markaziy osiyo va o'zbekistonga hozirgi zamon sportining kirib kelishi (xix asr oxiri – xx asrning boshlari)

DOCX 14 pages 83.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.8 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

markaziy osiyo va o'zbekistonga hozirgi zamon sportining kirib kelishi (xix asr oxiri – xx asrning boshlari) reja: 1. xix asrning oxiri-xx asrning boshlarida markaziy osiyoda zamonaviy sportning rivojlanishi. 2. maktab va gimnaziyalarda jismoniy tarbiya. 3. ma'rifatparvar jadidchilik harakati namoyandalarining jismoniy tarbiya to'g'risidagi fikrlari. 4. a.avloniyning “turkiy guliston yoxud axloq” asarida jismoniy tarbiya to'g'risidagi qarashlari. 5. turkistonda ilk sport to'garaklari va sport jamiyatlarining tuzilishi. o'zbekiston mustaqilligi sharoitida sobiq ittifoq davrida nashr etilgan o'quv qo'llanmalar va turli manbalarni o'rganishda xolisona va tanqidiy yondashishni taqozo etmoqda. milliy xususiyatlarimizni kamsitish, aholining jismoniy tarbiya va sport bilan shug'ullanishini ta'minlashda bir tomonlama yondashganlik hodisalari tanqidiy ravishda ifoda etilmagan. sobiq ittifoq davrida turkiston o'lkasidagi tarixiy voqeliklar ataylab buzib ko'rsatildi. chunki chor rossiyasining bu o'lkaga turli bahonalar bilan kirib kelishining asosiy sababi bosqinchilik edi. rossiyaning bosqinchilik yurishi xix asrning ikkinchi yarmiga to'g'ri keladi. tarixiy manbalardan ma'lumki, xvi asrdan – xix asrning birinchi yarmigacha o'rta osiyo hududi uchta xonlikka …

2 / 14

onunlariga asoslangan holda shakllantirilgan edi. xonlikda shayxulislom katta mavqega ega bo'lgan. u eng yirik ruhoniy va sud ishlarining sardori hisoblanib, jamiyatning ma'naviy hayotini boshqargan. undan keyingi o'rinda qozikalon (oliy sud) turgan. shuningdek, qo'shin uchun alohida qozi tayinlangan. xonlikdagi qo'shin tuzilishiga doir ayrim ma'lumotlarga ko'ra, u asosan otliqlardan tashkil topib, markaz, o'ng va chap qanotlarga bo'lingan. markaz harbiy qismining oldingi safida bayroqdor jangchilar turgan. rus manbalarining ko'rsatishicha, xonlik qo'shinida misdan 13 ta kichkina to'p, etarli darajada porox bo'lgan. xviii asrning oxirgi choragiga doir ma'lumotlarga qaraganda, xon 10 ming kishi atrofida qo'shin to'plash imkoniga ega edi. xix asrning boshlarida cho'yandan yasalgan to'plardan foydalanilgan. xix asrning boshlarida yollanma askarlarning soni 19 ming kishiga borib, turli shahar va harbiy istehkomlarda harbiy xizmatni o'taganlar. xix asrning o'rtalarida esa, harbiy qismlarning soni ancha oshib, to'plardan va miltiqlardan foydalanish nisbatan kuchayib bordi. qo'shinda askarlarning soniga qarab yuzboshi va mingboshi singari harbiy lavozimlar mavjud edi. umumiy qo'mondonlikni lashkarboshi …

3 / 14

rning 30-yillarida paydo bo'ldi va ular sarbozlar deb atalardi. 2 ming nafar sarbozlar o'ziga xos kalta, qizil forma mundir kiyib yurar, nayzali miltiq va to'pponchalar bilan qurollangan edilar. sarbozlar oddiy xalq orasidan tanlab olinar edi. har yili ularga harbiy yurish va qurolni ishlatish usullari o'rgatilardi. sarbozlar qo'shini xix asrning o'rtalarida 80 ga yaqin to'p bilan qurollangan va amirning asosiy kuchi hisoblangan. sarbozlar shahar tashqarisida, qishloqda oilalari bilan birga yashar va xizmatdan bo'sh vaqtlarida o'z xo'jaliklari bilan shug'ullanardilar. urush vaqtida qamal va boshqa ishlarni bajarish uchun dehqonlardan yordamchi lashkarlar – qoracherik olinar edi. bu majburiyat dehqonlar uchun juda og'ir edi. madaniy hayotda ham ancha ishlar qilingan. xon saroyida nodir asarlarni o'z ichiga olgan kutubxonaning bo'lishi diqqatga sazovordir. misol tariqsida abdulazizxon va abdullaxonning kutubxonalarini ko'rsatish mumkin. bu ilm-ma'rifat dargohida mohir xattotlar va musavvirlar ishlab nodir asarlarni tayyorlash va bezashga alohida ahamiyat berilgan. adabiyot, tarix va boshqa fanlar sohasida qimmatli asarlar yaratilganligi ma'lum. …

4 / 14

13 mingdan ko'proq otliq navkarlari bor edi. navkarlarga qilgan xizmatlari evaziga suvli erlar berilib, ular soliqlardan ozod qilinar edilar. askarlar tinchlik paytlarida dehqonchilik va boshqa kasblar bilan shug'ullanganlar. bunday askarlikka yozilgan kishilar soni xix asrning 30-yillarida 40 ming kishiga borgan. askarlik xizmatidagilar soliqlardan va jamoa ishlaridan ozod etilib, har bir kishi yurishda qatnashganligi uchun 5 oltin tanga olgan. xonning xohishiga ko'ra o'zini ko'rsatgan harbiy lavozimdagilar 10, 20, 50,100 va undan ko'proq miqdorda oltin tanga olishgan. biylarga 50 tangadan 100 tangagacha, yuzboshilarga 10 tangadan 20 tangagacha maosh tayinlangan. xon saroyida yaxshi qurollangan 1000 kishi xizmat qilgan. qo'shinning asosiy qismi qilich, o'q-yoy va nayza bilan qurollangan. oz miqdorda pilta miltiq va to'plar bor edi. unda o'zbeklar bilan bir qatorda turkmanlar, qozoqlar va qoraqalpoqlar xizmat qilganlar. xiva xonligining qo'shini harbiy texnika jihatdan ancha orqada edi. xonlikda madrasalar qurishga katta e'tibor qaratilgan. 14 madrasa bunyod etilgan. mingdan ortiq masjidlar din va xalq xizmatida edi. …

5 / 14

ri bo'lgan. uning muayyan qismi muntazam xizmatni o'tab, ko'pchiligi tinchlik paytida dehqonchilik, hunarmandchilik va boshqa ishlar bilan shug'ullangan. harbiy xizmatni o'tovchilarga bir ot va egar-jabduq berilgan. yuzboshi bir yilga – 147 so'm, ellikboshiga – 98 so'm, o'nboshiga – 65 so'm, oddiy sarbozga – 48 so'm haq to'langan. viloyatlardagi qo'shin hokim tomonidan ta'minlangan, poytaxtdagisi hukumat zimmasida bo'lgan. qo'shin qilich, nayza, piltali miltiq va to'plar bilan qurollangan bo'lib, harbiy mahorat ancha pastlashib ketgan edi. ichki o'zaro to'qnashuvlar, ayniqsa, buxoro xonligi bilan urushlar qo'shinning tinkasini quritgandi. xix asr davomida qimmatli tarixiy asarlar yaratildi. 1822-yili mirza qalandar isfaragiy tomonidan «shohnoma» asari nihoyasiga etkazildi. bu manbada xonlikning tarixiga doir qiziqarli ma'lumotlar keltirilgan. xonlikda maktab-madrasalarda savod chiqarish bilan birga diniy va qisman dunyoviy fanlar bo'yicha mashg'ulotlar o'tkazilgan. ularda ta'lim va tarbiya olgan kishilar orasidan mashhur shoirlar, olimlar etishib chiqqan. ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va uchta xonlikda yuzaga kelgan salbiy o'zgarishlar ular o'rtasidagi aloqalarning uzilishi, o'zaro nizolar, tashqi kuchlarning …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo va o'zbekistonga hozirgi zamon sportining kirib kelishi (xix asr oxiri – xx asrning boshlari)"

markaziy osiyo va o'zbekistonga hozirgi zamon sportining kirib kelishi (xix asr oxiri – xx asrning boshlari) reja: 1. xix asrning oxiri-xx asrning boshlarida markaziy osiyoda zamonaviy sportning rivojlanishi. 2. maktab va gimnaziyalarda jismoniy tarbiya. 3. ma'rifatparvar jadidchilik harakati namoyandalarining jismoniy tarbiya to'g'risidagi fikrlari. 4. a.avloniyning “turkiy guliston yoxud axloq” asarida jismoniy tarbiya to'g'risidagi qarashlari. 5. turkistonda ilk sport to'garaklari va sport jamiyatlarining tuzilishi. o'zbekiston mustaqilligi sharoitida sobiq ittifoq davrida nashr etilgan o'quv qo'llanmalar va turli manbalarni o'rganishda xolisona va tanqidiy yondashishni taqozo etmoqda. milliy xususiyatlarimizni kamsitish, aholining jismoniy tarbiya va sport bilan shug'ullanishini ta'min...

This file contains 14 pages in DOCX format (83.8 KB). To download "markaziy osiyo va o'zbekistonga hozirgi zamon sportining kirib kelishi (xix asr oxiri – xx asrning boshlari)", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo va o'zbekistonga… DOCX 14 pages Free download Telegram