rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish.

DOCX 17 pages 79.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.0 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

urganch ranch texnologiya universiteti mts yo`nalishi 3-kurs 2302- guruh talabasi pardayev ibroxim metrologiya standartlashtirish va oʻzaro almashunuvchanlik mustaqil ishi mavzu: rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish. qabul qildi: jamshidbek shamuratov urganch-2025 rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish. reja: 1. rezbalar haqidagi umumiy ma’lumotlar 2. rezbalar dopusklari va aniqlik sinflari 3. rezbali birikmalarda o‘tqazish turlari 4. rezbalarni chizmalarda ko‘rsatish qoidalari kirish mashinasozlik va texnik chizmachilik sohalarida rezbali birikmalar eng ko‘p qo‘llaniladigan elementlardan biridir. har qanday mashina yoki mexanizmda detallarni bir-biriga mahkamlash, ajratib ulash yoki mustahkam bog‘lash uchun turli turdagi rezbalar ishlatiladi. rezbaning sifatli bajarilishi, uning aniqligi va chizmada to‘g‘ri ko‘rsatilishi mexanizmlarning ishonchliligi hamda chidamliligini belgilovchi asosiy omillardan sanaladi. shu sababli, rezbalarni loyihalashda va chizmalarni tayyorlashda dopusk maydonlari hamda o‘tqazish turlarini aniq belgilash muhim ahamiyat kasb etadi. rezbalar uchun dopusk maydoni — bu o‘lchamlarning ruxsat etilgan chetlanishlarini ifodalaydigan oraliq bo‘lib, u detallar orasida kerakli mexanik moslashuvni ta’minlaydi. o‘tqazishlar esa ichki …

2 / 17

iga mahkamlash, kuch uzatish yoki harakatni aylanishdan to‘g‘ri chiziqli yo‘nalishga o‘tkazish maqsadida ishlatiladi. mashinasozlikda, asbobsozlikda, qurilish texnikasida, avtomobilsozlikda hamda maishiy texnikalarda rezbali birikmalar juda keng qo‘llaniladi. rezbali birikma ikki asosiy elementdan — ichki va tashqi rezbadan tashkil topadi. ichki rezba — bu teshik ichki sirtiga kesilgan spiral shakli bo‘lib, u odatda gayka, korpus yoki boshqa detallar ichiga kesiladi. tashqi rezba esa val yoki bolt sirtida hosil qilinadi. har ikkisi bir-biriga mos o‘lcham va dopusklarga ega bo‘lishi zarur, aks holda birikma sifatli bo‘lmaydi. rezbaning asosiy elementlariga quyidagilar kiradi: rezbaning tashqi diametri, ichki diametri, o‘rta diametri, qadami (bir burilish orasidagi masofa), profil burchagi va yo‘nalishi. profil burchagi deganda rezbaning kesimi ko‘rinishidagi ikki yon chizig‘ining orasidagi burchak tushuniladi. rezbaning yo‘nalishi o‘ng yoki chap bo‘lishi mumkin. mashinasozlikda asosan o‘ng yo‘nalishli rezbalar keng tarqalgan, chunki ularni burab mahkamlash odatdagi burilish yo‘nalishiga mos keladi. chap rezbalar esa maxsus mexanizmlarda, masalan, aylanish yo‘nalishi natijasida o‘z-o‘zidan bo‘shab ketishi …

3 / 17

birikma aniqroq mahkamlanadi, ammo tez burash talab etiladi. qadam katta bo‘lsa, harakat tez amalga oshadi, lekin mahkamlash kuchi kamayadi. shuning uchun har bir holatda o‘ziga mos qadam tanlanadi. rezba qadami, diametri va profili bo‘yicha aniq standartlar ishlab chiqilgan bo‘lib, o‘zbekiston respublikasida asosan o‘z dst va gost standartlariga amal qilinadi. rezbaning belgilanishi chizmalarda maxsus qoidalar asosida yoziladi. metrik rezbalar uchun “m” harfi qo‘llaniladi, undan keyin tashqi diametr va qadam ko‘rsatiladi. masalan, m10×1,5 degani — diametri 10 mm, qadami 1,5 mm bo‘lgan metrik rezbani bildiradi. agar qadam standart (yirik qadamli) bo‘lsa, u holda faqat diametri yoziladi, masalan, m10. shuningdek, rezbaning yo‘nalishi (chap yoki o‘ng) va aniqlik sinfi ham belgilanadi, masalan, m12×1,25–6h. bu ifoda 12 mm diametrli, 1,25 mm qadamli, 6h aniqlik sinfiga tegishli ichki o‘ng rezbani bildiradi. rezba tayyorlash usullari ham turlicha: kesish (metch yoki plashka yordamida), sirtni prokatlash, frezalash, tornalash va maxsus mashinalarda shakllantirish. eng aniq va silliq rezbalar prokatlash usuli …

4 / 17

rixlash chizig‘i bilan belgilanadi. chizmada rezbaning boshlanish joyi, chuqurligi, uzunligi, diametri va aniqlik sinfi yozuv ko‘rinishida ko‘rsatiladi. mashinasozlikda rezbali birikmalarning afzalligi shundaki, ular ajraluvchi, ya’ni kerak bo‘lganda qismlarni osongina ajratish yoki almashtirish mumkin. shu bilan birga, ularning kamchiligi — tebranish ta’sirida bo‘shashish ehtimoli mavjud. shu sababli, rezbali birikmalar ko‘pincha kontrgaykalar, shaybalar yoki maxsus mustahkamlovchi elementlar bilan birgalikda qo‘llaniladi. xulosa qilib aytganda, rezbalar mashinasozlik va boshqa texnik sohalarda ajralmas konstruktiv element bo‘lib, ularning to‘g‘ri tanlanishi, aniqlik sinfi va chizmada to‘g‘ri ko‘rsatilishi butun mexanizmning ishonchliligi va ishlash muddatini belgilaydi. shu sababli, rezbalar haqidagi umumiy bilimlarni chuqur egallash va ularni amaliyotda to‘g‘ri qo‘llay bilish har bir texnik mutaxassis uchun zarurdir. rezbalar dopusklari va aniqlik sinflari rezbali birikmalarda asosiy texnik talab — bu ichki va tashqi rezbalar o‘lchamlarining bir-biriga aniq mos kelishi hamda mexanik jihatdan to‘g‘ri o‘tqazilishidir. buning uchun har bir rezbaning o‘lchamlariga ruxsat etilgan chetlanish, ya’ni dopusk belgilanadi. dopusklarsiz ishlab chiqilgan rezbali detallar …

5 / 17

lgilanadi: yuqori va pastki chetlanish. bu chetlanishlar yordamida rezba aniqlik darajasi aniqlanadi. masalan, tashqi rezba uchun pastki chetlanish nolga teng bo‘lishi, yuqorigi esa ma’lum miqdorda bo‘lishi mumkin. ichki rezbada esa, aksincha, yuqorigi chetlanish nolga, pastkisi esa manfiy qiymatga ega bo‘ladi. shu orqali ichki va tashqi rezbalar orasida kerakli masofa, ya’ni o‘tqazish hosil qilinadi. rezba dopusklari tizimi xalqaro iso standarti hamda gost 16093-81, gost 24705-81 kabi standartlar asosida belgilanadi. o‘zbekiston respublikasida esa o‘z dst 16093:2016 va unga mos hujjatlar amal qiladi. har bir rezba belgisi ichida dopusk maydoni va aniqlik sinfi alohida harflar va raqamlar bilan ifodalanadi. masalan, m10×1,5–6h belgisi ichki rezbaning 6-aniqlik sinfi va “h” holat zonasida ekanligini bildiradi. tashqi rezba uchun esa odatda 6g, 6h yoki 5g kabi belgilar qo‘llaniladi. bu belgilar orasidagi farq shundan iboratki, harf dopusk maydonining joylashuvini (holatini), raqam esa aniqlik sinfini bildiradi. raqam qancha kichik bo‘lsa, aniqlik shuncha yuqori bo‘ladi. masalan, 4h rezba 6h ga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish."

urganch ranch texnologiya universiteti mts yo`nalishi 3-kurs 2302- guruh talabasi pardayev ibroxim metrologiya standartlashtirish va oʻzaro almashunuvchanlik mustaqil ishi mavzu: rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish. qabul qildi: jamshidbek shamuratov urganch-2025 rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish. reja: 1. rezbalar haqidagi umumiy ma’lumotlar 2. rezbalar dopusklari va aniqlik sinflari 3. rezbali birikmalarda o‘tqazish turlari 4. rezbalarni chizmalarda ko‘rsatish qoidalari kirish mashinasozlik va texnik chizmachilik sohalarida rezbali birikmalar eng ko‘p qo‘llaniladigan elementlardan biridir. har qanday mashina yoki mexanizmda detallarni bir-biriga mahkamlash, ajratib ulash yoki mustahkam bog‘lash uchun turli turdag...

This file contains 17 pages in DOCX format (79.0 KB). To download "rezbalarni dopusk maydonlarini va o‘tqazishlarini chizmalarda ko‘rsatish.", click the Telegram button on the left.

Tags: rezbalarni dopusk maydonlarini … DOCX 17 pages Free download Telegram