so‘zning morfemik tarkibi

PPTX 28 pages 2.2 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

yengil ona tili saboqlari mavzu: so‘zning morfemik tarkibi. morfemika haqida ma’lumot. morfema turlari. o‘zak morfema. affiksal morfema. reja: morfemika haqida tushuncha. morfema turlari. yetakchi va ko‘makchi morfema. morfemika grammatikaning alohida bir bo‘limi bo‘lib, so‘zlarning morfemik tarkibini, undagi morfemalarning o‘zaro munosabatini, turlarini o‘rganadi. morfemika-so‘zning ma’noli qismlari haqidagi ta’limot. morfema – so‘zning ifoda qilinishi jihatidan tovushdan keyin turadigan semantik–morfologik birlik bo‘lib, so‘zning eng kichik ma’noli qismidir. morfema so‘zning qayta bo‘linmaydigan eng kichik ma’noli qismi sifatida leksik ma’noni ham, grammatik ma’noni ham anglatadi. so‘zning morfem tarkibi uni tashkil etuvchi morfemalar yig‘indisidir. masalan: yoq/moq, ikki/lan/moq, mansab/parast, manfaat/dor. so‘z birgina morfemadan iborat bo‘lishi mumkin: ko‘z, kalla, kalit, non,gul. bir morfemali so‘zlar faqat o‘zakdan iborat bo‘lib, odatda tub so‘z hisoblanadi. eng sodda morfem tarkibli so‘zlar tub so‘zlardir. ular odatda birgina morfemadan-o‘zakdan tashkil topgan. ovloq, qishloq so‘zlarining morfem tarkibini tahlil qilganda –loq qismi boshqa so‘zlar (qumloq,o‘tloq) tarkibida morfema sifatida ajralsa ham, bu so‘zlar tarkibida ajratilmaydi. bu so‘zlar …

2 / 28

ini qiyoslash asosida aniqlanadi. masalan, ishchilar so‘zining ish+chi+lar kabi morfemalarga ajratishga asos shuki, o‘zak deb olingan ish so‘zi o‘z ma’nosida qatnashgan, keyingi so‘zning yasalishi uchun asos bo‘lib turibdi, turli so‘zlar tarkibida kela oladi: ishga, ishchan, ishli, ishsiz, ishla kabi; -chi affiksal morfema bo‘lib, boshqa so‘zlar tarkibida ham gulchi, xizmatchi, traktorchi kabi shaxs oti yasab kela oladi; -lar ham morfema sifatida turli so‘zlar tarkibida ko‘plik ma’nosini ifodalab kela oladi: kitoblar, bolalar, binolar kabi. o‘zbek tilida morfemalar o‘zakka ketma-ket, biri orqasidan ikkinchisi qo‘shiladi. so‘zni morfemik tarkibga ajratish oxirgi morfemani belgilab olishdan boshlanadi va ketma-ket tarzda o‘zak formemani belgilash bilan tugallanadi. muz+la=muzla+t=muzlat+ish=muzlat+ish; ko‘k+ar=ko‘kar+tir=ko‘kartir+ish=ko‘kartirish+di=ko‘kartirishdi; oq+la=oqla+v=oqlov+chi=oqlovchi; tom+chi=tomchi+la=tomchila+t=tomchilat. o‘zak morfema so‘zda, albatta, ishtirok etadigan, leksik ma’noni beruvchi qismdir. o‘zak morfema yangi so‘z yasalishi uchun ham, shakl yasalishi uchun ham asos bo‘la oladi. masalan, mevali, mevasiz, sermeva kabi tarkibli so‘zlarda meva so‘z yasalishi uchun asos bo‘lsa; mevani, mevamiz, mevalar tarkibli so‘zlarda meva shakl yasalishi uchun asos bo‘ladi. …

3 / 28

al morfemalardan (u xoh so‘z yasovchi, xoh shakl yasovchi bo‘lsin) o‘ziga xos konkret ma’nolarda kelgan, ular bir-biriga butunlay teng emas. morfemika – so‘z tarkibi so‘z tarkibi asos qo‘shimcha gullardan gul -lar, -dan mustaqil asosga qo‘shilib, unga yangi yoki qo‘shimcha ma’no yuklaydigan, shuningdek, so‘zlarni bog‘lashga xizmat qiladigan qismga qo‘shimcha deyiladi. qo‘shimcha qo‘shimchalar vazifasiga ko‘ra: 1) so‘z yasovchi qo‘shimchalar: do‘ppi + do‘z, ser + qatnov, foyda + li 2) shakl yasovchi qo‘shimchalar: a) lug‘aviy shakl yasovchilar; b) sintaktik shakl yasovchilar. lug‘aviy shakl yasovchilar i. otlarda: 1. ko‘plik: -lar; 2. kichraytirish; -cha; -choq; -chak; 3. erkalash: -gina; 4. qarashlilik (xoslik): -niki; 5. chegara shakli: - gacha; 6. hurmat shakli: -jon, -xon, -oy; 7. o‘rin-payt shakli: -dagi; lug‘aviy shakl yasovchilar ii. sifatlarda: 1. ozaytirma daraja: -ish; -mtir; imtir; -gina; 2. qiyosiy daraja: -roq. lug‘aviy shakl yasovchilar iii. sonlarda: 1. dona son: -ta; 2. jamlovchi son: - ov; -ala; -ovlon; 3. taqsim son: - tadan; …

4 / 28

og‘lama 4. shaxs-son, 5. zamon, 6. mayl munosabat shakllari birlik ko‘plik i shaxs -m/-im -miz/-imiz ii shaxs -ng/-ing -ngiz/-ingiz iii shaxs -si/-i -(lar)i i. egalik shakllari bosh - kitob qaratqich -ning kitob-ning tushum -ni kitob-ni jo`nalish -ga kitob-ga o`rin-payt -da kitob-da chiqish -dan kitob-dan ii. kelishiklar shakllari birlik ko‘plik i shaxs -man -miz ii shaxs -san -siz iii shaxs -dir -dir iii. bog‘lamalar o‘tgan hozirgi kelasi -gan -yap -a -(i)b -moqda -y -di -(a)yotir -(a)r -(a)yotib -s -moqchi iv. zamon shakllari birlik ko‘plik i shaxs -y/-ay -(a)ylik ii shaxs -gin -(i)ng, (i)ngiz iii shaxs -sin -sinlar 1) shart mayli: -sa 2) buyruq istak mayli: v. mayl shakllari e’tiboringiz uchun tashakkur! image9.jpg image10.png image11.jpg image4.png image5.png image8.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 28

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘zning morfemik tarkibi"

yengil ona tili saboqlari mavzu: so‘zning morfemik tarkibi. morfemika haqida ma’lumot. morfema turlari. o‘zak morfema. affiksal morfema. reja: morfemika haqida tushuncha. morfema turlari. yetakchi va ko‘makchi morfema. morfemika grammatikaning alohida bir bo‘limi bo‘lib, so‘zlarning morfemik tarkibini, undagi morfemalarning o‘zaro munosabatini, turlarini o‘rganadi. morfemika-so‘zning ma’noli qismlari haqidagi ta’limot. morfema – so‘zning ifoda qilinishi jihatidan tovushdan keyin turadigan semantik–morfologik birlik bo‘lib, so‘zning eng kichik ma’noli qismidir. morfema so‘zning qayta bo‘linmaydigan eng kichik ma’noli qismi sifatida leksik ma’noni ham, grammatik ma’noni ham anglatadi. so‘zning morfem tarkibi uni tashkil etuvchi morfemalar yig‘indisidir. masalan: yoq/moq, ikki/lan/moq, mansab...

This file contains 28 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "so‘zning morfemik tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘zning morfemik tarkibi PPTX 28 pages Free download Telegram