elektrvamagnetizm

PPTX 65 pages 3.3 MB Free download

65 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPTX

Pages 65

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 65

mm_26 elektr va magnetizm ma’ruza № 9 turli muhitlarda elektr toki. yarimoʼtkazgichlar. elektroliz. faradey qonunlari. oʼta oʼtkazuvchanlikning qoʼllanilish sohalari. 1 maru’za rejasi elektr toki. tok kuchi va zichligi. o’tkazgich qarshiligi. om qonunilari va ularning integral,difrensial ko’rinishlari. eyuk va kuchlanish. elekrt tokining ishi va quvvati. jaul-lens qonuni. krixgof qonunlari. 2 elektr toki tartiblangan holda, yo’nalish olib harakatlanuvchi zaryadlar oqimiga elektr toki deyiladi. elektr maydon ta’siri ostida o’tkazgichdagi erkin zaryadlar harakatlanib, musbatlari maydon bo’ylab, manfiylari esa teskari yo’nalishda siljiy boshlaydilar. buni o’tkazuvchanlik toki deb ataymiz. agar tok fazodagi zaryadli makroskopik jismlarning siljishi tufayli hosil bo’lsa, uni konvektsiya toki deb yuritamiz. elektr tashuvchi zaryadli zarralar quyidagilardan iborat: metallarda erkin elektronlar elektrolitlarda musbat va manfiy zaryadli ionlar gazlar va plazmada ionlar va elektronlar yarimo’tkazgichlarda elektronlar va tirqishlar tokning yo’nalishi sifatida shartli ravishda musbat zaryadlarning harakat yo’nalishi qabul qilingan. elektr tokini miqdoriy jihatdan xarakterlash uchun tok kuchi degan skalyar fizik kattalik kiritiladi. vaqt birligi ichida …

2 / 65

asidan o’tuvchi tok kuchining son qiymatini ko’rsatuvchi vektor fizik kattalikka tok zichligi deyiladi. ixtiyoriy sirtdan o’tayotgan tok kuchi va zichhligi vektori oqimi bilan aniqlanadi: bunda , yuzaga o’tkazilgan birlik normal vektor agar s berk sirt bo’ylab, vektor hamma joyda tashqi normal bo’yicha o’tkazilgan bo’lsa; unda: va bu tenglamani uzluksizlik tenglamasi deyiladi. agar tok o’zgarmas bo’lsa, zaryad q = const va om qonuni va uning integral hamda differensial ko’rinishlardagi ifodasi. zanjirning bir jinsli (ya’ni e.yu.k mavjud bo’lmagan) qismidan o’tuvchi tok shu qismdagi u kuchlanishga to’g’ri, uning r qarshiligiga esa teskari proportsional bo’ladi: bu tenglama zanjirning bir qismi uchun om qonunining integral ko’rinishini ifodalaydi. qarshilikka teskari bo’lgan kattalikni o’tkazgichning elektr o’tkazuvchanligi deb ataladi: o’tkazgichlar qarshiligi bir jinsli, chiziqli o’tkazgichning r qarshiligi uning l uzunligiga to’g’ri, s ko’ndalang kesim yuzasiga esa teskari proporsional bo’ladi: bunda  solishtirma elektr qarshiligi bo’lib, u o’tkazgichning materialini xarakterlaydi. solishtirma elektr qarshiligining o’lchov birligi: kumush (1,6·10-8 om m) …

3 / 65

ns qonunining differentsial ifodasidir. u barcha o’tkazgichlar uchun o’rinli. to’liq zanjir uchun om qonuni agar tok qo’zg’almas o’tkazgichning bir jinsli bo’lmagan qismi orqali o’tayotgan bo’lsa, unda zaryadni shu qismda ko’chirish uchun bajariladigan ish va o’tkazgichning shu qismidan ajralib chiqadigan issiqlik miqdori energiyaning saqlanish qonuniga ko’ra o’zaro teng bo’ladi: bu ifoda umumlashgan om qonuni hisoblanadi. + _ uning xususiy hollardagi tadbiqi bilan tanishamiz agar mazkur qismda tok manbai mavjud bo’lmasa , unda bir jinsli zanjir uchun om qonuni hosil bo’ladi. agar elektr zanjiri berk bo’lsa, unda berk zanjir uchun om qonuni kelib chiqadi. agar elektr zanjiri ochiq bo’lsa, unda i=0. tashqi kuchlar o’zgarmas elektr toki mavjud bo’lishi uchun zanjirda, noelektrik tabiatli kuchlar bajaradigan ish hisobiga, doimiy potentsiallar farqi hosil qilib turuvchi qurilma bo’lishi kerak. bunday qurilma generator yoki tok manbai deb ataladi. tok manbai tomonidan zaryadlarga ta’sir etuvchi noelektrik tabiatli kuchlarni esa tashqi kuchlar deyiladi. tashqi kuchlarning tabiati turlicha bo’lishi mumkin: …

4 / 65

bundan esa quyidagi formulani hosil qilamiz: zanjirda elektrostatik kuchlarning bajargan ishi nolga teng. shu sababli: zanjirning biror chegaralangan qismida birlik musbat zaryadni ko’chirishda natijaviy maydon kuchlari tomonidan bajaradigan ishni aniqlovchi skalyar fizik kattalikni zanjirning shu qismidagi kuchlanishi deyiladi. agar zanjirning qaralayotgan qismida eyuk bo’lmasa: zanjirning tarmoqlangan qismi uchun kirxgoff qoidasi. zanjirning uch va undan ortiq tokli o’tkazgichlari uchrashadigan nuqtasi tugun deb ataladi. shartli ravishda tugunga keluvchi tokni musbat va undan chiquvchi tokni esa manfiy ishorali deb hisoblaymiz. tugunda uchrashuvchi toklarning algebraik yig’indisi nolga teng: masalan, rasmdagi hol uchun kirxgoff qonuni quyidagicha yoziladi: kirxgof qonunining kelib chiqishi kirxgofning birinchi qoidasi elektr zaryadlarining saqlanish qonunidan kelib chiqadi. kirxgofning ikkinchi qoidasi esa tarmoqlangan zanjir uchun umumlashgan om qonunidan kelab chiqadi. kirxgofning ikkinchi qoidasi zanjirning mos qismlariga om qonunini qo’llab, quyidagini hosil qilamiz: bunda esa: + _ + + _ _ tarmoqlangan elektr zanjirining tanlangan har qanday berk konturida mos qismlardagi tok kuchi va …

5 / 65

oki. 29 gazlarda elektr toki va ionlashishi . nomustaqil gaz razryadi. elektr tokining gazlar orqali o’tishiga gaz razryadi deyiladi. normal sharoitda barcha gazlar yaxshi izolyator hisoblanishadi. agar biror tashqi fizik ta’sir ionlagich (ultrabinafsha nurlar, rentgen nurlari, qizdirish va h.k) vositasida gazlarni ionlashtirsak, faqat shundagina ular elektr tokini o’tkazuvchi muhitga aylanadi. ma’lumki, gazlarda elektronlarning o’z atomlari bilan o’zaro ta’sir kuchi birmuncha katta. elektronlarni atomdan ajratib olish uchun tashqi kuch bilan aniqlanuvchi ishni bajarishi lozim. yadroning atom tashqarisidagi potentsiali bo’lgani sababli tashqi kuchning bajargan ishi quyidagicha yoziladi: bu ifoda ionlashish ishini bildiradi. turli gaz atomlari bir-biridan ionlashish potentsiali bilan farq qiladi. + _ v ma gaz razryadining xarakteri quyidagi faktorlarga bog’liqdir: gaz va elektrodlarning kimiyoviy tabiatiga; gazning bosimi va temperaturasiga; elektrodlarning shakli, o’lchami va o’zaro joylashuviga; elektrodlar orasidagi kuchlanishga; tokning zichligi va quvvatiga; gazdagi zaryad tashuvchilar tashqi faktorlar tufayli vujudga kelishi natijasida kuzatiladigan elektr tokini nomustaqil gaz razryad deyiladi. unga boshqacha ta’rif …

Want to read more?

Download all 65 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektrvamagnetizm"

mm_26 elektr va magnetizm ma’ruza № 9 turli muhitlarda elektr toki. yarimoʼtkazgichlar. elektroliz. faradey qonunlari. oʼta oʼtkazuvchanlikning qoʼllanilish sohalari. 1 maru’za rejasi elektr toki. tok kuchi va zichligi. o’tkazgich qarshiligi. om qonunilari va ularning integral,difrensial ko’rinishlari. eyuk va kuchlanish. elekrt tokining ishi va quvvati. jaul-lens qonuni. krixgof qonunlari. 2 elektr toki tartiblangan holda, yo’nalish olib harakatlanuvchi zaryadlar oqimiga elektr toki deyiladi. elektr maydon ta’siri ostida o’tkazgichdagi erkin zaryadlar harakatlanib, musbatlari maydon bo’ylab, manfiylari esa teskari yo’nalishda siljiy boshlaydilar. buni o’tkazuvchanlik toki deb ataymiz. agar tok fazodagi zaryadli makroskopik jismlarning siljishi tufayli hosil bo’lsa, uni konvektsiya toki de...

This file contains 65 pages in PPTX format (3.3 MB). To download "elektrvamagnetizm", click the Telegram button on the left.

Tags: elektrvamagnetizm PPTX 65 pages Free download Telegram