islom dini manbalari va aqidaviy maktablari

DOCX 26 pages 69.7 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.7 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

6-mavzu. islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati. reja: 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi oʻrni. 2. islom oqimlari va yoʻnalishlarining paydo boʻlishi sabablari, eʼtiqodidagi boʻlinishlarning sabablari va oqibatlari. 3. sunniylik va shialik yoʻnalishlarining paydo boʻlishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. 4. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. tayanch soʻz va iboralar: tasavvuf, sunniylik, shialik, xanafiya, molikiya, shofiʼiya, hanbaliya, zaydiya, isnoʼashariya, jaʼfariya, ismoiliya. 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi oʻrni. kalom(arab.-ravon nutq, jumla,gap,soʻz)-islom ilohiyot ilmi. viii asrda arab xalifaligida paydo boʻlgan. kalom islom diniy taʼlimotini asoslashga harakat qiladi. kalom ilmi tarafdorlari mutakallimlar deyiladi. kalom ilmi turli diniy-siyosiy guruhlar(xorijiylar,qadariylar, jabariylar, murjiiylar va h.k) paydo boʻlishi bilan bogʻliq bahslar jarayonida vujudga keldi va taraqqiy etdi. islom taʼlimotiga raxna soluvchi turli oqimlarga qarshi kalom ilmi – “ilm ul-aqoid”, yaʼni kalom ilmini himoya qiluvchi ikkita oqim – ashʼariya va moturidiya oqimlari vujudga keladi. ashʼariya …

2 / 26

asalani dalillash, mulohaza yuritib xulosalar qilish kalomning mazmunini tashkil etadi. uni islom ratsionalistik tafakkurining, dunyoqarashining nazariy oʻzagi deyish mumkin. din masalalarida aqliy bilishga, mantiqqa qattiq suyanish va mistika (gʻayri tabiiy kuchlar)dan yiroqligi bilan u tasavvufdan keskin farq qiladi. qurʼonni mantiqqa va aqlga suyanib tafsir etadi. hadislarni ham xuddi shunday tushuntiradi. kalom kamdan-kam holatlarda majoziy talqin qilinadi. kalom ilmining muʼtazila oqimi viii asrda ummaviylar xalifaligining oxirlarida vujudga kelib, abbosiylar davrida katta taʼsir kuchiga ega boʻlgan oqimdir. abbosiy xalifalar al-maʼmun, al-muʼtasim va al-vosiqlar davrida (813-847) rasmiy eʼtiqod darajasiga koʻtarilgan. xalifa al-mutavakkil davriga kelib muʼtaziliy taʼqibga uchraydi. mazkur oqimning asoschisi vosil ibn ato (vaf. 748 y)dir. u mashhur islom ilohiyotchisi va faqihi hasan al-basriy (vaf. 728 y)ning shogirdlaridan biri boʻlgan. muʼtaziliylik oqimi dastlab “inson oʻz amalini oʻzi yaratadi”, degan fikr bilan oʻz taʼlimotlarini boshlaganlar. keyinchalik oʻz eʼtiqodlarini besh asosda barpo qilganlar: 1. at-tavhid (allohning yagonaligiga eʼtiqod qilish). bu aqidaga koʻra, muʼtaziliylar allohni sherikdan, …

3 / 26

vaʼid (yomon amallarga jazo berish). ushbu aqidaga koʻra, alloh bandalarining qilgan amallariga qarab ularga mukofot yoki jazo beradi. katta gunoh qilgan bandalariga esa to tavba qilmagunlariga qadar kechirmaydi. 4. al-manzila bayna-l-manzilatayn (moʻminlik va kofirlik orasidagi holat). bunda zino, oʻgʻirlik, mast qiluvchi ichimliklar ichish kabi katta gunoh qilgan banda moʻmin ham boʻlmaydi, kofir ham boʻlmaydi, balki shu ikki daraja oʻrtasida qoladi. bu aqida muʼtazila asoschisi vosil ibn ato tomonidan belgilangan. 5. al-amr bi-l-maʼruf (yaxshilikka buyurish) va-nnaxy ani-l-munkar (yomonlikdan qaytarish). muʼtaziliylar ushbu qoidani islom diniga daʼvat, adashganlarga yoʻl koʻrsatish barcha moʻminlarga uchun vojib deb hisoblaydilar. har bir moʻmin oʻz imkoniyatidan kelib chiqib, bu vazifani bajarishi zarur deb hisoblaydilar. muʼtaziliylar eʼtiqodiy masalalarni bayon qilishda aqlni naqladan ustun qoʻyadi. ularni yunon va hind falsafasidan taʼsirlangan holda, har bir masalani aqlga tayanib yechishga harakat qiladilar. ahl as-sunna va-l-jamoa eʼtiqodi. kalom ilmi oʻrta asrlarda diniy-falsafiy fikrlarni, dinning nazariy asoslarini oʻrganish, islom aqidalariga eʼtiqod qilish haqidagi bilimlarni …

4 / 26

q, bular faqat xudoda mavjud, inson esa ana shu faoliyatni oʻzlashtirib olish imkoniyatigagina ega, degan taʼlimotni ilgari surganlar) , murjiʼiylar (katta gunoh qilganni darhol jazolash tarafdori boʻlgan xorijiylarga qarshi jazolashni kechiktirishni yoqlab chiqqanlar.)ning oʻzaro munosabatlari va boshqa din (mazdakiylik, xristianlik) vakillari bilan bahs jarayonida shakllandi. ushbu tortishuvlarda qurʼon va sunna kabi islom manbalari asos qilib olindi. 2. islom oqimlari va yoʻnalishlarining paydo boʻlishi sabablari, eʼtiqodidagi boʻlinishlarning sabablari va oqibatlari. rasululloh (s.a.v.) shunday deganlar: “yahudiylar 71 firqaga boʻlinganlar. nasroniylar 72 firqaga boʻlinganlar. mening ummatim 73 firqaga boʻlinadi. ularning hammasi zalolatda boʻladilar. faqat savodi aʼzam (mutlaq koʻpchilik) boʻlgani hamda mening va asʼhobimning yoʻlida boʻlganlar bundan mustasno” paygʻambar vafoti haqidagi xabar madina ahli orasida yoyilgach, ansorlar bani soida saqfasida xazraj qabilasining sayidi saʼd ibn uboda yoniga toʻplandilar. ayni paytda musulmonlardan birining abu bakr oldiga kelib, bani soida saqfasida ansorlar rasulullohga xalifa saylash uchun yigʻilganlarini xabar berishi eʼtiborga loyiq. chunki xuddi shu maʼlumot musulmonlar …

5 / 26

toʻrini boʻshatib bergandilar va u bilan birga mushriklarga qarshi turib jang qilgan edilar. muhojirlar xalifalikka quraysh qabilasining nomzodini qoʻyar ekanlar, paygʻambarning “imomlik quraysh haqqi”, “imomlik qurayshdan, qozilik ansordan va azon chaqirish esa habashdandir” — degan hadislarini dalil qilar edilar. ular xalifalikka umar ibn al-xattob yoki abu ubayda ibn jarrohning nomzodini koʻrsatardilar. mazkur xalifalikka nomzodlar orasida paygʻambarning urugʻidan xalifa saylanish tarafdorlari ham bor edilar. ular ali ibn abu tolib, abbos, zubayr, fotima va boshqa xoshim urugʻining vakillari edi. ular xalifalikka paygʻambar oilasidan boshliq saylash ishtiyoqida edilar. bu guruh xalifalikka alini, undan keyin uning oʻgʻlini, keyin nabirasini va h.k. saylamoqchi edilar. ularning taʼbirlaricha, oʻrinbosar emas, faqat yetakchi imomgina qurʼonni sharh va tafsir qilishi, hadislarni tahlil etishi va shariat ishlarida hukm, fatvo chiqarishi mumkin edi. shuning uchun ular paygʻambar izdoshiga xalifa emas, “imom” laqabini berganlar. shu ikki guruh orasidagi kichkina ixtilof islom ummatining sunniy va shia oqimlariga boʻlinishiga sabab boʻldi. abu bakr xalifalikka …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom dini manbalari va aqidaviy maktablari"

6-mavzu. islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati. reja: 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi oʻrni. 2. islom oqimlari va yoʻnalishlarining paydo boʻlishi sabablari, eʼtiqodidagi boʻlinishlarning sabablari va oqibatlari. 3. sunniylik va shialik yoʻnalishlarining paydo boʻlishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. 4. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. tayanch soʻz va iboralar: tasavvuf, sunniylik, shialik, xanafiya, molikiya, shofiʼiya, hanbaliya, zaydiya, isnoʼashariya, jaʼfariya, ismoiliya. 1. kalom ilmining shakllanishi. ilk aqidaviy adabiyotlarning islom dinining qabul qilinishidagi oʻrni. kalom(arab.-ravon nutq, jumla,gap,soʻz)-islom ilohiyot ilmi. viii asrda arab xalifaligida paydo boʻlgan...

This file contains 26 pages in DOCX format (69.7 KB). To download "islom dini manbalari va aqidaviy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom dini manbalari va aqidavi… DOCX 26 pages Free download Telegram