xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi

DOCX 1 page 148.4 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 148.4 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

8-mavzu: xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi reja: 1. xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif. 1. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 1. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanishi. 1. eksperimental psixologiyaning rivojlanishi. ma’ruzaning maqsadi: mavzuda xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif berilgan. shu bilan birga assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi masalalari yoritilgan. tayanch tushunchalar: assotsiativ psixologiya, eksperimental psixologiya, bekon va gobbs, david yum (1711-1776), djozef pristli (1733-1804), assosiativ psixologiyaning vakillari. mavzu yuzasidan savollar. 1. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelish tarixi xaqida nima bilasiz? 2. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanishiga hissa qo’shgan olimlarni ayting. 3. eksperimental psixologiyaning rivojlanishiga hissa qo’shgan olimlardan kimlarni bilasiz, ularning tadqiqotlari xaqida gapiring. adabiyotlar. 1.ivanov p.i., zufarova m. «umumiy psixologiya» t.: o‘zbekiston faylasuflar milliy jamiyati, 2008 yil 2.xaydarov f.i., xalilova n.i. «umumiy psixologiya» t.: fan va texnologiyalar 2010 yil axborot manbaalari http:// tdpu.uz xix va ayniqsa xx asrlarda psixologiya faqat empirik (tajribaga asoslangan) fan sifatida taraqqiy etadi. bu davrda …

2 / 1

sixik elementlar murakkab struktura (tarkib) va prosesslarga birikishida bo’ysunadigan qonunlarini topishga intiladilar. masalan, gobbs psixik hodisalar intilish va qochish qonuniga bo’ysunadi deb hisoblagan. xviii asrning ikkinchi yarmida ingliz psixologlari yum va gartli har xil psixik hodisalar va elementlar g’oya – tasavvurlarning yaxlit bo’lib birlashishining asosiy qonuni sifatida assosiasiyalar haqidagi ta’limotni ilgari surdilar. assosiasiyalar haqidagi bunday ta’limot bir vaqtda ham idealistik, ham materialistik yo’nalishda paydo bo’ldi. idealistik yo’nalishning vakili (va umuman assosiativ oqimning asoschisi) david yum (1711-1776 y.) edi. uning ta’limotiga ko’ra, ongning barcha murakkab hodisa va mahsullari va o’zining «men» ekanligi (o’z-o’zini) anglash, o’zaro tashqi bog’lanishlar – assosiasiyalar bilan bog’langan «tasavvur birikmalari»dir, xolos. materialistik oqimning vakillari david gartli (1705-1757 y.) va uning shogirdi djozef pristli (1733-1804 y.) edilar. ular assosiativ tasavvurlarni miyadagi fiziologik bog’lanishlarga tenglashtirib qo’ydilar. gartli psixologiyaga ruhning fizikasi deb qaradi. pristli barcha psixik prosesslar miyaning tebranishlaridir, deb jar soldi. u psixik va fizik hodisalar o’rtasidagi prinsipial farqni inkor …

3 / 1

i barcha murakkab psixik prosesslar (xotira, tafakkur va nutq, xayol va iroda) bir xil birlamchi psixik elementlar bo’lgan sezgilardan va ularning nusxasi bo’lgan tasavvurlardan hosil bo’ladilar deb da’vo qildilar. ayrim-ayrim sezgi va tasavvurlar assosiasiyalarning qonunlariga binoan, o’zaro mexanik bog’lanishlar bilan birlashadilar. masalan, xotira prosesslari assosiasiyalarga tenglashtirib qo’yiladi, ya’ni esda qoldirish yangi assosiasiyalar hosil qilishdir, esga tushirish esa avval mustahkamlangan assosiasiyalarning jonlanishidir. assosianistlarning fikricha, tafakkur ruhning alohida bir qobiliyati yoki maxsus psixik qobiliyati emas: tafakkur ham faqat tasavvurlarning assosiasiyalar qonuniga binoan harakatlanishidir. masalan, muhokama faqat ikkita tasavvurning assosiasiyaga bog’lanishidir. bunda ongning boshqa momentlari yo’q. xulosa chiqarish ikki yoki birqancha hukmlarning assosiasiyasi (bog’lanishi)dir, bulardan ham assosiasiya bo’yicha yangi hukm hosil qilinadi, ya’ni xulosa chiqari-ladi. tushunchalar ham bir qancha so’zlarning o’zaro o’xshash tasavvurlar bilan bo’lgan assosiasiyasi (bog’lanishi)dir deb ta’riflanadi. assosiativ psixologiya vakillarining fikricha, nutq ham tasavvurdir. masalan, ebbingauzning aytishicha, nutq – bu «ikki element»ning mustahkam assosiasiyalar bo’lib qo’shilishidir: bir tomondan, so’z va gaplarning …

4 / 1

siy elementlari bo’lgan harakat (kinestetik) tasavvurlar bilan tovush tasavvurlari o’rtasida bog’lanishlar hosil bo’ladi. nutq maxsus funksiya sifatida tafakkur bilan tashqi – assosiativ bog’lanishlardan tashqari hech qanday munosabatda bo’lmaydi. bu psixologlarning ta’limotiga ko’ra, diqqat ongimizda qolgan barcha tasavvurlarni siqib chiqargan, qandaydir bitta tasavvurlar gruppasining hukmron bo’lishi bilan izohlanadi, emosiyalar xush va noxush hislarni anglash bilan birlashgan sezgi hamda tasavvurlar yig’indisidir va hokazo. assosianistlar inson shaxsining o’zini ham o’z tanasini sezishga va shunga mos keladigan tasavvurlarga («tasavvurlar birikmasi»ga) asoslangan ancha barqaror va doimiy psixik hodisalar komplekslari deb tushunadilar. assosiativ psixologiya vakillarining xizmati shundan iboratki, ular ongning yuksak murakkab prosesslarini, ya’ni tafakkur, nutq va irodalarni tajriba asosida (asosan o’z-o’zini kuzatish yo’li bilan) o’rganishni diqqat markazida tutdilar. biroq keyinchalik assosiativ psixologiya vakillari va boshqa psixologlarning bu ta’limoti amalda o’zining yaroqsizligini ko’rsatdi. psixik hayotning murakkab hodisalarini faqat assosiativ prosesslarga tenglashtirib qo’yish mumkin emasligi ma’lum bo’ldi. tafakkur prosessini har tomonlama analiz qilish shuni ko’rsatdiki, tafakkurda mavjud …

5 / 1

akat avvalgi idrok va tasavvurlar turtkisi sodir bo’lmasdan, balki dastavval qo’yilgan maqsad va vazifa bilan belgilanadi va boshqariladi. tafakkur maqsadga muvofiq yo’naltirilgan prosessdir. tafakkur prosessi hamma vaqt birorta masalani hal qilishga yo’naltirilgan bo’ladi. ikkinchidan, assosiativ prosesslar esa passiv prosesslardir. assosiativ qonunga binoan tasavvurlar harakati go’yo o’z-o’zicha ro’y beradi, bu harakat oldindan belgilanmasdan, ongli kuch sarflanmagan holda boraveradi. agar tasavvurlarning assosiativ oqimida aktivlik bo’lsa ham, u beixtiyor aktivlikdir. bu o’rindagi beixtiyor aktivlik shaxsning emosional holati bilan mavjud tasavvurlar tufayli ro’y beradigan emosional momentlar bilan belgilanadi. tafakkur esa, aksincha, oldindan ongli kuch (diqqat) sarflash yo’li bilan sodir bo’ladigan aktiv prosessdir. to’g’ri, tafakkur prosesslarida ham passiv momentlar bo’ladi, lekin ular bu o’rinda faqat qo’shimcha va yordamchi ahamiyatga ega bo’ladilar. passiv momentlar tafakkur momentini belgilab bermaydilar, ular birlamchi emas, balki ikkilamchidir, ko’pincha aqliy taraqqiyotning yuksak bosqichlarida paydo bo’ladilar. uchinchidan, assosiativ prosesslarda faqat esga tushirish, tajri-badan hosil bo’lgan, sezilgan va idrok qilingan narsalardan nusxa ko’chirishgina …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi"

8-mavzu: xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi reja: 1. xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif. 1. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 1. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanishi. 1. eksperimental psixologiyaning rivojlanishi. ma’ruzaning maqsadi: mavzuda xviii asr psixologiyasiga umumiy tavsif berilgan. shu bilan birga assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelishi va rivojlanishi masalalari yoritilgan. tayanch tushunchalar: assotsiativ psixologiya, eksperimental psixologiya, bekon va gobbs, david yum (1711-1776), djozef pristli (1733-1804), assosiativ psixologiyaning vakillari. mavzu yuzasidan savollar. 1. assotsiativ psixologiyaning yuzaga kelish tarixi xaqida nima bilasiz? 2. xix asrning 2-yarmida assotsiativ psixologiyaning rivojlanis...

This file contains 1 page in DOCX format (148.4 KB). To download "xviii-xix asrlarda psixologiyani rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xviii-xix asrlarda psixologiyan… DOCX 1 page Free download Telegram