o‘zbek tilida undalma

DOCX 26 pages 43.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.5 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilida undalma reja: kirish ………………………………………………………………...………….…….3 1. o‘zbek tilida undalmalarning o‘rganilishi ………………………………………3 2. undalmalarda tinish belgilarining ishlatilishi …………….……………………..5 3 undalmalarning uslublarda qo‘llanilishi ……………………….…………….….6 4. undalmalarning boshqa gap bo‘laklari bilan aloqasi …………….……………...7 5. undalmalarning badiiy adabiyotdagi o‘rni ……………………………….……10 5.1 shukur xolmirzayev ijodida undalmalar ……………………………………...10 5.2 ogahiyning “ogohnoma” asarida undalmalar …………………...……………18 xulosa ………………………………………………………………………………24 foydalanilgan adabiyotlar ………....………...……………….………………..…...25 kirish mavzuning dolzarbligi.“agar biz o‘zbekistonni dunyoga tarannum etmoqchi, uning qadimiy tarixi va yorug‘ kelajagini ulug’lamoqchi, uni avlodlar xotirasida boqiy saqlamoqchi bo‘lsak avvalambor buyuk yozuvchilarni, buyuk shoirlarni, buyuk ijodkorlarni ibrat qilib ko‘rsatmog‘imiz lozim”[footnoteref:1]yurtboshimiz islom karimovning yuqoridagi fikri nechog‘lik hayot haqiqatiga to‘g‘ri kelishini, bizning qadimiy va go‘zal diyorimiz nafaqat sharq, balki jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri bo‘lganini halqaro jamoatchilik tan olmoqda va etirof etmoqda. bu tabarruk zaminda ne-ne buyuk zotlar, olimu-ulomalar, siyosatchi va sarkardalar yetishib chiqqani, umumbashariy sivilizatsiya va ma’daniyatning uzviy qismiga aylanib ketgan dunyoviy va diniy ilmlarning tarixan eng yuqori bosqichga ko’tarilishida ona yurtimizda to‘g‘ilib …

2 / 26

tilimizning tengsiz namayondasi, millatimizning g‘ururi, shonu-sharafini dunyoga tarannum qilgan betakror so’z san’atkori. [1: karimov i. yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch. t. 2008. ] o‘zbek tilida undalmalarnini o‘rganilishi. undalma — soʻzlovchining nutqi qaratilgan shaxs yoki shaxs deb tasavvur qilingan predmet hodisani bildiradigan so‘z yoki soʻz birikmasi. u kirishlar yoki kiritmalar kabi, gapni kengaytiradi, ammo uning boʻlaklari bilan sintaktik aloqaga kirishmaydi,yozuvda vergul yoki undov belgisi bilan ajratiladi. u gap boshida ham, oʻrtasida ham va oxirida ham kelishi mumkin. qiyoslang: uka, bu ishlaring menga yoqmayapti; bu ishlaring, uka, menga yoqmayapti; bu ishlaring menga yoqmayapti, uka. bolalar! koʻchada ehtiyot boʻlinglar. gap boshida u. maxsus intonatsiya bilan aytiladi va baʼzan vokativ gap vazifasini bajaradi. u kirish, kiritma kabi, fikr bayonida muhim oʻrin tutadi. shuning uchun ularni gapning uchinchi darajali boʻlaklari sifatida qarash ham mavjud.[footnoteref:2] [2: http://uz.m.wikipedia.org] so‘zlovchi tinglovchilarga murojaat etish orqali unga subyektiv munosabatini ifodalashni maqsad qilib olsa, u vaqtda undalma gap o‘rtasi va oxirida keladi. masalan, …

3 / 26

siga kirisha olmaydi. ammo u gapning ayrim bo‘laklari yoki butun gap mazmuniga aloqador bo‘lib, gapning zarur qismlaridan biri hisoblanadi. shuning uchun ham u ayrim gap bo‘laklari va gapning umumiy mazmuni bilan o‘ziga xos grammatik aloqaga kirishadi. ma’lum bir gapdan undalmaning chiqarilishi yoki hatto o‘rnining o‘zgartirilishi gapning umumiy mazmuniga ta’sir etadi, muallif aytmoqchi bo‘lgan fikr anglashilmay qoladi.undalmaning ajratilgan aniqlovchiga yaqin bo‘lgan turida grammatik aloqaga kirishish xususiyati aniq ko‘rinadi, chunki undalma ma’lum bir bo‘lakning ma’nosini izohlaydi:masalan: bularning hammasi sen, vatanim-onam.misoldagi vatanim-onam undalmasi sen olmoshining ma’nosini izohlaydi, aniqlashtiradi. shu bilan birga butun gap mazmuni bilan ham aloqadordir.undalma gapning bosh yoki ikkinchi darajali bo‘laklar bilan moslashuv, boshqaruv yoki bitishuv aloqasiga kirisha olmaydi. ammo u gapning ayrim bo‘laklari yoki butun gap mazmuniga aloqador bo’lib, gapning zarur qismlaridan biri hisoblanadi. shuning uchun ham u ayrim gap bo‘laklari va gapning umumiy mazmuni bilan o‘ziga xos grammatik aloqaga kirishadi. ma’lum bir gapdan undalmaning chiqarilishi yoki hatto o‘rnining o‘zgartirilishi …

4 / 26

shi mumkin. bu hol kuchli his-hayajon ifodalanganda, undalmaga alohida ahamiyat berilganda roy beradi. undalma takrorlanganda aynan qaytarilishi, aniqlovchi bilan birikib kelishi yoki undalmaning o‘rnini mazminan bosuvchi boshqa so‘z bilan almashib, qaytarilishi mumkin.masalan: jamila!, jamila! bas, tur o‘rningdan.shuningdek, undalmalar ham gap tarkibida so‘zlovchi va tinglovchining o‘zaro munosabatini ifodalaydi. undalma gap bo‘laklaridan farqli ravishda maxsus intonatsiya bilan aytiladi. undalmalar ijobiy yoki salbiy baho munosabatini ifodalab keladi.salbiy baho munosabati ifodalovchi undalmalar badiiy asarlarda qahramonlar tasvirida, ruhiy holatni ko’rsatib berishda, qahramon nutqini individuallashtirishda kuchli uslubiy vosita bo’lib xizmat qiladi.masalan: 1.- ov! - dedi bo‘ynini xo‘rozdek cho‘zib. – raisman, deb o‘zingdan ketma! hasan dumani endi ko‘ryapsanmi, ahmoq! ( o‘.hoshimov). 2. – shuni ayting, oyimposhsha! birov bilan qochib ketmabdi.( o‘.hoshimov). undalmalarda tinish belgilarining ishlatilishi. undalmada gapning boshida kelsa, yozuvda undalmadan so‘ng vergul qo'yiladi.masalan: unsin, bu oila qalay, ketasanmi yo bu yerda turasanmi? agar gap boshida kelgan undalma xayajon bilan aytilsa, undan so‘ng undov belgisi qo‘yiladi. gapning …

5 / 26

ga tushgan tashvishdan,anchagina betob bo‘lib yotganingdan xabarimiz bor.qayg‘urma. (o‘. umarbekov) 2. gapiraver, qizim, qulog‘imiz senda. (o‘. umarbekov) 3. ich, jigarim, qo‘rqqansan... (abdulla qahhor) 4. endi, o‘g‘lim, dabdurustdan majlis deding... asli, shu gapni avval o‘zaro jo‘n gaplashib, pishiqtirib olsag-u, keyin majlisga solsang bo‘lar edi. (abdulla qahhor) ma’lumki, undalmalar so‘zlovchining nutqi qaratilgan shaxs yoki predmetni bildiradi. ular so‘zlovchining ting lovchiga bo‘lgan xolis, ijobiy, salbiy, tantanavor, rasmiy kabi munosabatlarini ham ifodalaydi. masalan, rasmiy uslubda qo‘llangan undalmalarda rasmiylik bo‘yog‘i sezilib turadi: hurmatli ahmad rahmatovich, sizga shuni ma’lum qilamizki... undalmalar so‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslublarda, asosan, emotsional-ekspressivlik bo‘yog‘iga ega bo‘ladi. masalan: odamlar, siz mening hayotim, har biringiz umrim parchasi. (e. vohidov) bo‘tam, orqaga qayt. manavilarni uyga tashlab, keyin boramiz. (said ahmad) bunday birliklardagi undash ma‘nosini yanada kuchaytirish uchun turli undovlar ham birga qo‘llanishi, undalmalar takror holda kelishi mumkin. masalan: ey vatan, bag‘ringda shod erkin o‘g‘loning bo‘lib yur moqni istaydir ko‘ngil. (e. vohidov) hoy qizginam-ey, qizginam-ey. …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilida undalma"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilida undalma reja: kirish ………………………………………………………………...………….…….3 1. o‘zbek tilida undalmalarning o‘rganilishi ………………………………………3 2. undalmalarda tinish belgilarining ishlatilishi …………….……………………..5 3 undalmalarning uslublarda qo‘llanilishi ……………………….…………….….6 4. undalmalarning boshqa gap bo‘laklari bilan aloqasi …………….……………...7 5. undalmalarning badiiy adabiyotdagi o‘rni ……………………………….……10 5.1 shukur xolmirzayev ijodida undalmalar ……………………………………...10 5.2 ogahiyning “ogohnoma” asarida undalmalar …………………...……………18 xulosa ………………………………………………………………………………24 foydalanilgan adabiyotlar ………....………...……………….………………..…...25 kirish mavzuning dolzarbligi.“agar biz o‘zbekistonni dunyoga tarannum etmoqchi, uning qadimiy tarixi va yorug‘ kelajagini ulug’lamoqchi, uni avlodlar xotirasida ...

This file contains 26 pages in DOCX format (43.5 KB). To download "o‘zbek tilida undalma", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilida undalma DOCX 26 pages Free download Telegram