gazlarda elektr toki

PPTX 18 pages 480.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 480.0 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

slayd 1 gazlarda elektr toki. reja: 1.1. gazlarda elektr toki. 1.2. nomustaqil gaz razryad. 1.3. mustaqil gaz razryad. tayanch iboralar: elektr toki, gaz, gaz razryadi, mustaqil va nomustaqil gaz razryadi, plazma, elektr zanjiri, elektrodlar, zaryad tashuvchilar. 1.1. gazlarda elektr toki gazlar orqali elektr tokning o’tishini tekshirish uchun 1–rasmda tasvirlangan shema asosida elektr zanjir tuzaylik. bu zanjirning bir qismi, ya’ni m va n plastinalar (elektrodlar) orasidagi qismi biror gazdan iborat bo’lsin. shemadagi gal vanometr zanjir bo’ylab elektr tok oqmayotganligini ko’rsatadi, chunki oddiy sharoitlarda gazda zaryad tashuvchilar bo’lmaydi. demak, zanjir m va n elektrodlar orasida uzilgan bo’ladi. shuning uchun zanjir orqali elektr tok oqishini ta’minlamoqchi bo’lsak, elektrodlar oralig’iga zaryad tashuvchilar kiritish yoki biror usul bilan elektrodlar orasidagi gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirish kerak. gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirishning barcha usullarini ikki gruppaga ajratish mumkin: a) gazdagi zaryad tashuvchilar tashqi faktorlar tufayli vujudga kelishi natijasida kuzatiladigan elektr tokni nomustaqil gaz razryad deyiladi. 1–rasm …

2 / 18

taladi. ionlanish jarayoni bilan bir qatorda gazda rekombinatsiya jarayoni ham sodir bo’ladi. rekombinatsiya ionlanishga teskari jarayon bo’lib, bunda musbat va manfiy ionlarning yoki elektron va musbat ionning to’qnashuvi natijasida neytral molekulalar hosil bo’ladi. shunday qilib, gazlarda ionlanish jarayonida manfiy zaryad tashuvchilar (elektronlar va manfiy ionlar) hamda musbat zaryad tashuvchilar (musbat ionlar) teng miqdorda hosil bo’ladi, rekombinatsiya jarayonida esa teng miqdorda yo’qoladi. ionizator ta’sirida gazning birlik hajmida birlik vaqtda n dona musbat va n– dona manfiy zaryad tashuvchilar vujudga kelayotgan bo’lsin. odatda nn– bo’lganligi uchun, oddiygina qilib, n juft zaryad tashuvchilar vujudga kelyapti, deylik. rekombinatsiya jarayoni tufayli n juft ion kamayayotgan bo’lsin. elektr maydon tufayli musbat zaryad tashuvchilar manfiy zaryadlangan n elektrodga, manfiy zaryad tashuvchilar esa musbat zaryadlangan m elektrodga tortiladi va ularda neytrallanadi. buning natijasida n juft ionlar kamayotgan bo’lsin. u holda gazning birlik hajmida birlik vaqtda kamayayotgan ionlarning umumiy soni nnn (1.1) ifoda bilan aniqlanadi. bu ifodadagi qo’shiluvchilarning hissalari …

3 / 18

turlicha qiymatlarga ega bo’ladi. (1.2) ifoda bilan aniqlanuvchi tezliklar bilan tartibli harakat qiluvchi ionlar t vaqt ichida plastinalarga quyidagi zaryadlarni yetkazadi: qqnvstqnuest, q–qnv–stqnu–est, (1.3) bunda q va q– – mos ravishda manfiy va musbat zaryadlangan elektrodlarga ionlar tashib yetkazayotgan zaryad miqdorlari, q – ionning zaryadi, s – elektrodning yuzi. elektr maydon tomonidan ko’chirilgan umumiy zaryad miqdori q|q||q–|qn(uu–)est (1.4) birlik yuz orqali birlik vaqtda ko’chirilgan zaryad tok zichligi j ni ifodalar edi. shuning uchun jqn(uu–)e, (1.5) bu ifodadagi q, u, u– – lar ayni tajriba sharoiti uchun doimiy kattaliklardir. n esa unchalik katta bo’lmagan elektr maydonlar uchun o’zgarmas hisoblanadi. demak, kuchsiz elektr maydonlarda (1.5) ifodadagi qn(uu–) ko’paytuvchini o’zgarmas kattalik deb hisoblash mumkin. u holda (1.5) ifoda gazlar orqali o’tuvchi elektr tok uchun om qonunini ifodalaydi: je (1.6) endi m va n elektrodlarga berilgan kuchlanish yetarlicha katta bo’lgan holni ko’raylik. bu holda elektr maydon ta’sirida ionlar ancha katta tezliklarga erishadi. ionizator ta’sirida …

4 / 18

yalashadi. lekin elektr maydon kuchaygan sari ionlar tezligi ortib ularning rekombinatsiyalashuv ehtimolligi kamayib boradi. bu esa tokning ortishiga sabab bo’ladi. bu sohada j va e orasidagi bog’lanish om qonuniga bo’ysunadi, ab qismda esa j ning e ga chiziqli bog’liqligi buziladi. 2–rasm 1.3. mustaqil gaz razryad. tashqi ionizator ta’sir qilmasa ham, nihoyat kuchli elektr maydonlar ta’sirida zaryad tashuvchilar vujudga kelishi mumkin. zaryad tashuvchilarning vujudga kelishini ta’minlovchi asosiy jarayonlar quyidagilardan iborat. 1. zarbdan ionlanish. oddiy sharoitlardagi gazda turli sabablar tufayli vujudga kelgan elektronlar va ionlar mavjud. lekin ularning soni nihoyat darajada kam bo’lganligi uchun oddiy sharoitlardagi gaz amalda elektr tokni o’tkazmaydi, deyish mumkin. kuchlanganligi e bo’lgan elektr maydonga q zaryadli tok tashuvchi (ion yoki elektron) ga qe kuch ta’sir etadi. bu kuch ta’sirida tok tashuvchi ikki ketma-ket to’qnashuv orasida erkin bosib o’tilgan l yo’lda wkqel (1.9) kinetik energiyaga erishadi. agar bu energiya gaz molekulasining ionlanishi uchun bajarilishi lozim bo’lgan ai ishdan katta …

5 / 18

hodisani ikkilamchi elektron emissiya deyiladi. 3. avtoelektron emissiya. bu hodisa nihoyat kuchli elektr maydonlarda (e108 vm) sodir bo’ladi. bunda nihoyat kuchli elektr maydon metallardan elektronlarni yulib (tortib) oladi, deyish mumkin. 4. fotoionlanish. zarbdan ionlanish natijasida vujudga kelgan ion uyg’otilgan holatda bo’lishi mumkin (uyg’otilgan holatdagi sistemaning energiyasi asosiy holatdagiga qaraganda kattaroq bo’ladi). bu ion uyg’otilgan holatdan asosiy holatga o’tayotganda qisqa to’lqin uzunlikli nur chiqaradi. bunday nur energiyasi molekulaning ionlanishiga yetarli bo’lib qolganda fotoionlanish hodisasi ro’y beradi. 5. termoelektron emissiya. manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi. mustaqil gaz razryadlarning ba’zi turlari bilan tanishaylik. oldin oddiy atmosfera bosimlaridagi gazlarda ro’y beradigan razryadlarni tekshiramiz. 1. toj razryad. razryadning bu turi vujudga kelganda elektrodlar yaqinida huddi quyosh tojiga o’hshagan nurlanish kuzatiladi. toj razryad vujudga kelishi uchun nihoyat kuchli notekis elektr maydon mavjud bo’lishi shart. masalan, katta kuchlanishli elektr toklarni o’tkazuvchi simlarni ko’raylik. sim va erni kondensatorning ikki …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gazlarda elektr toki"

slayd 1 gazlarda elektr toki. reja: 1.1. gazlarda elektr toki. 1.2. nomustaqil gaz razryad. 1.3. mustaqil gaz razryad. tayanch iboralar: elektr toki, gaz, gaz razryadi, mustaqil va nomustaqil gaz razryadi, plazma, elektr zanjiri, elektrodlar, zaryad tashuvchilar. 1.1. gazlarda elektr toki gazlar orqali elektr tokning o’tishini tekshirish uchun 1–rasmda tasvirlangan shema asosida elektr zanjir tuzaylik. bu zanjirning bir qismi, ya’ni m va n plastinalar (elektrodlar) orasidagi qismi biror gazdan iborat bo’lsin. shemadagi gal vanometr zanjir bo’ylab elektr tok oqmayotganligini ko’rsatadi, chunki oddiy sharoitlarda gazda zaryad tashuvchilar bo’lmaydi. demak, zanjir m va n elektrodlar orasida uzilgan bo’ladi. shuning uchun zanjir orqali elektr tok oqishini ta’minlamoqchi bo’lsak, elektrodlar or...

This file contains 18 pages in PPTX format (480.0 KB). To download "gazlarda elektr toki", click the Telegram button on the left.

Tags: gazlarda elektr toki PPTX 18 pages Free download Telegram