relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari

DOCX 1 page 72.2 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.2 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

mavzu relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari nazariy bilimlar reja: 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari 2. munosabatlar ustida amallar 3. relyatsion algebra va uning amallari 4. relyatsion hisoblash elementlari va ulardan foydalanish 5. nazorat savollari 6. foydalanilgan adabiyotlar tayanch so`zlar: dekart ko’paytma, kesishuv, birlashtirish, seleksiya, ayirma, domen, relyatsion algebra, relyatsion hisoblash. annotatsiya: ushbu maruzada relyatsion ma'lumotlar modelidagi munosabatlar bo'yicha operatsiyalarni tavsifi hamda qo’llanilishi mumkin bo'lgan tanlash, proyeksiya, birlashma, kesishish, farq, dekart ko'paytma va qo'shish operatsiyalarini o'z ichiga oladi va ishlatish jarayonlarini o’z ichiga olgan. relyatsion algebra sql kabi relyatsion ma'lumotlar bazasi so'rovlari tillarida, shuningdek so'rovlarni optimallashtirish va ma'lumotlar bazasini loyihalashda qo'llaniladi. 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari ma'lumotlar bazasi munosabati - bu ma'lum turdagi ob'ektlar yoki ob'ektlarga mos keladigan kortejlar (yozuvlar) to'plamini va ushbu ob'ektlar bilan bog'langan atributlarni o'z ichiga olgan relyatsion ma'lumotlar bazasi modelidagi jadval. ma'lumotlar bazasidagi har bir munosabat o'z nomiga ega bo'lib, munosabatlarning tuzilishini belgilovchi atributlar …

2 / 1

. ma'lumotlar bazasidagi munosabatlardan foydalanish ma'lumotlarni tuzilgan formatda tartibga solish, ma'lumotlar yaxlitligini yaxshilash va axborotdan samarali foydalanish imkonini beradi. munosabatlar ustida har xil amallarni bajarish imkoniyati mavjud. relyatsion ma’lumotlar modelini xususiyatlaridan biri ma’lumotlarni qayta ishlashni relyatsion algebra operatorlari (amallari) yordamida amalga oshirishdir. 3. relyatsion algebra va uning amallari relyatsion algebrada quyidagi 8 ta operator keng ishlatiladi. ulardan 4 tasi an’anaviy to‘plamlar ustida bajarilishi mumkin bo‘lgan amallardir. an’anaviy amallarga quyidagilar kiradi. 1. birlashtirish 2. kesishuv 3. ayirma 4. dekart ko‘paytma maxsus amallarga esa quyidagilar kiradi. 1. tanlash (seleksiya) 2. proeksiya 3. qo‘shish 4. bo‘lish relyatsion mbda ma’lumotlar bilan ishlash uchun bir qancha tillar yaratilgan. ba’zi hollarda bu tillarni mbbtning qism tillari deb ataladi. mb bilan ishlovchilar bu tillarda avtomatlashtirishni 3 bosqichga bo‘lishadi: 1. eng pastki bosqich – kortej deb ataladi. bunda dasturchi yozuvlar yoki kortijlar bilan ishlaydi. 2. relyatsion algebra bosqichi. bunda foydalanuvchi munosabatlar ustida yuqori bosqichli amallar to‘plamini kiritadi. 3. …

3 / 1

a tegishli, lekin s munosabatga tegishli bo‘lmagan kortejlardir. bu amalni bajarganda ham operandlarni tartibi bir xil bo‘lishi kerak. 3. dekart ko‘paytma. bizda r va s munosabat berilgan bo‘lsin. r munosabatni tartibi r-r va s munosabatniki s-q ga teng bo‘lsin. unda dekart ko‘paytma r*s ko‘rinishida yozilib, uning natijasi uzunligi r+q ga teng bo‘lgan kortejlar to‘plamidan iborat bo‘lib, bu kortejlarni birinchi r komponentasi r kortejga teng bo‘ladi, qolgan q komponentasi s kortejga teng bo‘ladi. 4. proeksiya, r munosabatga bu amal tadbiq etilganda, r munosabatdan ba’zi bir komponentalar olib tashlanadi. qolganlari esa qaytadan tartiblanadi. 5. seleksiya tanlash. bu amal bajarilganda operandlar sifatida munosabat atributlari ishtirok etadi va solishtirish arifmetik amallari: =, ≠, ≤, ≥, va mantiqiy amallar: va (u), yoki (v), not amallari ishlatiladi. munosabatlar ustida bajariladigan birlashtirish, kesishuv, ayiruv amallari operatorlarning tili yoki turi bo‘yicha mosligini talab etadi. ikkita munosabat tipi bo‘yicha mos keladi, agarda ularda ekvivalent munosabat sxemasi bo‘lib: · ulardagi …

4 / 1

yuqorida berilgan 5.1 va 5.2 jadvallarni birlashtirish orqali 5.3 jadval hosil bo‘ladi. hosil bo‘lgan jadvalning e’tiborli tomoni shundan iboratki, umumlashtirilgan jadvalda qaytarilgan qatorlar bir marta ishlatiladi. bu jadvallarda birinchi qator ma’lumotlari bir xil bo‘lganligi uchun bir marta ishlatilganligini ko‘rish mumkin. 5.3-jadval. birlashtirish amali natijasi familiyasi ismi tug‘ilgan yili manzili yoshi kursi karimov alisher 1999 toshkent 20 2 odilov furqat 1998 xorazm 23 3 isaev qudrat 1997 andijon 35 2 aliev qosim 2000 navoiy 49 4 ilxomov ali 1998 xorazm 23 3 eragshev yo‘lchi 1997 andijon 35 2 azizov toshmat 2000 navoiy 49 4 birlashtirish amalida quyidagi shartlar bajarilishi talab etiladi: · jadvallardagi atributlar soni mos ravishda ustama – ust tushishi shart; · atributlarning toifalari mos bo‘lishi kerak; · agar atributlar toifalari mos kelmaganda so‘rovlar orqali moslartirish talab etiladi. relyatsion algebraning keyingi amali kesishuv amali bo‘lib, unda tanlangan jadvallar ma’lumotlarining mos kelganlari aks ettiriladi. yuqoridagi 5.1 va 5.2 jadvallaridan foydalanib kesishuv …

5 / 1

o‘rnini almashtirish orqali amalga oshiriladi (5.5-jadval). 5.5-jadval. ayirish amali natijasi familiyasi ismi tug‘ilgan yili manzili yoshi kursi odilov furqat 1998 xorazm 23 3 isaev qudrat 1997 andijon 35 2 aliev qosim 2000 navoiy 49 4 relyatsion algebraning yana bir amali dekart ko‘paytma amali bo‘lib, unda tanlangan birinchi jadvalning har bir qatoriga ikkinchi jadvalning har bir qatori mos kelishi tushuniladi. e’tiborli tomoni shundan iboratki, boshqa amallarda satrlar birlashtirilgan bo‘lsa dekart ko‘paytma amalida esa atributlar birlashtiriladi. dekart ko‘paytmada munosabat operatorlari har-xil sxemada bo‘lishi mumkin. 5.6-jadval. 5.7-jadval. talaba jadvali fan jadvali familiyasi fan sana alimov matematika 09.01.2019 ashurov tarix 14.01.2019 matematik munosabatlar darajasi operand munosabat darajalarining yig‘indisiga teng. ko’paytirish esa operand ko’paytmasiga teng. quyidagi 5.8-jadvalda, 5.6 va 5.7 jadvallardan foydalanib dekart ko‘paytma amali bajarilib natijasi keltirilgan. 5.8-jadval. dekart ko‘paytma natijasi familiya fan sana alimov matematika 09.01.2019 alimov tarix 14.01.2019 ashurov matematika 09.01.2019 ashurov tarix 14.01.2019 seleksiya (tanlash) amali 1 ta munosabat ustida bajariladi. …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari"

mavzu relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari nazariy bilimlar reja: 1. relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari 2. munosabatlar ustida amallar 3. relyatsion algebra va uning amallari 4. relyatsion hisoblash elementlari va ulardan foydalanish 5. nazorat savollari 6. foydalanilgan adabiyotlar tayanch so`zlar: dekart ko’paytma, kesishuv, birlashtirish, seleksiya, ayirma, domen, relyatsion algebra, relyatsion hisoblash. annotatsiya: ushbu maruzada relyatsion ma'lumotlar modelidagi munosabatlar bo'yicha operatsiyalarni tavsifi hamda qo’llanilishi mumkin bo'lgan tanlash, proyeksiya, birlashma, kesishish, farq, dekart ko'paytma va qo'shish operatsiyalarini o'z ichiga oladi va ishlatish jarayonlarini o’z ichiga olgan. relyatsion algebra sql kabi relyatsion ma'lumotlar b...

This file contains 1 page in DOCX format (72.2 KB). To download "relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: relyatsion algebra va relyatsio… DOCX 1 page Free download Telegram