relyatsion ma'lumotlar bazasi. munosabatlar. relyatsion algebra

PPTX 25 pages 853.6 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 853.6 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

prezentatsiya powerpoint muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 4-mavzu. relyatsion ma'lumotlar bazasi. munosabatlar. relyatsion algebra ma'lumotlar bazasi ma'lumotlar modellari (takrorlash) ierarxik model tarmoqli model relyatsion model predmet sohasini tavsiflash usullari (takrorlash) ilm dlm mfm at versiyalari talablar taxlili ps – predmet soha; ilm – infologik model; dlm – datalogik model; mfm – ma'lumotlarni fizik modeli; at – axborot tizimi; munosabat turlari (takrorlash) kod familiya imya 1 ivanov kuzma 2 petrov vasiliy … kod god rojd. adres 1 1992 suvorovskiy, d.20, kv. 6 2 1993 kirochnaya, d. 30, kv 18 … 1 1 kod tovara nazvanie 1 monitor 2 vinchester … kod kod tovar tsena 123 1 10 999 345 1 11 999 … 1  tovar prays-list munosabat turlari (takrorlash) kod familiya 1 ivanov 2 petrov … kod nazvanie 1 istoriya 2 geografiya 3 biologiya … kod familiya 1 ivanov 2 petrov … kod nazvanie 1 istoriya …

2 / 25

larda tasvirlanadi. relyatsion modeldagi asosiy tushuncha “munosabat” (relation) xisoblanadi. 1969 – 70 yillarda kodd tomonidan munosabatlarning matematik nazariyasi asosida yaratilgan bo'lib, quyidagi asosiy tushunchalarga asoslanadi jadval, munosabat, satr, ustun, birlamchi kalit, tashqi kalit. masalan, mantiqiy darajada element atribut deb ataladi. bundan tashqari u uchun “kolonka”, “ustun” va “maydon” atamalari ham ishlatiladi. atributlar to'plami kortejni (qator, yozuv, satr) xosil qiladi. kortejlar to'plami munosabatni (mb jadvali yoki faylini) xosil qiladi. relyatsion modelda fayllar o'rtasidagi bog'lanishlar yaqqol tarzda tavsiflanmasligi ham mumkin. bu bog'lanishlar ma'lumotlarni qayta ishlash vaqtida dinamik ravishda mos maydonlarning qiymatlari bo'yicha o'rnatiladi. relyatsion mb da yozuvlar chiziqli strukturaga ega. jadvalning kalit so'zlari ma'lumotlarning shunday modeliga relyatsion model deyiladi, unda barcha ma'lumotlar foydalanuvchiga jadval shaklida xavola etiladi va ma'lumotlar bazasi ustidagi barcha amallar jadvalllar ustiga amallarga olib kelinadi. har bir jadval ma'lumotlar bazasi tarkibida o'z nomiga ega bo'ladi, hamda satr va ustunlardan iborat bo'ladi. har bir jadval real dunyodagi ob'ektlar (mohiyat) tipini …

3 / 25

umkin. fayl jadval munosabat mohiyat yozuv satr kortej mohiyat nushasi maydon ustun atribut atribut tushunchalar. munosabatlar har bir ustun o'z nomiga ega bo'ladi va ustun nomi odatda jadvalning ustki qismida ko'rsatiladi. ustun nomi joriy jadvalda boshqa ustun uchun takrorlanmaydi, biroq bu nom boshqa jadvalda ishlatilishi mumkin. ixtiyoriy jadval kamida bitta ustunga ega bo'ladi; ustunlar jadvalda ularni yaratish tartibida joylashadi. satrlar ustunlardan (atributlar) farqli ravishda nomga va joylashish tartibiga ega emas. ularning miqdori chegaralanmagan. ixtiyoriy jadval shunday ustunga yoki ustunlarga (kalitga) ega bo'ladi, undagi qiymatlar har bir satrni takrorlanmas qiymat bilan identifikatsiyalaydi. rasmda keltirilgan misolda kalit bu “tabel nomeri” ustunidir. atributlar qiymati eng kichik axborot birligi – domen yordamida ko'rsatiladi. domen – bu ob'ekt atributining mumkin bo'lgan barcha qiymatlar to'plamidir. yana ikkita tushunchalari: “daraja” va “kardinal son” tushunchalari bor. kardinal soni deganda kortejlar soni tushuniladi, munosabat darajasi – bu joriy munosabatning atributlar sonidir. kalitlar birlamchi kalit tashqi kalit relyatsion algebra va …

4 / 25

sion amallar tanlash proektsiya birlashtirish bo'lish relyatsion algebra (an'anaviy amallar guruhi) birlashtirish (u). berilgan ikkita munosabatdan biriga va ikkalasiga ham tegishli bo'lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi 𝑹𝟏 va 𝑹𝟐 munosabatlarni birlashtirish 𝑹𝟏 ∪ 𝑹𝟐 ko'rinishida berilib, bu amalni natijasi 𝑹𝟏 munosabatga tegishli bo'lgan yoki 𝑹𝟐 munosabatga tegishli bo'lgan yoki ikkalasiga ham tegishli bo'lgan kartejlar to'plamidir. bu amallarni bajarayotganda bir xil tartibda bo'lishi kerak. natijani tartibi ham operandlar tartibiga teng bo'ladi. sql da union amali 𝑹𝟏 𝑼𝑵𝑰𝑶𝑵 𝑹𝟐 relyatsion algebra (an'anaviy amallar guruhi) kesishma (∩). munosabatga kortejlardan qaytaradi. bir vaqtning ham tegishli o'zida bo'lgan ikkala barcha iborat yangi munosabatni sql da intersect amali 𝑹𝟏 𝑰𝑵𝑻𝑬𝑹𝑺𝑬𝑪𝑻 𝑹𝟐 relyatsion algebra (an'anaviy amallar guruhi) (–). berilgan ikkala munosabatdan ayirish faqat birinchisiga tegishli bo'lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. ayirma 𝑹𝟏 va 𝑹𝟐 munosabatlarni ayirmasi 𝑹𝟏 − 𝑹𝟐 ko'rinishida yoziladi va undagi kortejlar to'plami 𝑹𝟏 munosabatga tegishli, lekin 𝑹𝟐 munosabatga bo'lmagan kortejlardir. bu tegishli …

5 / 25

jadvaldagi ma'lum shartni qanoatlantiruvchi barcha kortejlardan iborat yangi jadval xosil qiladi. bu algebraik cheklanish xisoblanadi. bu amal bajarilganda operandlar sifatida munosabat atributlari ishtirok etadi va solishtirish arifmetik amallari: =, ≠, ≤, ≥, va mantiqiy amallar: va (u), yoki (v), not amallari ishlatiladi 𝝈𝑨𝟏𝜣𝑨𝟐 𝑹 sql da where amali 𝑺𝒆𝒍𝒆𝒄𝒕 ∗ 𝑭𝒓𝒐𝒎 𝑹 𝑾𝒉𝒆𝒓𝒆 𝑷𝒓𝒊𝒄𝒆 > 𝟑𝟎 relyatsion algebra (maxsus amallar guruhi) proektsiya ( 𝝅 ) – berilgan jadvaldagi ba'zi kortejlarni istisno (chiqarib tashlash) qilib qolgan kortejlardan (podkortej) yangi munosabat xosil qiladi. proektsiya, r munosabatga bu amal tadbiq etilganda, r munosabatdan ba'zi bir komponentalar olib tashlanadi. qolganlari esa qaytadan tartiblanadi 𝝅𝑨𝟏,𝑨𝟐,…,𝑨𝑵 𝑹 sql da where amali 𝑺𝒆𝒍𝒆𝒄𝒕 𝑵𝒂𝒎𝒆, 𝑾𝒆𝒊𝒈𝒉𝒕 𝑭𝒓𝒐𝒎 𝑹 𝑾𝒉𝒆𝒓𝒆 𝑷𝒓𝒊𝒄𝒆 < 𝟒𝟎 relyatsion algebra (maxsus amallar guruhi) ulash (⋈) – berilgan ikkala jadvalda umumiy qiymatga ega bo'lgan kortejlarning ulanishidan iborat yangi jadval xosil qiladi. natijaviy jadvalda umumiy qiymat faqat bir marta qatnashadi. bunday ulash tabiiy ulash deb ataladi …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "relyatsion ma'lumotlar bazasi. munosabatlar. relyatsion algebra"

prezentatsiya powerpoint muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 4-mavzu. relyatsion ma'lumotlar bazasi. munosabatlar. relyatsion algebra ma'lumotlar bazasi ma'lumotlar modellari (takrorlash) ierarxik model tarmoqli model relyatsion model predmet sohasini tavsiflash usullari (takrorlash) ilm dlm mfm at versiyalari talablar taxlili ps – predmet soha; ilm – infologik model; dlm – datalogik model; mfm – ma'lumotlarni fizik modeli; at – axborot tizimi; munosabat turlari (takrorlash) kod familiya imya 1 ivanov kuzma 2 petrov vasiliy … kod god rojd. adres 1 1992 suvorovskiy, d.20, kv. 6 2 1993 kirochnaya, d. 30, kv 18 … 1 1 kod tovara nazvanie 1 monitor 2 vinchester … kod kod tovar tsena 123 1 10 999 345 1 11 999 … 1  tovar prays-list …

This file contains 25 pages in PPTX format (853.6 KB). To download "relyatsion ma'lumotlar bazasi. munosabatlar. relyatsion algebra", click the Telegram button on the left.

Tags: relyatsion ma'lumotlar bazasi. … PPTX 25 pages Free download Telegram