"vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki"

DOCX 16 pages 80.2 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.2 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/02 – mts” guruh talabasi samandarov xolbekning “elektronika” fanidan mustaqil ishi mavzu: vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki bajardi: samandarov x. qabul qildi: saidov d urganch – 2025 mavzu: vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki reja: 1. elektr toki haqida tushuncha. 2. tok kuchi. 3. vakumda, gazlarda elektr toki 4. suyuqlikda elektr toki mavzuning dolzarbligi. elektr toki haqida tushuncha. kundalik zhaiotdan elektr tokini barcha biladi. elektr toki tramvay, trolleibus, elektropoezdlarni harakatga keltiradi, uy va kuchalarni yoritadi, telefon, telegraf, radioni ishlatiladi va hokazo. elektr tokining hosil bo`lishini osongina tushuntirish mumkin. masalan, elektrometrga ulangan ikkita sharsimon o`tkazgich miqdor jihatdan teng, qarama–qarshi ishorali zaryadlari bilan zaryadlangan bo`lsin. agar o`tkazgichlar sim bilan o`zaro ulansa, o`tkazgichlarga ulangan elektrometr ular orasidagi potensiallar farqi nolgacha tushishini ko`rsatadi. binobarin, ortiqcha elektr zaryadlari (mettallardagi erkin elektronlar) sim bo`ylab manfiy ishorali zaryadlangan o`tkazgichdan musbat zaryadlangan o`tkazgichga qarab harakatlanib, …

2 / 16

umumiy ko`rinishda quyidagicha tariflash mumkin. elektr toki deb, kompensasiyalashmagan ortiqcha musbat yoki manfii zaryadlarning tartibli harakatiga aytiladi. o`tkazgichlar ichidagi elektr maydoni sababli hosil bo`lgan elektr tokiga o`tkazuvchanlik toki deb ataladi. lekin elektr tokini bundai tor manoda tushunish kerak emas. masalan, zaryadlangan jismlar (yomgir tomchisi, suniy yo`ldosh va shu kabilar) ning fazodagi tartibli harakatidan ham elektr toki hosil bo`ladi. bunday tok boshqa turdagi toklardan farqli ravishda konveksion tok deb ataladi. mavzuning maqsadi. tokning yo`nalishi uchun shartli ravishda musbat zaryadlarning harakat yo`nalishi qabul qilingandir.tokning bunday yo`nalishiga tehnik yo`nalish deyiladi. shuning uchun ham, manfii zaryadlar yoki elektronlar hosil qilgan tokning yo`nalishiga harakat yo`nalishiga qarama–qarshi deb hisoblanadi.o`tkazuvchanlik tokini hosil qilgan erkin elektronlarning harakatini bevosita kuzatib bo`lmaydi. lekin o`tkazgichdagi tokning mavjudligini uning tasiri yoki u hosil qilgan hodisalariga qarab quyidagicha aniqlash mumkin: 1.tok o`tayotganda o`tkazgich qiziydi (isitkich asboblar, chuglanma lampalar, saqlagichlar). 2.tokning magnit tasiri (tokli o`tkazgich atrofida magnit strelkaning ogishi elektromagnitlar, telegraf–telefon). 3.elektr toki o`tganda …

3 / 16

t. tok kuchining zichligi deb, o`tkazhgichning bir birlik ko`ndalang kesimi yuzidan o`tgan tokning kuchiga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi, yani: (91) bundagi tok kuchining o`rniga (92) dagi ifodasi qo`yilsa: (92) bu formulaga asosan tok kuchining zichligini, yana quyidagicha tariflash mumkin: tok kuchining zichligi deb, o`tkazgichning bir birlik ko`ndalang kesim yuzidan vaqt birligi ichida o`tgan zaryadga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi. 3.zanjirning bir qismi uchun om qonuni. o`tkazgich bo`ylab zaryadlarning harakatlanishi uchun o`tkazgich uchlarida potensiallar ayirmasining bo`lishi, boshqacha qilib aytganda, o`tkazgich ichida maydon bo`lishi shart. o`tkazgich uchlaridagi potensiallar ayirmasi elektrostatikadan farqli ravishda kuchlanish deyiladi va u (lotincha "u") harfi bilan belgilanadi. zaryadlarning o`tkazgich bo`lib ko`chishida o`tkazgichdagi elektr maydon kuchlari ish bajaradi. o`tkazgich uchlaridagi potensiallar ayirmasi yoki kuchlanish deb, bir birlik musbat zarjadni utkazgich builab kuchirishda utkazgichdagi elektr maydon kuchining bajargan ishiga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi, yani: (93) demak, berilgan o`tkazgich uchlaridagi kuchlanish bilan o`tkazgichdagi …

4 / 16

nda 1 a tok o`tadigan o`tkazgichning o`tkazuvchanligiga aytiladi. odatda, amaliy hisoblashlarda o`tkazuvchanlikning teskari ifodasi bo`lgan kattalikdan foydalaniladi va unga o`tkazgichning qarshiligi deyiladi: (95) turli hil o`tkazgichlar zanjirdan o`tayotgan tokni turlicha cheklaydi yoki tokka turlicha qarshilik ko`rsatadi. o`tkazgichning zanjiridagi tokni cheklash hossasiga o`tkazgichning qarshiligi deyiladi.o`tkazgichning qarshiligi r orqali tok kuchi i ning kuchlanish u ga bogliqligini quyidagi ko`rinishda yozish mumkin: (96) tok kuchining kuchlanish va qarshilikka bunday ko`rinishdagi bogliqligiga zanjirning bir qismi uchun om qonuni deyiladi. bu qonun elektr hodisalari to`grisidagi talimotning asosiy qonunlaridan biri bo`lib, u quyidagicha tariflanadi: zanjirning bir qismidan o`tayotgan tokning kuchi o`tkazgich uchlaridagi kuchlanishga to`gri proporsional va o`tkazgichning qarshiligiga teskari proporsionaldir. si da o`tkazgichning qarshiligi om () hisobida o`lchanadi. om deb, uchlaridagi kuchlanish 1 v bo`lganda 1 a tok o`tkazadigan o`tkazgichning qarshiligiga aytiladi. o`tkazgichning qarshiligi uning ulchamlariga va ichki tuzilishiga bogliq bo`lgan kattalikdir. agar o`tkazgich silindrsimon shaklda bo`lsa, uning qarshiligi r, uzunligi ga to`gri va ko`ndalang kesim …

5 / 16

qilinsa, zanjirning tashqi va ichki qismlaridagi kuchlanishlarning yigindisi manbaning elektr yurituvchi kuchiga teng bo`ladi, yani: (98) bunda (99) bu tenglik yopiq zanjir uchun om qonunining matematik ifodasi bo`lib, u quyidagicha tariflanadi. yopiq zanjirdan o`tayotgan tokning kuchi manbaning elektr yurituvchi kuchiga to`gri proporsional va zanjirning to`la qarshiligiga teskari proporsionaldir. 5.elektromagnetizm. magnit maydon haqida tushuncha. 1820 yilda daniya fizigi gans hristian ersted (1777–1851) tajriba asosida magnit strelkasining ustiga parallel joylashtirilgan o`tkazgichdan tok o`tganda magnit strelkasining dastlabki vaziyatdan ogishi va o`tkazgichga perpendikulyar joylashganligi aniqlandi. agar o`tkazgichdan tokning o`tishi to`htatilsa, magnit strelkasi yana dastlabki vaziyatga qaytadi. ersted tajribasi olimlarni elektr toki o`tib turgan o`tkazgich atrofida magnit maydon hosil bo`ladi degan hulosaga olib keldi. huddi shu maydon magnit strelkasiga tasir etib uni ogdiradi. shundai qilib, qo`zgalmas elektr zaryadlari atrofidagi fazoda elektr maydon, harakatlanuvchi zaryadlar, yani elektr toki atrofida, faqat, magnit maydoni hosil bo`lar ekan. o`tkazgich atrofida faqat undan tok o`tgan paytdagina magnit maydonning hosil bo`lishi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki""

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/02 – mts” guruh talabasi samandarov xolbekning “elektronika” fanidan mustaqil ishi mavzu: vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki bajardi: samandarov x. qabul qildi: saidov d urganch – 2025 mavzu: vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki reja: 1. elektr toki haqida tushuncha. 2. tok kuchi. 3. vakumda, gazlarda elektr toki 4. suyuqlikda elektr toki mavzuning dolzarbligi. elektr toki haqida tushuncha. kundalik zhaiotdan elektr tokini barcha biladi. elektr toki tramvay, trolleibus, elektropoezdlarni harakatga keltiradi, uy va kuchalarni yoritadi, telefon, telegraf, radioni ishlatiladi va hokazo. elektr tokining hosil bo`lishini osongina tushuntirish mumkin. masalan, elektrom...

This file contains 16 pages in DOCX format (80.2 KB). To download ""vakumda, gazlarda va suyuqlikda elektr toki"", click the Telegram button on the left.

Tags: "vakumda, gazlarda va suyuqlikd… DOCX 16 pages Free download Telegram