o‘zbek tilida so‘zyasalishi

PPTX 17 стр. 1,4 МБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,4 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

prezentatsiya powerpoint mavzu: o‘zbek tilida so‘z yasalishi. so‘z yasalish tarkibi. so‘z turkumlarida so‘z yasalishi. reja: 1. o‘zbek tilida so‘z yasalishi. 2. so‘z yasalish tarkibi. 3. so‘z turkumlarida so‘z yasalishi. so‘z yasalishi tilshunoslikning mustaqil sohasi bo‘lib, u yangi so‘z yasash, so‘z yasash usullari va vositalarini o‘rganadi. tildagi so‘zlarning yasalish tarkibini hamda ularning yasalish usullarini aniqlash bu bo‘limning asosiy vazifasidir. hozirgi (sinxron) so‘z yasalishida yasama so‘z komponentlari o‘rtasidagi munosabat jonli bo‘ladi, uning ma’nosini komponentlarning ma’no munosabati bilan asoslash mumkin: ter+im, yig‘+im,o‘r+im, arra+la kabi. tarixiy (diaxron) yasalishida yasama so‘zning ma’nosi va shu so‘zning ifodalanish usulini yuqoridagidek asoslab bo‘lmaydi. bu ma’no maxsus tekshirishlar, tarixiy kuzatishlar orqali aniqlanadi. masalan, ko‘rpacha: ko‘rpa so‘zi yotganda ustga yopiladigan, ichiga paxta tiqib tayorlangan narsani, -cha kichraytirish ma’nosini bildiradi. lekin ko‘rpacha so‘zi kichkina ko‘rpani emas, o‘tirish joyiga solinadigan buyumni bildiradi. demak, ko‘rpacha so‘zining ma’nosini ko‘rpa va –cha qismlari bilan asoslab bo‘lmaydi. shuning uchun ham ko‘rpacha so‘zi tarixiy yasalish hisoblanadi. so‘z …

2 / 17

mchilik yasalmalarida esa bilim, terim, ovchi, terimchi yasama so‘zlari yasovchi asos bo‘lib kelgan. so‘zning morfemik tarkibini aniqlashda morfemalarning chegarasini belgilash qanchalik muhim bo‘lsa, yasovchi asos bilan yasovchi qo‘shimcha orasidagi chegarani aniqlash ham shunchalik muhimdir. shunga ko‘ra, gulchilik, paxtachilik, baliqchilik so‘zlarida yasovchi asos gulchi, paxtachi, baliqchi, yasovchi qo‘shimcha –lik bo‘lsa, dehqonchilik, ahmoqchilik, ozchilik yasama so‘zlarida esa dehqon, ahmoq, oz so‘zlari yasovchi asos, -chilik yasovchi qo‘shimcha bo‘ladi. chunki tilda dehqonchi, ahmoqchi, ozchi shaklidagi so‘zlar qo‘llanmaydi. yasovchi asos quyidagi shakllarga teng keladi: 1.yasovchi asos tub so‘zga teng keladi: chida+m, tila+k. ba’zan uning tarkibida shakl yasovchi bo‘lishi mumkin: topish+moq, o‘chir+g‘ich. 2.yasovchi asos yasama so‘zga teng keladi: temirchi+lik, sanoq+siz. 4.yasovchi asos juft so‘zga teng keladi: baxt-saodat+li, katta-kichik+lik 3. yasovchi asos qo‘shma so‘zga teng keladi: belbog‘+li, olijanob+lik, ignabarg+li. 5. yasovchi asos takroriy so‘zga teng keladi: qahqah+a, sharshar+a hozirgi o‘zbek tilida so‘z yasalishining turli usullari mavjud. semantik usul. fonetik usul affiksatsiya usuli kompozitsiya usuli semantik usul. ko‘p …

3 / 17

‘r, aka va uka kabi. so‘z urg‘usining o‘zgarishi ham fonetik usulda boshqa so‘z turkumiga oid so‘zlarning hosil bo‘lishiga olib keladi. yangi so‘z yasaladi. masalan, yangi (sifat) – yangi (payt ravishi), suzma (ot) – suzma (fe’l), qushcha (ot) – qushcha (qushdek, qush kabi – ravish), akademik (sifat) – akademik (ot) kabi. affiksatsiya usuli. so‘z yasovchi qo‘shimchalar yordamida yangi so‘z hosil qilinishiga affiksatsiya usulida so‘z yasalishi deyiladi. yasovchi asosga affikslar qo‘shish bilan ot, sifat, fe’l, ravish turkumiga oid so‘zlar yasaladi. masalan, suvchi, arrakash – ot; aqlli, suvsiz – sifat; ishla, otlan – fe’l; yashirin, yangicha – ravish kabi. ayrim adabiyotlarda transpozitsion usul bilan ham so‘z yashash mumkinligi aytib o‘tiladi. ya’ni bir turkumdagi so‘z nutqda ikkinchi turkum so‘zi ishlatiladigan sintaktik qurshov va vazifada ishlatiladi. ya’ni turkumlararo ko‘chish yuz beradi. bu yo‘l bilan substantivatsiya (qo‘rqoq, o‘g‘ri, to‘g‘ri kabi), adyektivatsiya (po‘lat tesha, tilla soat), pronominalizatsiya (olmoshlashish), konyunksionalizatsiya (yordamchi so‘zlarga aylanish), adverbializatsiya (ravishlashish), verbalizatsiya (fe’l o‘rnida …

4 / 17

5 / 17

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilida so‘zyasalishi"

prezentatsiya powerpoint mavzu: o‘zbek tilida so‘z yasalishi. so‘z yasalish tarkibi. so‘z turkumlarida so‘z yasalishi. reja: 1. o‘zbek tilida so‘z yasalishi. 2. so‘z yasalish tarkibi. 3. so‘z turkumlarida so‘z yasalishi. so‘z yasalishi tilshunoslikning mustaqil sohasi bo‘lib, u yangi so‘z yasash, so‘z yasash usullari va vositalarini o‘rganadi. tildagi so‘zlarning yasalish tarkibini hamda ularning yasalish usullarini aniqlash bu bo‘limning asosiy vazifasidir. hozirgi (sinxron) so‘z yasalishida yasama so‘z komponentlari o‘rtasidagi munosabat jonli bo‘ladi, uning ma’nosini komponentlarning ma’no munosabati bilan asoslash mumkin: ter+im, yig‘+im,o‘r+im, arra+la kabi. tarixiy (diaxron) yasalishida yasama so‘zning ma’nosi va shu so‘zning ifodalanish usulini yuqoridagidek asoslab bo‘lmaydi. bu ma...

Этот файл содержит 17 стр. в формате PPTX (1,4 МБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilida so‘zyasalishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilida so‘zyasalishi PPTX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram