yunon falsafasi: kosmotsentrizm

DOC 32 стр. 306,0 КБ Бесплатная загрузка

32 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 306,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 32

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 32

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi. reja: 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. 2.ilk o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 3.yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. 4.yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar. xviii asr yevropa falsafasining ma’rifiy xususiyatlari. 5. xx-xxi asr g‘arb falsafasining asosiy ta’limotlari. tayanch tushunchalar,antik davr, qadimgi yunon va rim falsafasi, kosmotsentrizm. g‘arab falsafasi,, xristian falsafasi,teotsentrizm,sxolastika o‘rta asrlar falsafasi, o‘yg‘onish davri falsafasi, yangi davr falsafasi, nemis klassik falsafasi,ekzistensializm, germenivtaka, fenomenologiya, personalizm, pragmatizm v.h. qadimgi yunon falsafasida kosmotsentrizm. qadimgi dunyoda falsafiy fikr taraqqiy etgan mamlakatlardan biri yunoniston edi. qadimgi yunon falsafasi meloddan oldingi vi asrda vujudga keldi. bu davrda vujudga kelgan yunon falsafasiga xos xususiyat shuki, olamni bir butunlikda, kosmos, tabiatning mohiyatini tushunishga o’rinish, intilish dastlabki yunon falsafasida rivojlanadi. yunon mifologiyasida olamning paydo bo’lishi, tabiat haqidagi rivoyatlar, afsonalar vujudga kelganligi aniqdir. masalan, milet falsafiy matabining vakillari qarashlarida falas (eramizdan avvalgi 624-547 yillar), anaksimandr (eramizdan avvalg 620-546 …

2 / 32

qonuniyatli tarzda o’chadigan olov bo’lib kelgandir-olam. olamni xudolardan ham, odamlardan ham hech kim yaratmagan. olamda doim oqim holida o’zgarish, harakat mavjuddir. u quyoshning har kunlik chiqishi yangilik emas, balki quyosh mangu va abadiy yangidir, deydi. ko’rinib turibdiki, uning qarashlarida sodda stixiyali, mushohadachilik, kuzatuvchilik harakatiga ega bo’lgan dialektika mavjuddir. pifagor (eramizdan avvalgi taxminan 580-500 yil-lar) nuqtai nazaricha, dunyoning asosini ideallashgan raqamlardan tashkil topgan, sonlar-koinotdagi tartibning ifodasidir. dunyoni bilish-uni boshqaruvchi sonlarni bilishdir. miloddan oldingi v asr yunoniston hayotida muhim tarixiy davr hisoblanadi. bu davrda yunoniston bilan eron va turon o’rtasidagi urushdan keyin yunoniston o’z iqtisodiy, siyosiy hayoti va madaniyati rivojida katta yutuqlarga erishdi. iqtisodiy hayotni va madaniyatning rivojlanishi bilan birga yunonistonda tabiyot fanlarida ham tez o’sish yuz berdi. astronomiya, matematika, fizika, biologiya, tibbiyot, san‘at, falsafa sohalarida ancha yutuqlarga erishildi. demokrit. yunon falsafasida demokritning qarashlarida ham muhim o‘rin tutadi. u haqiqiy borlik — moddiy dunyo, abadiy va poyonsiz, cheksiz-chegarasiz reallikdir, olam mayda moddiy …

3 / 32

a in’om etgan kuch va qobiliyatga mos kelishidadir. donolik uchta hosil keltiradi: yaxshi fikrlash; yaxshi so‘zlash; yaxshi harakat qilish. demokritning axloqiy qarashlari o‘z davridagi amaliy ma’naviy munosabatlarning umumlashmasidir. uning ta’limoti bugungi kunda insonlarni axloq-odobga, diyonatga da’vat etadi. demokrit atomistik va determinizm printsipini o’zining kosmogonik nazariyasiga ham tatbiq etdi. atomlar o’zlarining fazodagi tartibsiz harakatlari jarayonida, bir tomondan o’zaro to’qnashib, bir-birini parchalab boradi, ikkinchi tomondan, bir-biriga qo’shilib tuproq, suv, havo, o’t va ulardan quyun shaklida harakatlanuvchi ko’p dunyolarni vujudga keltiradi. demokritning kosmogonik ta‘limoti (ayniqsa, yer va unda hayotning paydo bo’lishi masalasidada) garchi sodda bo’lsa-da, unda dialektik elementlar bor. uningcha, bilish ob‘ekti moddiy olam bo’lim, ongimiz esa moddiy olamning sezgilar orqali aks ettirilishdan iboratdir. demokritning atomistik qarashlari keyinchalik epikur tomonidan rivojlantirildi. platon (aflotun eramizdan avvalgi 427-347 yillar) o’z asarlarida yunon mutafakkirlarini, ayniqsa geraklit va demokrit qarashlariga qarshi kurashdi. platon olamda «g’oyalar dunyosi» birlamchi bo’lib, moddiy dunyo ikkilamchi, «g’oyalar dunyosi»ning mahsuli, soyasidir deb hisoblaydi. …

4 / 32

yondoshish vujudga keldi. epikur falsafasi demokrit moddiyunchiligi taraqqiyotida oldinga qo‘yilgan qadam edi. uning atomlar haqidagi ta’limotini qabul qilgan epikur atomlarning to‘g‘ri chiziqlik harakatdan ichki ta’sir natijasida chetga og‘ishi haqidagi taxminni o‘rtaga qo‘ydi. bu bilan u konuniylik bilan tasodifiylik uyg‘unligi muammosini oldinga surdi. uning falsafasida inson markaziy o‘rinda turadi. epikur o‘z vazifasini insonlarni o‘lim va taqdir xavfidan ozod qilishda deb bildi. u xudolarning tabiat va inson hayotiga aralashishlarini rad etdi va ruhning moddiyligini isbot qildi. xudolarning mavjudligini tan olgan holda, u xudolar haqida «olomonning yolg‘on uydirmalari» ga qarshi chiqdi. tashvish va faoliyatni huzur-halovat holati bilan sig‘ishtirib bo‘lmaganligidan, xudo «xushbaxt va bezavol mavjudot bo‘lib, o‘zi ham tashvish bilmaydi, boshqalarga ham notinchlikni ravo ko‘rmaydi va shuning uchun g‘azabga ham, izzat-hurmat qilishga ham duchor bo‘lmaydi»1. ruh badan kabi atomlardan tashkil topgan, ammo nozikroq zarrachalardan tarkib topgan bo‘lib, hamonamki tana qobig‘ida ekan his-tuyg‘uning bosh sababchisidir. qachonki, qobig‘ buzilsa, atomlar ruhi tarqab ketadi va his-tuyg‘u yo‘qoladi. …

5 / 32

qib, mifologiyani rad etishga harakat qilgan. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat — o‘zgarmas va harakatsizdir, “hamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi”, “biz hammamiz yerdan tug‘ilganmiz va yerga aylanamiz’u ksenofant qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo‘lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo‘ldi. sofistlar falsafasi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o‘rin tutadi sofistlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘g‘risidagi fan) muammolari bilan shug‘ullangan. sofistlar yangi kasblarning mohir ustalari, ya’ni o‘qituvchilar, diplomatlar, notikdar, sud mahkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bo‘lib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan. suqrot (asli sokrat) (eramizdan oldingi 469—399 yillar) — qadimgi yunon faylasufi. afinaning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullangan, hurfikrli inson, kambag‘aldan chiqqan, tosh yo‘nuvchining o‘g‘li, o‘ta bilimdon kishi sifatida mashhur bo‘lgan. uning hayoti fojiali tugagani to‘g‘risidagi misol falsafiy afsonaga aylanib ketgan. o‘z …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 32 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yunon falsafasi: kosmotsentrizm"

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: g‘arb falsafasi. reja: 1.qadimgi yunonistonda falsafa ilmining shakllanishi. 2.ilk o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 3.yangi va eng yangi davr falsafasining ustuvor yo‘nalishlari. 4.yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar. xviii asr yevropa falsafasining ma’rifiy xususiyatlari. 5. xx-xxi asr g‘arb falsafasining asosiy ta’limotlari. tayanch tushunchalar,antik davr, qadimgi yunon va rim falsafasi, kosmotsentrizm. g‘arab falsafasi,, xristian falsafasi,teotsentrizm,sxolastika o‘rta asrlar falsafasi, o‘yg‘onish davri falsafasi, yangi davr falsafasi, nemis klassik falsafasi,ekzistensializm, germenivtaka, fenomenologiya, personalizm, pragmatizm v.h. qadimgi yunon falsafasida kosmotsentrizm. qadimgi dunyoda fals...

Этот файл содержит 32 стр. в формате DOC (306,0 КБ). Чтобы скачать "yunon falsafasi: kosmotsentrizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yunon falsafasi: kosmotsentrizm DOC 32 стр. Бесплатная загрузка Telegram