termoelektrik hodisalar

DOC 10 pages 100.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

elektr va magnetizm termoelektrik hodisalar reja: 1. termoelektron emissiya hodisasi 2. boguslavskiy-lengmyur qonuni 3. elektron lampalar qizigan qattiq yoki suyuq jismlarning elektronlar chiqarishi termoelektron emissiya deb aytiladi. termoelektron emissiya hodisasi shu bilan tushintiriladiki, elektronlarning energiya bo‘yicha taqsimlanishi natijasida metall chegarasida potensial to‘siqni yengish uchun energiyasi yetarli bo‘lgan ma’lum miqdor elektronlar mavjud bo‘ladi. temperatura ko‘tarilganda bunday elektronlar miqdori keskin ortadi va sezilarli bo‘lib qoladi. termoelektron emissiya hodisasini 1-rasmda tasvirlangan sxema yordamida amalga oshirish qulay. f a r2 ba k r1 bq 1-rasm. sxemaning asosiy elementi ikki eletrodli lampa hisoblanadi, uni odatda vakuumli diod deb ataladi. lampani ichida katod va anoddan iborat ikkita elektrodi bo‘lgan, havosi so‘rib olingan metall yoki shisha ballondan iborat. konstruksiyasi bo‘yicha elektrodlar turli shaklda tayyorlangan bo‘lishi mumkin. oddiy holda, katod ingichka to‘g‘ri tola, anod esa katodga nisbatan koaksal silindr shaklida bo‘ladi. katod, cho‘g‘lantiruvchi batareya bq tomonidan hosil qilingan tok bilan qizdiriladi. reostat r1 yordami bilan cho‘g‘latish tok kuchini …

2 / 10

n bulutni anodga tortish uchun anodni elektr manbaining musbat qutbiga ulash lozim. katod bilan anod orasidagi elektr maydon ta’sirida elektronlarning kinetik energiyasi, (16) formulaga ko‘ra oshib ular anodga yetib bora boshlaydi. katoddan chiqayotgan elektronlarning taqsimoti ham maksvell taqsimoti qonuniga bo‘ysunadi. anodning kichik kuchlanishida faqat kinetik energiyasi katta bo‘lgan elektronlargina anodga yetib borishi mumkin. bundan xulosa shuki, anod toki anod kuchlanishiga bog‘liq ravishda oshib boradi (2-rasm). uncha katta bo‘lmagan anod kuchlanishlarida anod toki bilan ua orasidagi bog‘lanish boguslavskiy-lengmyur qonuni (17) orqali aniqlanadi. anod toki kuchlanishining 3/2 darajasiga proporsional bo‘lganidan (17) ifoda 3/2 qonuni deb ham yuritiladi. tenglamadagi α – elektrodlarning shakliga va ularning o‘zaro joylashishiga bog‘liq bo‘lgan koeffitsiyent. boguslavskiy-lengmyur qonuni 2a-rasmda keltirilgan grafikning faqat oa qismi uchun o‘rinlidir. anod kuchlanishi ut qiymatga erishganda, tokning keyingi o‘sishi tamomila to‘xtaydi. bunda tok to‘yinish toki qiymatiga erishadi. katoddan chiqayotgan hamma elektronlarning anodga yetib kelishi bilan aniqlanadigan tokning qiymati to‘yinish toki deyiladi. 2a-rasmda to‘yinish tokining …

3 / 10

i biroz kamayganda ham to‘yinish tokining qiymati katta miqdorga oshadi. shu boisdan katod chiqish ishi kichik bo‘lgan metallardan tayyorlangani ma’qul. yana katod sirti ishqoriy yer metallari yoki toriy bilan qoplanganda ham elektronlarning chiqish ishi ancha kamayishi aniqlangan. ba’zan, radiolampalar yoki kineskoplar katodlarining emissiyasi yomonlashganligi uchun yaroqsiz bo‘lib qoladi. bu hollarda katod temperaturasini oshirish yo‘li bilan termoeletron emissiyani tiklash imkoniyati ham bor. termoelektron emissiya hodisasi hozirgi zamon elektrotexnikasi va radiotexnikasida katta ahamiyat o‘ynaydi. kenotronlar, kuchaytirgich lampalar va shu kabilarning ishlashi termoelektron emissiya hodisasiga asoslangandir. termoelektron emissiya radioelektronika qurilmalarining eng asosiy elementlari bo‘lmish elektron lampalarda keng qo‘llaniladi. elektron vakuum lampalar (bu lampalarda vakuum 10-6(10-9 mm. sim. ust. ga teng)ning asosiy elektrodlaridan biri – katoddir. elektron lampalar quyidagi maqsadlar uchun qo‘llaniladi: 1) o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka aylantirish, ya’ni to‘g‘rilagich sifatida; 2) har xil chastotali elektr tebranishlarni kuchaytirish, ularni hosil qilishda. ikki elektrodli lampalar, uch elektrodli, to‘rt va besh elektrodli lampalar mos ravishda, triod, …

4 / 10

cho‘g‘lantirgich k a) b) v) 3-rasm. triod radiotexnikada va aloqa texnikasida elektr tebranishlarini kuchaytirish, so‘nmas tebranishlar olish uchun keng qo‘llaniladi. oxirgi vaqtlarda elektron – vakuum lampalar o‘rnini yarim o‘tkazgichli diod, triodlar olmoqdalar. bu asboblar mustahkamligi, mittiligi va boshqa xususiyatlari bilan hozirgi zamon elektronikasida keng o‘rin olgan. radiolampalardan tashqari termoelektron emissiya elektron-nur trubkalar (kineskoplar)da va umuman, elektronlar oqimi hosil qilish lozim bo‘lgan qurilmalarda keng qo‘llaniladi. turli metallar (yoki yarim o‘tkazgichlar), metallar bilan yarim o‘tkazgich yoki dielektriklar bir-biriga tegishi yoki kontaktda bo‘lishi natijasida hosil bo‘lgan potensiallar farqi potensiallar ayirmasi deyiladi. metallar orasida hosil bo‘lgan potensiallar ayirmasini ko‘ramiz. chiqish ishi a1 va a2 bo‘lgan ikki metallni kontaktga keltiraylik. birinchi metallning chiqish ishi a1 ikkinchi metallning chiqish ishi a2 dan kichik bo‘lsin (a1 < a2) (4a-rasm). 1 2 1 2 a) a1 < a2 b) n2 < n1 4-rasm. metallarning bir-biriga tegishish sirti orqali erkin elekt-ronlarning birinchi metalldan ikkinchi metallga ko‘chishi sodir bo‘ladi, buning …

5 / 10

: (21) bu formuladan voltaning birinchi qonuni kelib chiqadi. bu qonunga asosan, kontakt potensiallar farqi metallarning harakteristikalari – chiqish ishi, erkin elektronlar konsentratsiyasi va temperaturaga bog‘liq. faraz qilamiz, bir necha metall bir-birlari bilan kontaktda bo‘lsin (5-rasm). bu metallarning chiqish ishlari bir-birilariga teng bo‘lmasin. voltaning ikkinchi qonuniga asosan, ular o‘rtasida hosil bo‘ladigan potensiallar ayirmasi ikki chekkadagi metallar hosil qilgan potensiallar ayirmasiga teng, ya’ni: (22) 1 2 3 4 5 6 φ1 φ1 φ2 φ2 φ3 φ1 φ4 φ4 φ5 φ5 φ6 φ6 5-rasm. demak, uch va undan ortiq xildagi metallar kontaktga keltirilsa, tizimning to‘liq kontakt potensiallar ayirmasi oraliqdagi metallarning tabitaiga bog‘liq emas ekan. bu farq ikki chekkadagi metallarning tabiati bilan belgilanar ekan, xolos. faraz qilaylik, 1 va 2 metallar berilgan bo‘lib, bu metallarning kontaklarida t1 va t2 temperaturalar har ixl bo‘lsa (6a-rasm), bu metallar orasida hosil bo‘lgan elektr yurituvchi kuchi kontakt qismlarida u12 va u21 kontakt potensiallar ayirmasini yig‘indisiga teng, ya’ni: …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termoelektrik hodisalar"

elektr va magnetizm termoelektrik hodisalar reja: 1. termoelektron emissiya hodisasi 2. boguslavskiy-lengmyur qonuni 3. elektron lampalar qizigan qattiq yoki suyuq jismlarning elektronlar chiqarishi termoelektron emissiya deb aytiladi. termoelektron emissiya hodisasi shu bilan tushintiriladiki, elektronlarning energiya bo‘yicha taqsimlanishi natijasida metall chegarasida potensial to‘siqni yengish uchun energiyasi yetarli bo‘lgan ma’lum miqdor elektronlar mavjud bo‘ladi. temperatura ko‘tarilganda bunday elektronlar miqdori keskin ortadi va sezilarli bo‘lib qoladi. termoelektron emissiya hodisasini 1-rasmda tasvirlangan sxema yordamida amalga oshirish qulay. f a r2 ba k r1 bq 1-rasm. sxemaning asosiy elementi ikki eletrodli lampa hisoblanadi, uni odatda vakuumli diod deb ataladi. lampani ic...

This file contains 10 pages in DOC format (100.5 KB). To download "termoelektrik hodisalar", click the Telegram button on the left.

Tags: termoelektrik hodisalar DOC 10 pages Free download Telegram