tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi (1-amaliy mashg‘ulot)

DOCX 25,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1544081357_73125.docx tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi (1-amaliy mashg‘ulot) reja: 1.“avesto” tabiatni muhofaza qilishga oid ilk yozma manba. 2.markaziy osiyo mutafakkirlarining tabiatshunoslik fani sohasidagi ilmiy meroslari. 3.fanning metodika sifatida yaratilishida pedagog asoschilarning qo‘shgan hissalari. “avesto” tabiatni muhofaza qilishga oid ilk yozma manba. o‘rta osiyo xalqlari, jumladan o‘zbek xalqi qadimdan ekologik madaniyat merosiga ega. eng mo‘tabar, qadimgi qo‘lyozmamiz “avesto” xalqimizning bebaho mulki sanaladi. bu nodir kitob bundan o‘ttiz asr muqaddam shu zaminda yashagan ajdodlarimizning biz avlodlarga qoldirgan ma’naviy tarixiy merosidir. “avesto”, ayni zamonda, bu qadim o‘lkada buyuk davlat, yuksak ma’naviyat va madaniyat bo‘lganligidan guvohlik beruvchi tarixiy hujjatdir. “avesto” tabiat, jamiyat va inson o‘rtasidagi munosabatlarini ma’naviy, ruhiy va axloqiy mezonlar orqali uyg‘unlashtiruvchi, kishini qurshab olgan olamni o‘rganishga chorlaguvchi falsafadir. “avesto”da noyob dorivor giyohlar haqida qimmatli ma’lumotlar mavjud. bundan tashqari, uy-joy, atrof-muhit, tabiatni muhofaza qilish, uni asrash to‘g‘risida tavsiyalar berilgan. “avesto”da yer, suv, xona, inson tana a’zolari, kiyim-kechaklarni toza tutish haqida yozilgan. …

, o‘simlik va xayvonot dunyosi, tabiatni e’zozlash haqida qimmatli fikrlar aytganlar. buyuk alloma muhammad ibn muso al-xorazmiy (783-850) risolalaridan birida bunday deb yozadi: “bilingki, daryoning ko‘zlari yoshlansa, uning boshiga g‘am, kulfat tushgan bo‘ladi. odamlar, daryodan mehringizni darig‘ tutmanglar!” daryoning “yoshli ko‘zlari” deganda muhammad muso al-xorazmiy nimalarni ko‘zda tutgan ekan? ehtimol, u daryo suvining ortiqcha isrof bo‘lishini nazarda tutgandir? vaholanki, buyuk bobomiz eng avvalo daryo bilan odamlarning “bir-birlarini tushunishlari”, o‘zaro mehr-muhabbat qo‘yishlarini nazarda tutgan. 847-yilda muhammad al-xorazmiy “kitob surat al-arz” nomli asarini yozdi. unda dunyo okeanlari, quruqlikdagi qit’alar, qutblar, ekvatorlar, cho‘llar, tog‘lar, daryo va dengizlar, ko‘llar va o‘rmonlar, ulardagi o‘simlik, xayvonot dunyosi, shuningdek, yerning asosiy boyliklari hamda boshqa tabiiy resurslar haqida ma’lumotlar keltirilgan. ushbu risolada matematika, geologiya, astronomiya, etnografiya, tibbiyot, shuningdek dunyo xalqlarining tabiiy ko‘nikmalari va tarixiy-huquqiy bilimlari umumlashtirilgan. abu nasr forobiy. o‘rta osiyo xalqlari ijtimoiy-falsafiy fikrlarining eng yirik va mashxur vakillaridan biri abu nasr forobiyning (873-950 y.y.) ilmiy-falsafiy merosi nihoyatda …

hi va vazifalari haqida so‘z yuritilganda o‘zgarishlar, ya’ni kasalliklar birinchi navbatda ovqatlanish tartibining buzilishi oqibatida kelib chiqadi, deb tushuntiriladi. forobiy tabiiy va inson qo‘li bilan yaratiladigan sun’iy narsalarni ajratgan. shuningdek, u tabiiy narsalar tabiat tomonidan yaratilganligini ва бунда инсон omilining ta’siri katta ekaniigini, tabiiy va sun’iy tanlash hamda tabiatga ko‘rsatiladigan boshqa ta’sirlarni atroflicha baholagan. abu rayhon beruniy (973-1048 y.y.) koinotdagi hodisalarni taraqqiyot qonunlari, narsa va hodisalarning o‘zaro ta’siri bilan tushuntirishga urinadi. olim yerdagi ba’zi hodisalarni quyoshning ta’siri orqali izohlaydi. beruniyning fikricha, yerdagi o‘simlik va hayvonot olamining yashashi uchun zarur imkoniyatlar cheklangan. lekin o‘simlik va xayvonlar doimo ko‘payishga intiladi va shu maqsadda kurashadi. beruniyning tabiatshunos sifatida quyidagicha fikrlari hanuzgacha o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan: “ekin va nasl qoldirish bilan dunyo to‘lib boraveradi. garchi dunyo cheklangan bo‘lsada, kunlar o‘tishi bilan bu ikki o‘sish natijasida ko‘payish cheklanmaydi. agar o‘simliklardan yoki jonivorlardan biror xilining o‘sishiga sharoit bo‘lmay, o‘sishdan to‘xtasa ham, boshqalarida bu ahvol bo‘lmaydi. ular birdaniga …

lan tushuntirilgan. beruniy yer yuzining o‘zgarishi o‘simlik va hayvonot dunyosining o‘zgarishi bilan, tirik organizmlarning turli hayoti yer tarixi bilan bog‘liq bo‘lishi kerak, deb hisoblaydi. qumni kavlab, uning orasidan chig‘anoqni topish mumkin. buning sababi, bu qumlar qachonlardir okean tubi bo‘lgan, deb ta’kidlaydi alloma. beruniy “saydana” degan asarida 1116 hil doridarmonlarni tavsiflagan. ularning 750 tasi turli o‘simliklardan, 101 tasi xayvonlardan, 107 tasi esa minerallardan olinadi. beruniyning “qadimgi avlodlardan qolgan yodgorliklar” va “hindiston” asarlarida o‘simlik va xayvonlarning tuzulishi hamda ularning tashqi muhit bilan o‘zaro aloqasi haqida ham qiziqarli ma’lumotlar keltirilgan. beruniy o‘zining tabiiy-ilmiy kuzatishlari, tajribalari asosida tabiatdagi hodisalar ma’lum tabiiy qonuniyatlar asosida boshqariladi, ularni tashqaridan ta’sir etuvchi har qanday kuch o‘zgartirish qobiliyatiga ega emas, degan xulosaga keladi. abu ali ibn sino (980-1037 y.y.) yirik qomusiy olim sifatida tanilgan. uning 450 ta asari mavjud bo‘lib, bizgacha 240 tasi yetib kelgan. ibn sino asarlari orasida “tib qonunlari” shox asari tibbiyot ilmining qomusi bo‘lib, o‘rta asr …

i, yurgan joylari tabiati, boyligi, urf-odati, xayvonoti, o‘simliklarini tasvirlagan. asarda yer, suv, havoga tegishli xalq so‘zlari ko‘plab uchraydi. bobur o‘z asarida joyning geografik o‘rni, qaysi iqlimga mansubligi, o‘simliklari, hayvonlari haqida bayon etgan va o‘rta osiyoda qadim vaqtlardan buyon qovun, bug‘doy, o‘rik, nok va mevalarning bir necha navlari borligi haqida ta’kidlagan. asarda bobur borgan joylarning tabiati va o‘ziga xos hususiyatlarini andijon bilan taqqoslagan, hamda o‘rta osiyo, afg‘oniston, xuroson va hindistondagi xayvonot dunyosi haqida batafsil bayon etib bergan. tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi va rivojlanishi ta’lim-tarbiyaning o‘z oldiga qo‘ygan maqsadi va vazifalarini yaxshi bilmasdan turib yosh avlodni tabiat bilan tanishgirishda ularni maqsadga muvofiq tarbiyalab bo‘lmaydi. buning uchun xalq manfaatlarini aks ettiruvchi tarbiyaning maqsadlari to‘g‘risidagi tasavvur qanday vujudga kelgan va bu tasavvurlar keyinchalik qanday rivojlanganligi hamda pedagogik tomondan qanday ta’rif va tavsif berilganini eslash maqsadga muvofiqdir. shuni aytish kerakki, hayotda har bir fanning yuzaga kelishi hayotiy zarurat natijasidir. bolalarni tabiat bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi (1-amaliy mashg‘ulot)"

1544081357_73125.docx tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi (1-amaliy mashg‘ulot) reja: 1.“avesto” tabiatni muhofaza qilishga oid ilk yozma manba. 2.markaziy osiyo mutafakkirlarining tabiatshunoslik fani sohasidagi ilmiy meroslari. 3.fanning metodika sifatida yaratilishida pedagog asoschilarning qo‘shgan hissalari. “avesto” tabiatni muhofaza qilishga oid ilk yozma manba. o‘rta osiyo xalqlari, jumladan o‘zbek xalqi qadimdan ekologik madaniyat merosiga ega. eng mo‘tabar, qadimgi qo‘lyozmamiz “avesto” xalqimizning bebaho mulki sanaladi. bu nodir kitob bundan o‘ttiz asr muqaddam shu zaminda yashagan ajdodlarimizning biz avlodlarga qoldirgan ma’naviy tarixiy merosidir. “avesto”, ayni zamonda, bu qadim o‘lkada buyuk davlat, yuksak ma’naviyat va madaniyat bo‘lganligid...

Формат DOCX, 25,6 КБ. Чтобы скачать "tabiat bilan tanishtirish metodikasining fan sifatida shakllanishi (1-amaliy mashg‘ulot)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiat bilan tanishtirish metod… DOCX Бесплатная загрузка Telegram