mantiq va tafakkur

PPTX 15 pages 70.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 70.8 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

sharo sharof rashidov nomidagi samarqand davlat universiteti kimyo fakulteti 302- guruh talabasi yormaxmadova parizoda tomonidan tayyorlangan taqdimot mavzu: mantiq va tafakkur reja: mantiq fanining predmeti va shakllari. tafakkur va uning xususiyatlari. mantiq qonunlari. mantiq ilmi jamiyat tarixida ikki ming yildan ko‘proq davr mobaynida o‘rganib kelinadi. uni o‘rganish insonga olamni bilish, bilimlarini ko‘paytirish, atrofidagi odamlar bilan muloqotini to‘g‘ri tashkil qilish uchun xizmat qiladi. fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lgan inson to‘g‘ri tafakkur shakllari va ular bilan bog‘liq qonun-qoidalarni bilib olar ekan, o‘z fikrini mantiqan to‘g‘ri qurishga, asoslangan bo’lishiga, nafaqat o‘zining balki boshqalaming ham fikrlaridagi noaniqliklami aniqlashga va tuzatishga o‘rganadi. mantiq ilmining alohida fan sifatida shakllanishi qadimgi yunon faylasufi aristotel (er. av. 384—322-yy.) nomi bilan bogliq. u birinchi bo‘lib, ushbu ilm o'rganadigan masalalar doirasini aniqlab berdi. aristotelning «kategoriyalar», «talqin haqida», «birinchi analitika», «ikkinchi analitika», «soflstik raddiyalar haqida» nomli asarlari bevosita mantiq masalalariga bag'ishlangan mantiq» so‘zi yunon tilidagi «logika» so‘zining arabcha tarjimasidir. «logikos» — so‘z, …

2 / 15

rning tabiiy tafakkurlash jarayonini; 2) nazariy mantiqdan konkret holatlarda foydalanishni, ya’ni dalillash va rad etishni; 3) faoliyat mantigl, qaror qabul qilish mantigl, tanlash mantigl, evristika, prakseologiya, konfliktologiya va boshqa shu turdagi mantiqiy nazariyalar va tadqiqotlarni ifodalaydi. noan’anaviy (noklassik) mantiq — klassik mantiqni tanqid qilish va takomillashtirish bilan birga, uni mukammallashtirish, toldirish va undagi zamonaviy mantiqning asosini tashkil etuvchi g‘oyalarni yanada rivojlantirish natijasida vujudga kelgan mantiqiy nazariyalarning majmuyidir. zamonaviy mantiq atamasi xix asrning oxiri — xx asrning boshlarida mantiq ilmi rivojining hozirgi bosqichini ifodalash uchun qo‘llaniladi. bu bosqich yana matematik mantiq va simvolik mantiq terminlari bilan ham ataladi. matematik mantiq terminining qo‘llanishi uning zamonaviy mantiq bilan qo‘llaydigan usullariga ko‘ra o‘xshashliklarini bildiradi. «simvolik mantiq» termini esa zamonaviy mantiqda mantiqiy tahlil qilish maqsadida maxsus yaratilgan formallashgan tillar qo‘llanishini ko‘rsatadi. formal mantiqning o‘rganish predmetini quyidagilar tashkil etadi:tafakkurlash shakllari, ularning tabiati va ularning tuzilmasi (strukturasi) bilan bog‘liq qonuniyatlari; — fikrlar o‘rtasidagi aloqalarning qonunlari; — bu …

3 / 15

ushuncha, mulohaza va xulosa chiqarish hamda ular o‘rtasidagi aloqalar shaklida aks ettirib, ma’lum mantiqiy qonun-qoidalarni vujudga keltiradiki, to‘g‘ri, aniq, izchil, ziddiyatlardan xoli fikrlash ana shu qonun qoidalarga amal qilishni taqozo etadi. mantiq qonunlari deb tafakkurning barcha shakllarida amal qiladigan umumiy, muhim barqaror zaruriy aloqa va boģlanishlar talablar ifodasiga aytiladi. mantiq qonunlari obyektiv xarakterga ega. ular kishilarning xohish itodasi,shaxsiy istagiga bog’liq emas. kishilar bu qonunlarni òzgartira olmaydilar ya’ni u òzgarmasdir. ular bu qonunlarga itoat etishga majbur va burchlidirlar .mantiq qonunlari olamni bilish va o’zgartirishda ulkan nazariy hamda metodologik ahamiyat kasb etadi. mantiq qonunlari tòrttadir. 1. ayniyat qonuni. ( aristotel ) 2. nozidlik qonuni. ( aristotel ) 3. uchinchisi istisno qonuni. ( aristotel) 4. yetarli asos qonuni. (g. v. leybnis) ayniyat qonuni. fikrlash jarayonida berilgan mulohazaning chinligini asoslash uchun keltirilgan chin mulohazalar mantiqiy asos, berilgan mulohazaning o‘zi esa mantiqiy natija deb yuritiladi.biror buyum yoki hodisa haqida fikr yuritilganda, ularga xos bòlgan barcha …

4 / 15

i ham zarur. ziddiyatsizlik inson tafakkuriga xos bo‘lgan eng muhim xislatlardan biridir. ma’lumki, obyektiv voqelikdagi buyum va hodisalar bir vaqtda, bir xil sharoitda biror xususiyatga ham ega bòlishi, ham ega bo‘lmasligi mumkin emas. masalan, bir vaqtning o‘zida, bir xil sharoitda inson ham axloqli, ham axloqsiz bòlishi 1 mumkin emas. u yo axloqli, yo axloqsiz bo‘ladi. nozidlik qonuni ayni bir predmet yoki hodisa haqida aytilgan ikki o‘zaro bir-birini istisno qiluvchi (qarama-qarshi yoki zid) fikr bir vaqtda va bir xil nisbatda birdaniga chin bolishi mumkin emasligi, hech bo‘lmaganda ulardan biri, albatta, yolg‘on bolishini ifodalaydi. bu qonun «а ham в ham в emas bola olmaydi» formulasi orqali beriladi. nozidlik qonuni qarama-qarshi va zid mulohazalarga nisbatan qo‘llanadi. bunda qarama-qarshi mulohazalarning har ikkalasi ham bir vaqtda yolg‘on bòlishi mumkin; o‘zaro zid mulohazalar fcsa, bir vaqtda yolg'on bolmaydi, ulardan biri yolg‘on bolsa, ikkinchisi albatta chin boladi. qarama-qarshi mulohazalarda esa, bunday bo‘lmaydi, ya’ni ulardan birining yolg‘onligidan ikkinchisining …

5 / 15

as uchinchisi — istisno» qonuni, boshqa mantiqiy qonunlar singari, ziddiyatli mulohazalarning chin yoki yolg‘onligini aniqlab berolmaydi. buning uchun voqea va hodisalarning rivojlanish qonuniyatlarini bilish talab qilinadi. inson o‘z bilimlariga asoslangan holda o‘zaro zid mulohazalardan qaysi biri chin yoki yolg‘on ekanligini aniqlaydi. bu qonun o‘zaro zid mulohazalar bir vaqtda chin bo‘lmasligini tasdiqlaydi. masalan men bilan birga ketasanmi yo ketmaysanmi . bu mulohazada berilgan ikki holatdan faqat bittasi tanlab olinadi uchinchi yòl bòlishi mumkin emas formulasi a yo v , yo v emas . yetarli asos qonuni. inson tafakkuriga xos bòlgan bu qonunni birinchi marta nemis faylasufi va matematigi g. leybnits ta’riflab bergan. uning ta’kidlashicha, barcha mavjud narsalar o‘zining mavjudligi uchun yetarli asosga ega. har bir buyum va hodisaning real asosi bo’lgani kabi, ularning in’ikosi bo’lgan fikr-mulohazalar ham asoslangan bo’lishi kerak bu qonunga binoan har qanday chin haqqoniy fikr , hukum ,bilimga asoslangan isbotlangan dalillar bòlishi, buning uchun esa yetarli tòliq asoslar …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq va tafakkur"

sharo sharof rashidov nomidagi samarqand davlat universiteti kimyo fakulteti 302- guruh talabasi yormaxmadova parizoda tomonidan tayyorlangan taqdimot mavzu: mantiq va tafakkur reja: mantiq fanining predmeti va shakllari. tafakkur va uning xususiyatlari. mantiq qonunlari. mantiq ilmi jamiyat tarixida ikki ming yildan ko‘proq davr mobaynida o‘rganib kelinadi. uni o‘rganish insonga olamni bilish, bilimlarini ko‘paytirish, atrofidagi odamlar bilan muloqotini to‘g‘ri tashkil qilish uchun xizmat qiladi. fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lgan inson to‘g‘ri tafakkur shakllari va ular bilan bog‘liq qonun-qoidalarni bilib olar ekan, o‘z fikrini mantiqan to‘g‘ri qurishga, asoslangan bo’lishiga, nafaqat o‘zining balki boshqalaming ham fikrlaridagi noaniqliklami aniqlashga va tuzatishga o‘rganadi. mantiq i...

This file contains 15 pages in PPTX format (70.8 KB). To download "mantiq va tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq va tafakkur PPTX 15 pages Free download Telegram