markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o`rni

DOCX 8 стр. 28,2 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 28,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

8 – mavzu markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o`rni reja: 1. islomlashuv jarayoni 2. moturidiya ta’limotining shakllanishi. 3. hanafiya mazhabi. 4. dunyoviy davlat va ulamolar. 5. tasavvuf tariqatlari. 6. diniy ta’lim tizimi. 7. nazariy islom va xalq islomi. islomlashuv jarayoni. islom dinining o‘rta osiyoga kirib kelishi va tarqalishi bevosita arab istilolari va arablar ko‘p asrlik hukmronligining o‘rnatilishi bilan bog‘liq. o‘rta osiyoga arab yurishlari qariyb 643-644 yil atroflarida boshlangan bo‘lsa ham, o‘lkani uzil-kesil bosib olishga uzoq davrli kurashdan so‘ng faqat arab qo‘mondoni qutayba ibn muslim al-bohiliy (704-715) erishdi. mintaqada yangi siyosiy kuchning paydo bo‘lishi oqibatida o‘rta osiyo ikki qismga bo‘lindi: 1) movarounnahr («ikki daryo oralig‘i»), va 2) arodi at-turk («turklar yerlari», ya’ni arablarga bo‘ysunmagan hukmdorlar yerlari). mazkur ikki hududda islomlashuv jarayonlari turli xilda kecha boshladi. movarounnahrning islomlashuviga quyidagi ikki omil bevosita o‘z ta’sirini o‘tkazdi. abu muslim (747-755) qo‘zg‘oloni davrigacha o‘rta osiyo islomdan oldingi davr hukmdorlari (ixshid, buxor-xudot va boshqalar) o‘z mavqelarini …

2 / 8

yozlarga ega bo‘lardi. bu holda mahalliy musulmonlardan jizya olmaslik, arab va arab bo‘lmagan musulmonlarning teng huquqliligi uchun kurash olib borgan murji’iylarning diniy-siyosiy g‘oyalari movarounnahrda keng tarqalish imkoniyatlariga ega bo‘ldi. chunki o‘lkada arab bo‘lmagan musulmonlarning haq-huquqlari arablar tomonidan poymol etilardi. murji’iylarning faol harakatlari vii asrning 20-40-yillariga to‘g‘ri keladi. murji’iy al-horis ibn surayj qo‘zg‘oloni (734-746) movarounnahr aholisi tarafidan qizg‘in qo‘llab-quvvatlandi. i/vii asrda shakllana boshlagan murji’iylarning aynan imon va amalning ayri ekanligi haqidagi qarashlari bu hududda yerli aholining hech bir qiyinchiliksiz islomni qabul qilishlariga, shuning barobarida, yangi shakllanayotgan islom jamiyatida teng huquqlilikka erishishlariga qulay sharoit yaratib berdi; keyinchalik esa ular garchi arab tilini, qiyin diniy amallarni, o‘zlariga butkul yot muhitni to‘la anglab yetmasalar-da, ijtimoiy mavqelari va milliy-madaniy qadriyatlarini saqlab qolishga muvaffaq bo‘ldilar. abu muslim (749 yil) harakati g‘alabasi oqibatida arab bo‘lmagan musulmonlarning arablar bilan teng huquqlilikka erishishi natijasida murji’iylik g‘oyalari siyosiy-ijtimoiy sohadan ilohiyot fani jabhasiga ko‘cha boshladi. moturidiya ta’limotining shakllanishi. murji’iylar ta’limotiga ko‘ra, …

3 / 8

nalarni ko‘proq saqlab qolgan samarqand madaniy muhitida yangi ta’limotning vujudga kelishi bejiz emas edi. u. rudolf tadqiqotlarining ko‘rsatishicha, moturidiya ta’limotining paydo bo‘lishi bir necha bosqichlarda yuz berdi. birinchi bosqich murji’iy-hanafiy ilohiyotchilari abu muqotil as-samarqandiy (vaf. 823 y.) va ahmad ibn nasr al-atakiy (ix asr) nomlari bilan bog‘liq. ikkinchi bosqichda samarqandda al- juzjoniya (abu bakr al-juzjoniy, abu mansur al-moturidiy, al-hakim as-samarqandiy), al-iyodiya (abu bakr al-iyodiy, abu ahmad al-iyodiy, abu salama as-samarqandiy) maktab vakillari faol harakat qildilar. ular shu diyorda faoliyat ko‘rsatayotgan abu hafs al-buxoriy va nusayr ibn yahyo al-balxiy maktablari bilan birgalikda «ahl as-sunna va-l-jamo’a» nomini oldilar. keyinchalik uchinchi bosqichda mazkur maktablar ta’limoti o‘zaro ta’sir jarayoniga kirishib, xi asrda abu-l-mu’in an-nasafiy (vaf. 1115 y.) va abu-l-yusr al-pazdaviy (vaf. 1100 y.) sa’y-harakatlari bilan ilohiyot tarixiga moturidiya ta’limoti nomi bilan kirdi. bu ta’limot keyinchalik samarqanddan butun islom olamiga tarqalib, ahl as-sunnaning ash’ariya bilan bir qatorda ikki ilohiyot maktabidan biriga aylandi. so‘nggi tadqiqotlar movarounnahr …

4 / 8

faqat ishonchlilarini to‘plamlarga jamlash borasida mislsiz ishlar qilindi. imom al-buxoriy, imom at-termiziy, imom ad-dorimiy, abd ibn humayd al-kashshiy, kulayb ibn al-haysam ash-shoshiylar hadis to‘plamlari bilan islom tarixi zarvaraqlariga o‘z ismlarini yozdilar. natijada muhaddislarning ijtimoiy-siyosiy mavqei movarounnahrda, jumladan, poytaxt buxoroda, beqiyos o‘sdi. bu esa o‘z navbatida markaziy shaharlarda shu paytgacha kuchli mavqega ega bo‘lib kelgan hanafiylar va yangi guruh – ahl al-hadis o‘rtasidagi ziddiyatni kuchaytirdi. murji’iylar va hanafiylarning diniy qarashlaridagi bevosita aloqadorlik bir necha tadqiqotlarda o‘z isbotini topgan (y. van ess, v. madelung, u. rudolf). darhaqiqat, o‘z vaqtida abu hanifaning (vaf. 767 y.) arab bo‘lmagan musulmonlarning ham teng huquqli ekanligi g‘oyasi, ularning jamiyatda kamsitilishlariga qarshi sa’y-harakatlari dastlab uning ilohiyot sohasidagi, keyinchalik esa fiqhiy ta’limotining movarounnahr hududida tarqalishiga keng yo‘l ochgan edi. endi jiddiy muxoliflar bosimi ostida hanafiylar o‘z ta’limotlarini rivojlantirishga majbur bo‘ldilar. abu abdulloh al-buxoriy (vaf. 878 y.), as-subazmuniy (vaf. 952 y.), az-zandavisatiyning (xi asr boshi) shoh asarlari shu maqsadga xizmat …

5 / 8

’iy, shams al- a’imma as-saraxsiy, abu zayd ad-dabusiy, faxr al-islom al-pazdaviy, assadr ash-shahid, abu hafs an-nasafiy, az-zamaxshariy, alo’ ad-din as- samarqandiy, al-mutarriziy, burhon ad-din al-buxoriy, faxr ad-din qodixon, burhon ad-din al-marg‘inoniyning fiqh metodologiyasi, fiqhning amaliy masalalari, hadis, aqo’id, filologiya, tafsir va boshqa sohalarda yaratgan yuzlab asarlari nomlarini keltirish kifoya. mazkur asarlar orqali o‘rta osiyo boy madaniy an’analari, diniy tajribasi, huquqiy tasavvurlari islom tamadduni doirasiga kiritildi. bu bilan islomning to‘laqonli, o‘z-o‘ziga yetarli, mukammal mintaqaviy shakliga asos solindi. unda umumislomiy va mahalliy elementlar orasidagi munosabatda hamohanglik, mutanosiblikka erishila borildi. dunyoviy davlat va ulamolar. o‘rta osiyoda uzoq vaqt davomida (viii – xiii asrlar) davlat tuzumi bag‘doddagi holatni takrorlar edi. yaxshi ma’lumki, payg‘ambar vafotidan (632 y.) so‘ng davlat hayotida dunyoviylik tamoyili ustun bo‘lib keldi. ammo islom dinini birinchi navbatda hukmron doiralar tarafidan yagona (mono-din) haq din deb e’tirof etish jamiyat hayotida ulamolar mavqeining yuqori bo‘lishiga tabiiy tarzda olib keldi. chunki din qoidalarini ishlab chiqish …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o`rni"

8 – mavzu markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o`rni reja: 1. islomlashuv jarayoni 2. moturidiya ta’limotining shakllanishi. 3. hanafiya mazhabi. 4. dunyoviy davlat va ulamolar. 5. tasavvuf tariqatlari. 6. diniy ta’lim tizimi. 7. nazariy islom va xalq islomi. islomlashuv jarayoni. islom dinining o‘rta osiyoga kirib kelishi va tarqalishi bevosita arab istilolari va arablar ko‘p asrlik hukmronligining o‘rnatilishi bilan bog‘liq. o‘rta osiyoga arab yurishlari qariyb 643-644 yil atroflarida boshlangan bo‘lsa ham, o‘lkani uzil-kesil bosib olishga uzoq davrli kurashdan so‘ng faqat arab qo‘mondoni qutayba ibn muslim al-bohiliy (704-715) erishdi. mintaqada yangi siyosiy kuchning paydo bo‘lishi oqibatida o‘rta osiyo ikki qismga bo‘lindi: 1) movarounnahr («ikki daryo oralig‘i»), va 2) arodi ...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (28,2 КБ). Чтобы скачать "markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o`rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: markaziy osiyo tarixida xanafiy… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram