pozitivizm

DOCX 15 pages 21.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.2 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

pozitivizm kirish 1. pozitivizm falsafasining umumiy xususiyatlari 2. postpozitivizmning shakllanish sabablari 3. postpozitivizmning zamonaviy ilm-fandagi oʻrni xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati kirish inson tafakkuri tarixida ilmiy bilishning mohiyati, uning chegaralari va haqiqatga bo‘lgan munosabat masalasi doimo falsafaning eng muhim muammolaridan biri bo‘lib kelgan. insoniyatning bilim olish jarayoni qadimdan turli yo‘nalish va bosqichlarni bosib o‘tgan. ularning har biri o‘z davrining ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy hamda ilmiy sharoitiga muvofiq ravishda shakllanib, o‘ziga xos yondashuvlarni yaratgan. shunday falsafiy yo‘nalishlardan biri – pozitivizm bo‘lib, u xix asrda ilm-fanning kuchli rivojlanish davrida paydo bo‘ldi. pozitivizm tarafdorlari inson bilimini faqat tajriba, kuzatish va ilmiy isbot orqali olingan haqiqat bilan cheklab qo‘ydilar. ularning fikricha, haqiqiy bilim – bu empirik kuzatish va eksperiment asosida olingan natijadir. biroq xx asrga kelib, bu qarashlar tobora tanqid ostiga olina boshladi. ilm-fan rivojlanishining o‘zi, yangi kashfiyotlar, nazariyalar va texnologik yutuqlar shuni ko‘rsatdiki, inson tafakkuri doimo o‘zgarishda bo‘ladi va har qanday ilmiy bilim nisbiydir. shu …

2 / 15

ali tekshirish mumkinligini ta’kidladi. tomas kun esa o‘zining “ilmiy inqiloblar tuzilmasi” asarida fan tarixida paradigmalarning almashinuvi – ya’ni bir ilmiy qarash tizimining boshqasi bilan o‘rnini almashtirishi – ilmiy taraqqiyotning asosiy shakli ekanini ko‘rsatdi. postpozitivizmning shakllanishi inson tafakkurining murakkab jarayon ekanligini, ilm-fan esa faqat obyektiv faktlarga emas, balki insonning subyektiv qarashlari, ijtimoiy muhit, qadriyatlar va madaniy omillar bilan chambarchas bog‘liqligini ko‘rsatdi. bu yo‘nalish nafaqat ilmiy bilish nazariyasini, balki fan falsafasining zamonaviy ko‘rinishini ham tubdan o‘zgartirdi. endilikda ilmiy bilim faqat natijalar yig‘indisi sifatida emas, balki inson tafakkurining faol, tanqidiy va izlanishdagi jarayoni sifatida qaraladi. postpozitivizm, o‘z mohiyatiga ko‘ra, tanqidiy tafakkurga asoslangan falsafiy yo‘nalishdir. u fan va inson o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlikni e’tirof etadi, ilmiy bilimni mutlaq emas, balki nisbiy, rivojlanib boruvchi hodisa sifatida tushuntiradi. shu sababli, postpozitivizm zamonaviy fan metodologiyasida hamon dolzarb yo‘nalish sifatida o‘z ahamiyatini saqlab kelmoqda. bugungi kunda bu yondashuv nafaqat tabiiy fanlarda, balki ijtimoiy-gumanitar sohalarda ham qo‘llanilib, ilmiy fikrning erkinligi …

3 / 15

mohiyati — inson bilish faoliyati faqat tajriba, kuzatuv va ilmiy tekshiruv orqali haqiqiy natijalarga erishishi mumkin degan g‘oyaga asoslanadi. bu ta’limotda metafizika, diniy va spekulyativ tafakkur inkor qilinadi. pozitivistlar fikricha, inson bilimining eng yuqori darajasi – bu ilmiy bilimdir. shu bois ular falsafani metafizik savollardan tozalab, uni tabiiy fanlar darajasiga olib chiqishga intilganlar. pozitivizm atamasini fransuz faylasufi avgust kunt ilmiy muomalaga kiritgan. kont “pozitiv falsafa kursi” nomli asarida inson tafakkurining uch bosqichli rivojlanish qonunini ilgari suradi: teologik, metafizik va pozitiv bosqichlar. unga ko‘ra, inson tafakkuri dastlab tabiat hodisalarini ilohiy kuchlar bilan tushuntiradi, keyin mavhum tushunchalar orqali izohlaydi, nihoyat, tajribaga asoslangan ilmiy bilishga o‘tadi. shu tariqa, pozitiv bosqich insoniyat tafakkurining eng yetuk davrini ifodalaydi. kont falsafaning asosiy vazifasi — ilmiy bilimlarni umumlashtirish va ularning o‘zaro aloqasini aniqlash, deb hisoblagan. u falsafani barcha fanlarning onasi emas, balki ularni yagona tizimga soluvchi metodologik asos sifatida talqin qilgan. shu sababli pozitivizmda falsafa o‘zining metafizik …

4 / 15

tajribada tekshiriladigan faktlarga asoslanadi. shuning uchun “borliq nima?”, “ruh bormi?”, “xudo mavjudmi?” kabi savollar falsafaning predmeti emas, balki bo‘sh metafizik muhokamalardir. pozitivizm vakillari uchun “qanday bilamiz?”, “qanday kuzatamiz?”, “nimani o‘lchaymiz?” kabi savollar muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. bu yondashuv zamonaviy ilm-fan rivojiga metodologik asos yaratib berdi. pozitivizmning asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat: 1. empirizm – bilimning yagona manbai tajriba va kuzatuvdir. 2. antimetafizika – mavjudlikning mohiyatiga oid savollar rad etiladi. 3. ilmiy birlik g‘oyasi – barcha fanlar yagona ilmiy metod asosida birlashadi. 4. verifikatsiya prinsipi – har qanday bilim tajribada tekshirilishi zarur. 5. ratsionalizm va obyektivlik – ilmiy bilish inson his-tuyg‘ularidan mustaqil bo‘lishi lozim. xix asrning ikkinchi yarmida pozitivizm yangi shakl — empiriokrititsizm (yoki “yangi pozitivizm”) sifatida davom etdi. uning asoschilari ernst max, richard avenarius va boshqalar bo‘lib, ular bilish jarayonini sezgi va idrok orqali izohlashga urindilar. ularning fikricha, ilmiy bilish ob’yektiv haqiqatni emas, balki sezgi orqali shakllanadigan tajriba tizimini o‘rganadi. bu …

5 / 15

, ijtimoiy va tarixiy jihatlarini e’tibordan chetda qoldirgan. pozitivizm faqat obyektiv faktlarga asoslanib, inson subyektivligini, qadriyatlar dunyosini, madaniyat va tafakkur xilma-xilligini yetarlicha izohlay olmadi. shuning uchun xx asr o‘rtalarida postpozitivizm paydo bo‘lib, pozitivizmning cheklangan tomonlarini bartaraf etishga urinadi. pozitivizm falsafasi inson tafakkurining ilmiy yo‘nalishga o‘tishidagi muhim bosqichdir. u falsafani empirik tekshiruvga asoslab, bilishning ilmiy metodlarini rivojlantirdi. shu bilan birga, u o‘zining qat’iy antimetafizik ruhiyati bilan falsafaning insoniy va ijtimoiy o‘lchovlarini chekladi. biroq aynan shu cheklovlar keyingi davrda postpozitivistik harakatlarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. postpozitivizm, bir ma’noda, pozitivizmning tanqidiy qayta ko‘rib chiqilgan shakli sifatida, ilm-fan, bilish va haqiqat muammolarini yanada chuqurroq tahlil qilishga yo‘l ochdi. 3. postpozitivizmning shakllanish sabablari postpozitivizm falsafasi xx asr ilm-fani va tafakkurida yuz bergan tub o‘zgarishlar natijasida shakllandi. bu yo‘nalish klassik pozitivizmning ichki cheklanishlariga, uning metodologik va bilish nazariyasidagi yetarli izoh bera olmagan jihatlariga javoban yuzaga kelgan yangi falsafiy bosqichdir. pozitivizm o‘z davrida fanning empirik asoslarini mustahkamlab, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pozitivizm"

pozitivizm kirish 1. pozitivizm falsafasining umumiy xususiyatlari 2. postpozitivizmning shakllanish sabablari 3. postpozitivizmning zamonaviy ilm-fandagi oʻrni xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati kirish inson tafakkuri tarixida ilmiy bilishning mohiyati, uning chegaralari va haqiqatga bo‘lgan munosabat masalasi doimo falsafaning eng muhim muammolaridan biri bo‘lib kelgan. insoniyatning bilim olish jarayoni qadimdan turli yo‘nalish va bosqichlarni bosib o‘tgan. ularning har biri o‘z davrining ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy hamda ilmiy sharoitiga muvofiq ravishda shakllanib, o‘ziga xos yondashuvlarni yaratgan. shunday falsafiy yo‘nalishlardan biri – pozitivizm bo‘lib, u xix asrda ilm-fanning kuchli rivojlanish davrida paydo bo‘ldi. pozitivizm tarafdorlari inson bilimini faqat tajriba, k...

This file contains 15 pages in DOCX format (21.2 KB). To download "pozitivizm", click the Telegram button on the left.

Tags: pozitivizm DOCX 15 pages Free download Telegram