relyatsional algebra va relatsion hisoblash elementlari

PPTX 25 pages 670.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 670.1 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

6-mavzu. relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari 6-mavzu. relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi x.x.ikromov reja: relyatsion algebra relyatsion hisoblash elementlari relyatsion algebra relyatsion mbda har bir jadval munosabat hisoblanadi va ular ustida operatsiyalar esa relyatsion algebraga asoslanadi. faqatgina jadvallarni yaratish, unga qiymat kiritish, atributlarni tavsiflash va ularni qayta nomlash operatsiyalari relyatsion algebraga tegishli emas. relyatsion algebra nazariyasida munosabat to`plam, jadval qatorlari kortej, ustunlari esa atribut sifatida qaraladi. relyatsion algebra kodd tomonidan aniqlangan ikkita guruhga bo`lingan 8 ta operatordan iborat. birinchi guruh birinchi guruhga to`plamlar ustida bajariluvchi an`anaviy amallar kiradi: bunda barcha amallarda operandlar ixtiyoriy to`plam deb emas, balki munosabatlar deb qaraladi. u birlashtirish ∩ kesishma - ayirish * dekart ko`paytirish birlashtirish (u) berilgan ikkita munosabatdan biriga va ikkalasiga ham tegishli bo`lgan kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. kesishma (∩) bir vaqtning o`zida ikkala munosabatga ham tegishli bo`lgan barcha kortejlardan iborat yangi munosabatni qaytaradi. ayirish (–) …

2 / 25

ya berilgan jadvaldagi ba`zi kortejlarni istisno (chiqarib tashlash) qilib qolgan kortejlardan (podkortej) yangi munosabat hosil qiladi ulash berilgan ikkala jadvalda umumiy qiymatga ega bo`lgan kortejlarning ulanishidan iborat yangi jadval hosil qiladi. natijaviy jadvalda umumiy qiymat faqat bir marta qatnashadi. bunday ulash tabiiy ulash deb ataladi bo`lish berilgan binar va unar ikkita jadval uchun unar jadvalning barcha qiymatlari bilan moslashgan binar jadvaldagi bitta atributning qiymatlaridan iborat jadval yopiqlik xossasi jadval ustidagi har amal natijasi jadvaldan iborat bo`ladi. ushbu relyatsion xususiyat yopiqlik xossasi deb ataladi. biror amal natijasi boshqa amal uchun boshlang`ich ma`lumot sifatida qo`llanilishi mumkin. masalan, birlashtirish proyektsiyasini olish, yoki ikkita tanlanma ulanmasini olish mumkin. bunday ifodalar murakkab hisoblanadi. har bir munosabat sarlavhaga, tanaga, kalitlar zahirasiga ega bo`ladi. relyatsion amallarni bajarishda atribut nomlarini yaratilishi va potentsial kalitlar o`zgarishiga e`tibor qilish kerak. mantiqiy savol qanday qilib 5 ta olmaning birortasini ham 6ta bo’lakka bo’lmasdan turib, 6 kishiga teng qilib bo’lib berish mumkin …

3 / 25

im. 1-misol sexlardan avvalgi oylarda olingan yangi mahsulotlar haqida kelgan hisobotlarni birlashtirish lozim. u “mahsulot chiqarish” umumiy jadvaliga o`xshash quyidagi ma`lumotlardan tashkil topgan: “sex nomeri”, “mahsulot kodi”, “chiqarilgan sana”, “soni”. hisobotlarni birlashtirish uchun: mahsulot chiqarish (sex nomeri, mahsulot kodi, chiqarilgan sana, soni) kortejiga yangi mahsulot (sex nomeri, mahsulot kodi, chiqarilgan sana, soni) kortejlari qo`shiladi. 2-misol munosabatlar kesishuvini cheklov va tasvir (proektsiya) operatsiyalarinig bajarilishi orqali ko`ramiz. bizda atributlari o`zaro mos tushuvchi munosabatlar mavjud bo`lsin, ya`ni: imtihon vedomosti(guruh, zachetka (reyting daftarcha), talaba f.i.o., fan, sana, baho). guruh sinov talaba f.i.o. fan sana baho 1 1 karimov i.b. informatika 15.02.2013 a`lo 1 2 olimov s.t. informatika 15.02.2013 qoniqarli 1 3 sobirov u.s. informatika 15.02.2013 qoniqarli guruh sinov daf talaba f.i.o. fan sana baho 1 1 karimov i.b. matematika 17.02.2013 yaxshi 1 2 olimov s.t. matematika 17.02.2013 qoniqarli 1 5 alieva g.g. matematika 17.02.2013 a`lo guruh sinov daf. talaba f.i.o. fan sana baho 1 …

4 / 25

i munosabat yaratishdir. munosabatlarni qo`shilishi operandlar (boshlang`ich munosabatlar) kortejlari birlashishi orqali olingan kortejlar bo`yicha yangi munosabat yaratishdir. tabiiy va shart bo`yicha munosabatlarni qo`shilishi mavjud. 3-misol sexlardan avvalgi oylarda olingan yangi mahsulotlar haqida kelgan hisobotlar (1-misol) asosida oxirgi kvartalda chiqarilgan yangi mahsulot haqida ma`lumot tayyorlash kerak. buning uchun “mahsulot chiqarish” munosabati “chiqarilgan sana” ma`lumotiga “sana o`tgan kvartal oxirgi sanasidan kichik” shartini qo`yamiz. ushbu cheklov natijasini boshlang`ich jadvalga qo`yamiz. keyin ushbu jadval “chiqarilgan sana” ma`lumotiga “sana o`tgan kvartal birinchi sanasidan kichik” shartini qo`yamiz. ushbu cheklov natijasini oxirgi jadvalga qo`yamiz. boshlang`ich va oxirgi jadvallar farqi, ko`zlangan natijani beradi. nazorat savollari ma`lumotlarning relyatsion modeli deganda nimani tushunasiz? ob`ekt iborasiga ta`rif bering. domen deganda nimani tushinasiz? kortej tushunchasini izohlab bering. 5. atribut xususiyatlarini ochib bering. yozuv deganda nimani tushinasiz. kalit maydonlarining qanday xususiyatlari mavjud? birlamchi kalit deganda nimani tushuinasiz? ikkilamchi kalit birlamchi kalitdan nima bilan farq qiladi? munosabat tushinchasi qanday ma`noga ega? mohiyat iborasi nimani …

5 / 25

relyatsional algebra va relatsion hisoblash elementlari - Page 5

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "relyatsional algebra va relatsion hisoblash elementlari"

6-mavzu. relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari 6-mavzu. relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari “axborot texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi x.x.ikromov reja: relyatsion algebra relyatsion hisoblash elementlari relyatsion algebra relyatsion mbda har bir jadval munosabat hisoblanadi va ular ustida operatsiyalar esa relyatsion algebraga asoslanadi. faqatgina jadvallarni yaratish, unga qiymat kiritish, atributlarni tavsiflash va ularni qayta nomlash operatsiyalari relyatsion algebraga tegishli emas. relyatsion algebra nazariyasida munosabat to`plam, jadval qatorlari kortej, ustunlari esa atribut sifatida qaraladi. relyatsion algebra kodd tomonidan aniqlangan ikkita guruhga bo`lingan 8 ta operatordan iborat. birinchi guruh birinchi guruhga to`plamlar u...

This file contains 25 pages in PPTX format (670.1 KB). To download "relyatsional algebra va relatsion hisoblash elementlari", click the Telegram button on the left.

Tags: relyatsional algebra va relatsi… PPTX 25 pages Free download Telegram