o‘rta asrlar, yangi va eng yangi davr falsafasi

DOCX 110.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1734505250.docx o’rta asrlar, yangi va eng yangi davr falsafasi reja: 1. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. 2.xristianlikning yuzaga kelishi va o’rta asrlar g’arb falsafiy ta’limotlari. 3.yangi davr falsafasidagi asosiy muammolar. 4.eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari 1. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. о’rta asrlarda g’arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, о’rta asrlar g’arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bо’lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xо’jaligi mavjud bо’lgan. feodal ishchini sotishi va sotib olishi mumkin bо’lgan, lekin ishchini о’ldirish huquqi unga berilmagan. ishlab chiqarish munosabatlarining bunday rivojlanishi ularni ijtimoiy-psixologik va mafkuraviy jihatdan mustahkamlashni talab qilgan. feodal madaniyatni mafkuraviy jihatdan ta’minlovchi integratsion asos din bо’lgan. ikkinchidan, о’rta asrlarda din g’arbda ham, sharqda ham feodal jamiyatning hukmron mafkurasi hisoblangan. bu davrda cherkov eng yirik kuch bо’lgan. …

nning boqiyligi va abadiy ma’naviy dunyoni anglab yetish yо’lida о’zlikni kamolotga yetkazish orqali uning о’z shakl-shamoyilini о’zgartirishi bilan bog’liq muammolarni о’rganishga qaratgan. konfusiychilik feodal tuzumni oqlash uchun buddizm va daosizmning idealistik va daosizm g’oyaalarini о’zlashtirgan: odamlar о’zlarining «yomon» niyatlarini jilovlab, taqdirga bо’ysunishlari lozim. hokimiyatga bо’ysunish, uni ardoqlash va hurmat qilishni talab etuvchi «osmon qonuni» haqidagi ta’limot konfusiychilikda eng muhim ta’limotga aylangan. g’arb yevropa feodalizmi sharoitida ham xristian dini hukmronlik qilgan. u о’zining odamlar aqli va qalbini nazorat qilish markazlashtirilgan tizimini kо’p sonli tarqoq feodal davlatlarga qarshi qо’ygan. bu nazoratni avvalo rim papasi boshchiligidagi katolik cherkovi amalga oshirgan. ayni vaqtda cherkov qadimgi dunyoning «majusiycha» falsafasiga, ayniqsa materialistik ta’limotlarga yot kо’z bilan qaragan. shu sababli antik davrning falsafiy merosini о’zlashtirishga nisbatan xolisona yondashilmagan, bu meros qismlarga bо’lib о’zlashtirilgan, asosan diniy aqidalarni mustahkamlovchi idealistik g’oyaalarni tarqatishga yо’l qо’yilgan. о’rta asrlar sharq falsafiy tafakkurining rivojlanish xususiyatlari. markaziy osiyo – sivilizasiyaning qadimgi о’choqlaridan biri. viii-ix …

ga qarshi kurash mustaqil davlat qurish va xalifalikka qaramlikdan xalos bо’lish uchun kurashga aylandi. natijada markaziy osiyo mо’g’ullar istilosini boshdan kechirdi va unga qarshi kurash jarayonida xiii asr boshlarida bir necha davlatlar – tohiriylar, somoniylar, saljuqiylar va g’aznaviylar davlatlari paydo bо’lib, ular keyinchalik tor-mor qilindi. ix asr boshlarida dastlab somoniylar davlati vujudga kelgan bо’lsa, xiii asrning 20-yillarida xorazmiylar davlati mо’g’ullarning uzluksiz hujumi ostida qoldi. biroq, kо’p asrlik urushlarga qaramay, markaziy osiyoda madaniyat, fan, san’at va adabiyot rivojlanishda davom etdi. bu davrda al-xorazmiy, forobiy, abu rayhon beruniy, ibn sino, va boshqa buyuk allomalar yashab ijod qildilar. ular yaratgan asarlar ahamiyatiga kо’ra о’sha davrni markaziy osiyoda uyg’onish davri deb nomlash mumkin. uyg’onish davri fani va madaniyatining о’ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: 1. barcha odamlarni ma’rifatli qilishga intilish, bu yо’lda о’tmish merosidan va qо’shni mamlakatlarning fan, madaniyat yutuqlaridan foydalanish, tabiiy-falsafiy va ijtimoiy fanlarni rivojlantirish; 2. tabiatni о’rganish, tabiiy-ilmiy bilimlarni oqilonalikka tayanib rivojlantirish, aqlning …

’ri yо’llari va usullarini yaratish, bilish jarayonining butun apparatini takomillashtirishga bо’lgan ehtiyojni kuchaytirdi. fanning optika, matematika, astronomiya kabi tarmoqlarining jadal rivojlanishi tabiatni chuqur о’rganish va tadqiqot metodlarini kengaytirishga imkoniyat yaratdi. о’rta asrlarda sharq falsafasi mifologiya va din qо’ynidagina emas, balki fan qо’ynida ham rivojlanadi. sharq olimlari matematika, astronomiya, geografiya, tibbiyot, tarix, alximiya sohasida qо’lga kiritgan yutuqlar ma’lum. odatda tabib, munajjim, sayyoh bо’lgan sharq faylasuflari asbtrakt mulohazalardan kо’ra kо’proq tabiatshunoslik va tajribaga tayanganlar. sharq falsafiy tafakkurining yirik namoyandalari orasida markaziy osiyolik mashhur faylasuf, qomuschi-olim, yaqin va о’rta sharqda aristotelizm asoschilaridan biri forobiy, buyuk faylasuf va tabib ibn sino (avisenna), atoqli astronom, matematik, shoir va mutafakkir umar xayyom, tabib va faylasuf ibn rushd (averroes) bor. abu nasr muhammad ibn tarxon al forobiy (870-950, asarlari: kitob-ul xuruf, fozil odamlar shahri, ehsoul ulum, siyosat falsafasi, fuqarolik siyosati) falsafa va tabiiy fanlar tarixiga oid yuzga yaqin asar muallifidir. u fanlar bilish vositalari ekanligidan kelib chiqqan. …

dunyoning rang-barangligini tushuntirish uchun aristotelning shakl va materiyaa haqidagi ta’limotidan foydalangan. u jonning umrboqiyligi haqidagi masalada platon fikriga qо’shilmagan, chunki uning paydo bо’lishi va о’limi tananing paydo bо’lishi va о’limi bilan bir vaqtda yuz beradi, deb hisoblagan. ayni shu sababli forobiy ijodida bilish nazariyasi platondagi kabi xotirlash nazariyasi emas, balki dunyoni sezgi va aql birligi sifatida anglab yetish nazariyasidir. bunda aqlli jon narsalar tabiatini sezgilar idrokidan foydalanib anglab yetadi. narsalarning mohiyati aql bilan anglab yetiladi. bunda aql avvalo mantiqqa tayanishi, lekin sezgi a’zolari beruvchi materialdan foydalanishi lozim. forobiy borliqning birinchi sababi va harakat manbai sifatida xudo mavjud deb hisoblagan bо’lsa-da, uning falsafasi bilish va borliqning murakkab masalalarini yechishga intilish bilan tavsiflanadi. ayni shu sababli faylasuf borliqning holatlarini, uning shakllarini: oddiy elementlar – havo, olov, yer, suvni; shuningdek minerallar, о’simliklar, hayvonlar, inson va osmon jismlarini sinchiklab о’rganadi. shu tariqa u tashqi dunyoning obektiv mavjudligiga urg’u beradi. forobiyning falsafiy qarashlari sharq falsafasining …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta asrlar, yangi va eng yangi davr falsafasi"

1734505250.docx o’rta asrlar, yangi va eng yangi davr falsafasi reja: 1. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. 2.xristianlikning yuzaga kelishi va o’rta asrlar g’arb falsafiy ta’limotlari. 3.yangi davr falsafasidagi asosiy muammolar. 4.eng yangi davr falsafasining ustuvor yo’nalishlari 1. ilk o’rta asr sharq falsafasi va uyg’onish davri. о’rta asrlarda g’arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, о’rta asrlar g’arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bо’lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xо’jaligi mavjud bо’lgan. feodal ishchini sotishi va sotib olishi mumkin bо’lgan, lekin ishchini о’ld...

DOCX format, 110.3 KB. To download "o‘rta asrlar, yangi va eng yangi davr falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta asrlar, yangi va eng yang… DOCX Free download Telegram