tafakkur falsafasi (mantiq)

PPTX 19 pages 762.6 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 762.6 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

prezentatsiya powerpoint 9-mavzu. tafakkur falsafasi (mantiq) reja: mantiq ilmini o‘rganish obyekti.tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. hukm tafakur shakli sifatida. hukmning tarkibi va xususiyatlari. mantiq. “mantiq” (logika) atamasi grekcha “logos” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “fikr”, “so‘z”, “aql-idrok”, “qonuniyat” ma’nolarini anglatadi va hozirgi vaqtda uchta asosiy mazmunda qo‘llaniladi. birinchidan, u voqea-hodisalarning o‘zaro bog‘lanishidagi har qanday obyektiv qonuniyatni, masalan, “faktlar mantig‘i”, “buyumlar mantig‘i”, “tarix mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun ishlatiladi. ikkinchidan, u fikr rivojidagi qonuniyatni, masalan, “fikrlar mantig‘i”, “fikrlash mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun qo‘llaniladi. uchinchidan, tafakkur qonunlari haqidagi fan ham mantiq deb ataladi. biz mantiqni tafakkur qonunlari haqidagi fan sifatida ko‘rib chiqamiz. tafakkurni ko‘pgina fanlar: psixologiya, kibernetika, fiziologiya va boshqalar o‘rganadi. mantiqning o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki, to‘g‘ri fikrlash shakllari va usullari uning predmeti bo‘lib hisoblanadi. fan tarzidagi mantiq formal mantiq, dialektik, ramziy, modal mantiq kabi va boshqa bo‘limlarni o‘z ichiga oladi. biz formal mantiqni …

2 / 19

shunday. mantiqni bilish fikrlash madaniyatini oshiradi, mulohazaning aniq, izchil va dalil-isbotli bo‘lishiga yordam beradi, nutqning ma’nodorligi va ishonchliligini ta’minlaydi. ayniqsa yangi bilimlarni egallash jarayonida mantiq asoslarini bilish muhimdir, u odamlarning og‘zaki nutqi va yozma manbalardagi mantiqiy xatolarni aniqlash, bunday xatolarni rad qilishning eng qisqa va to‘g‘ri yo‘llarini topish, o‘zining bunday xatolarga yo‘l qo‘ymasligiga ko‘maklashadi. tafakkur qonunlari. tafakkur qonunlari insonning irodasi va xohish-istagidan qat’i nazar shakllanadi. voqelikdagi predmetlarning nisbiy barqarorligi, sifat jihatdan aniqligi, o‘zaro bir-biri bilan bog‘liqligi ularning obyektiv negizini tashkil etadi. mantiq ko‘plab mantiqiy qonunlar orasidan to‘rtta asosiy, mantiqiy tafakkurning tub xususiyatlarini ifodalaydigan qonunlar – uning aniqligi, ziddiyatsizligi, izchilligi va asosliligini ajratib ko‘rsatadi. bular – ayniyat, (ziddiyat, uchinchisi istisno va yetarli asos qonunlaridir. ular qanday mantiqiy shaklda kechishidan va qanday mantiqiy operatsiyani bajarishidan qat’i nazar har qanday muhokamada amal qiladi. ayniyat qonuni. xulosa jaraѐnida har qanday fikr muayyan, barqaror mazmunga ega bo‘lishi kerak. tafakkurning ushbu tub xususiyatini ayniyat qonuni ifodalaydi: …

3 / 19

ta’sir ko‘rsatish chorasini ifodalaydi. shubhasiz, bunday so‘zni birdek ma’noda ishlatish mumkin emas.turli fikrlarning aynan bir xillashtirilishi ko‘pincha kasb-hunar, ta’limda va shu kabilardagi tafovutlar bilan bog‘liqdir. mutaxassislar ayrim tushunchalarni aniq ma’noda qo‘llamasalar, bu ko‘pincha chalkashlikka, noaniqlikka olib kelib, ish mohiyatini aniqlashni qiyinlashtiradi. nozidlik qonuni va uning inson faoliyatidagi ahamiyati. mantiqiy tafakkur nozidlik (noziddiyat) bilan tavsiflanadi. ziddiyatlar fikrni buzib, bilish jaraѐnini qiyinlashtiradi. tafakkurning nozidligi talabi formal-mantiqiy nozidlik qonunini ifodalaydi: ikkita bir-biriga mos kelmaydigan hukmlar ayni bir vaqtda chin bo‘lishi mumkin emas; juda bo‘lmaganida, ularning bittasi albatta xato bo‘ladi. nozidlik qonuni mantiqiy tafakkurning asosiy xususiyatlaridan biri – tafakkurning zid kelmasligi, izchilligi xususiyatini ifodalaydi. uni ongli ravishda qo‘llash o‘zining va o‘zgalarning fikrlaridagi ziddiyatlarni aniqlash va bartaraf etishga ѐrdam berib, fikrlar va harakatlardagi har qanday noaniqlik, noizchillikka nisbatan tanqidiy munosabatni yuzaga keltiradi. uchinchisi istisno qonuni va uning bilishdagi roli nozidlik qonuni barcha bir-biriga mos kelmaydigan hukmlarga nisbatan amal qiladi. hukmlarning bittasini albatta xatodir, deb belgilaydi. …

4 / 19

an (kontradiktor) hukmlar deyiladi. bunday hukmlar ayni bir vaqtning o‘zida chin ham, xato ham bo‘lishi mumkin emas: agar ularning biri chin bo‘lsa, unda boshqasi xato bo‘ladi va aksincha. yetarli asos qonuni va uning bilishdagi roli bizning qandaydir fakt, hodisa, voqea haqidagi fikrlarimiz chin ѐki xato bo‘lishi mumkin. biz chin fikrni bildirishda uning chinligini asoslab berishimiz, ya’ni uning voqelikka mosligini isbotlashimiz kerak. masalan, iqtisodiy yakunlar haqida hisob beraѐtgan xodim dalillarni keltirishi, o‘z tasdig‘ining chinligini asoslashi lozim. aks holda hisobot asossiz bo‘ladi. yetarli asos qonuni fikrning isbotlangani, asoslanganligiga doir talabni ifodalaydi: har qanday fikr agar yetarli asosga ega bo‘lsa, unda u chin deb e’tirof etiladi. agar b mavjud bo‘lsa, unda uning asosi a ham mavjuddir. insonning shaxsiy tajribasi fikrlarning yetarli asosi bo‘lishi mumkin. ayrim hukmlarning chinligi ularni voqelikdagi faktlar bilan bevosita taqqoslash yo‘li bilan tasdiqlanadi. ilmiy bilimlarning rivojlanishi tufayli inson butun insoniyatning qonunlar va fan aksiomalarida, kishilik faoliyatining har qanday sohasida amal …

5 / 19

davlatdan, ziyolini paxtakordan, falsafani tarixdan va h.k. farqlash bilan bir vaqtda ularni o‘xshash, umumiy belgilari bo‘yicha “davlat”, «moddiy va ma’naviy qadriyatlarni yaratuvchi», “ijtimoiy fan” kabi tushunchalarda , umumlashtiramiz. predmet, hodisalarni farqlantiruvchi va o‘xshashligini ko‘rsatuvchi belgilar muhim va umumiy belgilar tarzida namoyon bo‘ladi. bu belgilar nisbiy xarakterga ega bo‘lib, ma’lum bir vaqtda, munosabatda muhim belgilar muhim bo‘lmagan, umumiy belgilar xususiy belgilar tarzda olib qaralishi mumkin. mavhumlashtirish - umumlashtirish mavhumlashtirish - bu predmet, hodisalarning, konkret belgilaridan uzoqlashishi orqali ularning mohiyatli jihatini aniqlashdir. masalan, «konus» tushunchasida predmetning qanday materialdan yasalganligi, katta-kichikligi, og‘irligi va boshqa konkret belgilari fikran soqit qilinadi, bunda faqat uning mohiyatli tomoni - geometrik figura ekanligi ko‘zda tutiladi. umumlashtirish - mavhumlashtirish usulining o‘ziga xos bir turi, ya’ni uni to‘ldiruvchi shakli bo‘lib, bunda ayrim predmetlar, ularning to‘plami muhim belgilariga ko‘ra muayyan sinf, jinsga birlashtiriladi. masalan, so‘zlarning shaxs, son kelishikda tuslanishi kabi muhim belgilariga ko‘ra «mustaqil so‘z turkumi» degan tushunchada umumlashtiriladi. mavhumlashtirish va …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur falsafasi (mantiq)"

prezentatsiya powerpoint 9-mavzu. tafakkur falsafasi (mantiq) reja: mantiq ilmini o‘rganish obyekti.tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. hukm tafakur shakli sifatida. hukmning tarkibi va xususiyatlari. mantiq. “mantiq” (logika) atamasi grekcha “logos” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “fikr”, “so‘z”, “aql-idrok”, “qonuniyat” ma’nolarini anglatadi va hozirgi vaqtda uchta asosiy mazmunda qo‘llaniladi. birinchidan, u voqea-hodisalarning o‘zaro bog‘lanishidagi har qanday obyektiv qonuniyatni, masalan, “faktlar mantig‘i”, “buyumlar mantig‘i”, “tarix mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun ishlatiladi. ikkinchidan, u fikr rivojidagi qonuniyatni, masalan, “fikrlar mantig‘i”, “fikrlash mantig‘i” va shu kabilarni ifodalash uchun qo‘llaniladi. uc...

This file contains 19 pages in PPTX format (762.6 KB). To download "tafakkur falsafasi (mantiq)", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur falsafasi (mantiq) PPTX 19 pages Free download Telegram