islom dinidagi aqidaviy yonalishlar va maktablar

PDF 13 стр. 537,7 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 537,7 КБ

Тип файла PDF

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

islom dinidagi aqidaviy yo‘nalishlar va maktablar islom hayot falsafasi ekani, u jamiyaqt a’zolarini eng yuksak bashariy fazilatlar egasi qilib tarbiyalashni, insonparvarlik, xalqparvarlik, adolat, halollik, boshqa dinlarga ehtirom, oliyjanob axloqni targ’ib etishni yaxshi anglab, yetmoq bu muqaddas dinimiz tarixidan xabardor bo’lib, vatandosh ulamolarimizning islom taraqqiyotiga qo’shgan buyuk xissasini bilmoq – har birimiz uchun ham farz, ham qarz. mazhab (arabha – yo’nalish, oqim, yo’l, ta’limot). mazhablar keng tarqalgan barcha dinlarga xos bo’lib, u dinlarda asrlar davomida yuz bergan ixtiloflar bo’linishlardan yuzaga kelgan. dinlarda vujudga kelgan yirik ajralishlar fanda oqim deb nomlanadi. islomdagi diniy mazhablar diniy e’tiqod va marosimchilik masalalarida shariat mazhablaridan va diniy ilohiyot oqimlaridan keskin farq qiladi. islomda ilk davrda paydo bo’lgan eng birinchi yirik muammo – oily hokimiyatni egallashga pauyg’ambarlardan keyin kim haqliroq degan masala bo’ldi. ali tarafdorlari “shia” nomini olib, islomda birinchi bo’linishni boshlab berdi. ikki taraf sunniylik va shialik o’rtasidagi kurash asnosida xorijiylar deb atalgan uchinchi yo’nalish ham …

2 / 13

avdo ishlarida kundalik hayotida amaliy jihatdan tadbiq etish imkoniyatiga ega bo’lib, qonun-qoidalarni “qiyos” va “istihson”ni ishlatish orqali boyitadi. qiyosni shakllantirishda “ra’y” (fikr)ga tayanish tufayli uning maktabi “ahl – ur – ra’y ” nomini oladi. hadislarga tayanganlarni “ahl ul-hadis” deydilar. biroq abu xanifa maktabi an’anani yaxshi bilgan va tan olgan. u: “bizning bu boradagi eng a’lo bilimimiz ra’ydir. bu – biz erisha olgan eng a’lo narsalardir”, degan. umumiy tarzda abu xanifaning huquqiy nazariyasi shaxs erkinligini hurmatlagan va shu bilan o’zga huquqshunoslardan farq qilgan. xanafiylik fatvolar chiqarish va shaxs masalalari yuzasidan hozir ham usmoniylar imperiyasining sobiq elatlari, jumladan, misr, suriya, livan, iroq, iordaniya, falastinda rasmiy mazhab. bolqon, kavkaz, afg’oniston, pokiston, hindiston, markaziy osiyo mamalakatlari va xitoyda ham ustuvor mazhab. bu mazhab musulmonlar dunyosining deyarli yarmiga yoyilgan. molikiya mazhabi. bu mazhab arabiston yarim orolida rivoj topib, dastlab hijoz yoki madina mazhabi sifatida nomlangan. asoschisi molik ibn anas asbahiy 713 yili madinada kamon o’qlari …

3 / 13

haqida yozma manbalar qolmagan, lekin ular payg’ambar davridan me’ros va odat tarzida xotirada saqlanib keladi. bunday jamoa xotirasiga jamoa hadisi sifatida qaralgan. shulardan keyingina madinalik bo’lmagan sahobalar tajribasi hamda tobeinlar tajribasiga murojat etilgan. hech qayerda mazkur masalaga yechim topilmasa, “almasolih al-mursala”, ya’ni manfaat yo’lidagi mustaqil fikrga murojat etish mumkin bo’lgan. ammo bu fikr jamoa manfaatiga qaratilgan, nass aqidalariga zid bo’lmasligi va shariat ahkomlariga mos kelishi lozim hisoblangan. shofiiy mazhabi. bu mazhab jug’rofiy mintaqa mahsuli bo’lmasdan, ikki o’zga mazhab bilan yaqindan tanishish natijasida payg’ambar ajdodi – hoshimning akasi mutallib avlodidan bo’lgan muhammad ibn idris ibn abbos ibn usmon ibn shofiiy uning asoschisi bo’ldi. shofiy 767 yil falastin (g’azna)da tug’ilib, 820 yili misrda vafot etadi. shayboniy rahbarligida iroq fiqhini o’rgandi. shofiy nazariyasini ifoda etgan “risola” bog’dodda yozilib, 814 -815 yillarda misrda qayta ishlanadi. qonun sohasida shofiy o’zini madina mazhabining izdoshi sifatida ko’radi. behisob bahslarda o’zga mazhab izdoshlarini o’z fikriga o’tkazishga harakat qiladi. …

4 / 13

bir shaxs – axmad ibn hanbalning huquqiy qarashlari, qavl va fatvolarini namoyon etadi. ibn hanbal 780 yili bog’dodda tug’ilib, 855 yili shu yerda vafot etadi. hadis to’plash niyatida suriya, hijoz, yaman, kufa va basraga ko’p sayohat qilgan va 40 mingdan ortiq hadisni jam etgan 6 jildlik “musnad al-imom ahmad” asarini yaratgan. shuning uchun va fiqh bo’yicha hechqanday kitob yozmagani tufayli ko’plab musulmon ulamolari uni fiqh emas ko’proq muhaddis sifatida ko’radilar. biroq shogirdlari uning huquqiy qarashlari va fatvolarini to’plab, bu mazhabga aloqador huquqiy tamoyillar va qonunlarni shakllantiradilar. u “islomni bid’atlardan qutqaruvchi” degan nom olgan, mu’taziliylarga qarshi ochiqdan – ohiq kurashchilarining tashabbuskori bo’lib maydonga chiqdi. bu mazhabning o’zgalarga nisbatan ko’proq hadislarga tayanishi qonun asoslari jihatidan farq qiladi. ular hadislar mohiyatini qur’on oyatlari darajasigacha ko’tarishgan. hadislarga “qanday?” deb javob bermasdan, to’g’ridan to’g’ri ishonish zarur deganlar. hanbaliylarga binoan fiqh asoslari beshta: 1. qur’on va sunna matnlari; 2. sahobalarning fatvolari; 3. ayrim saxobalarning quron va …

5 / 13

opadi. uning ta’limoti avvalo, ikkiga – zohiriy (ochiq) va botiniy (maxfiy) yo’nalishiga bo’linadi. o’rta asr mobaynida ismoiliylar orasidan nazariy (hashshoshiy), musta’liy, druz, qirmitiy oqimlari ajralib chiqqan,hozirgi davrda nizoriy mazhabi suriya, eron, pokiston, avg’oniston shimolida, pomirda musta’liy mazhabi esa, yaman, hindiston, pokiston, misrda, druz mazhabi suriya va livanga saqlanib qolgan. qaromatiy mazhabi. qaromatiylar shia mazhabidagi ismoiylarning asosiy shaxobchalaridan biri bo’lib, ix asr oxirida iroqda vujudga kelgan, suriya va yamanda tarqalgan. ularning rahnamosi hamdosh ibn ash’asning o’g’li abu tohir sulaymon (914-943) davrida qaromatiylar 930 yil haj vaqtida makkaga bostirib kirib, shaharni talon- taroj qilganlar, bir necha ming hojini va makka aholisini qatl etib, asrga olganlar. ka’bani vayron qilib, qora toshni ikkiga bo’lib, bahroinga olib ketganlar. faqat 20 yildan keyin katta to’lov evaziga u makkaga qaytarib berilgan. zaydiy mazhabi. zaydiya firqasining asoschisi zayd ibn ali zayn al-obidin (698-740) madinada tug’ilgan. imom zayd otasi qo’lida tahsil oladi. otasining vafotidan so’ng diniy ilmlarni akasi muhammad …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "islom dinidagi aqidaviy yonalishlar va maktablar"

islom dinidagi aqidaviy yo‘nalishlar va maktablar islom hayot falsafasi ekani, u jamiyaqt a’zolarini eng yuksak bashariy fazilatlar egasi qilib tarbiyalashni, insonparvarlik, xalqparvarlik, adolat, halollik, boshqa dinlarga ehtirom, oliyjanob axloqni targ’ib etishni yaxshi anglab, yetmoq bu muqaddas dinimiz tarixidan xabardor bo’lib, vatandosh ulamolarimizning islom taraqqiyotiga qo’shgan buyuk xissasini bilmoq – har birimiz uchun ham farz, ham qarz. mazhab (arabha – yo’nalish, oqim, yo’l, ta’limot). mazhablar keng tarqalgan barcha dinlarga xos bo’lib, u dinlarda asrlar davomida yuz bergan ixtiloflar bo’linishlardan yuzaga kelgan. dinlarda vujudga kelgan yirik ajralishlar fanda oqim deb nomlanadi. islomdagi diniy mazhablar diniy e’tiqod va marosimchilik masalalarida shariat mazhablaridan v...

Этот файл содержит 13 стр. в формате PDF (537,7 КБ). Чтобы скачать "islom dinidagi aqidaviy yonalishlar va maktablar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: islom dinidagi aqidaviy yonalis… PDF 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram