so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar

PPTX 21 pages 2.0 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

prezentatsiya powerpoint mavzu:so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar. affiksal morfemalarning ayrim xususiyatlari. reja: 1. so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar. 2. affiksal morfemalarning ayrim xususiyatlari. morfema nutqda turli variantlarga ega bo‘ladi. misol sifatida qaratqich kelishigi invariant shaklini kuzataylik: a) poetik variant: bog‘in mevasi; b) tarixiy variant: manim; e) fonetik variant: mening. d) dialektal variant: kitobting; morfemalarda shakl va ma’no munosabatlari. morfemalarda ham shakl va ma’no munosabati barqarordir. morfemalarning miqdoran cheklanganligi bu munosabatning keng qamrovliligidan dalolat beradi. morfemik polisemiya. morfemik polisemiya ham juda keng tarqalgan. bu morfemalarning polifunksionalligiga bog‘liqdir. –chilik asosdan anglashilgan narsa-hodisaning borlik holatini bildiruvchi ot: pishiqchilik, mo‘lchilik, arzonchilik. asosdan anglashilgan narsa yetishtiriladigan sohani ifodalovchi ot: paxtachilik, urug‘chilik, chorvachilik, uzumchilik. asosdan anglashilgan tushuncha bilan bog‘liq bo‘lgan ishni bildiruvchi ot: ulfatchilik, tirikchilik, dushmanchilik. morfemik omonimiya derivatsion omonimiya: -ki : turtki, tepki, ko‘chki (ot yasovchi). -ki : ichki, kechki, ustki (sifat yasaydi). grammatik omonimiya: -(i)sh : borish (bormoq), kelish(kelmoq), ketish(ketmoq) (harakat nomi shakli). -(i)sh : (birga) …

2 / 21

i. so‘z yasovchi qo‘shimchalar sinonimiyasi ham o‘z o‘rnida quyidagi turlarga bo‘linishi mumkin: a) ot yasovchilar: tilchi – tilshunos, chizgi – chiziq; b) sifat yasovchilar: benomus – nomussiz , baodob – odobli ; c) ravish yasovchilar: mardona – mardlarcha , tiriklayin -tirigicha; d) fe'l yasovchilar: senlamoq – sensiramoq, birlashmoq – birikmoq kabi. grammatik sinonimiya. nonni yeng – nondan yeng. uyga jo‘namoq - uy tomon jo‘namoq. dala(bosh kelishik) aylandim. dalani aylandim. dalada aylandim. grammatik sinonimiyada butun yoki qismni, aniqlik va umumiylikni ifodalashiga qarab, bir morfema ikkinchi morfema bilan barcha ma’nolari asosida sinonim bo‘la olmaydi. morfemik antonimiya. morfemik antonimiya derivatsion morfemalar orasidagina mavjuddir. andishali-andishasiz, barakali-bebaraka, baxtli-baxtsiz, bexabar-xabardor, bema’ni-bama’ni, kuchli- kuchsiz, mazali – bemaza. so‘zning morfemik tarkibini aniqlashda diaxron va sinxron tarkibni farqlash lozim. so‘zning morfemik tarkibida davrlar o‘tishi bilan turli o‘zgarishlar sodir bo‘lishi mumkin. soddalanish so‘zning morfemik tarkibida eng ko‘p kuzatiladigan hodisadir. asos yoki qo‘shimchaning davrlar o‘tishi bilan bir morfemaga, ya’ni bir necha …

3 / 21

ng birikuvidan (da-sh, dosh) hosil bo‘lgan. asos va asos soddalanishga uchraydi, ya’ni soddalanish qo‘shma so‘zlarda ham bo‘lishi mumkin. masalan: sakson (asli sakkiz-o‘n); to‘qson (asli to‘qqiz o‘n); qayrag‘och (asli qora yog‘och); og‘ayni (og‘a+ini); odamovi (asli odam-yovi); shovot (asli shoh obod); shobboz (asli shoh abbos); bu kun – bugun boryapti so‘zidagi –yap qo‘shimchasi aslida yot ko‘makchi fe’lining ravishdosh shaklidan kelib chiqqan. solishtiring: o‘qib yotibdi - o‘qiyapti, -yotib//-yatip> -yap. ukamniki so‘zidagi –niki qo‘shimchasi tarixan mustaqil –ning va –ki qo‘shimchalaridan iborat bo‘lgan. quyidagi so‘zlarning tarixiy morfemik tarkibiga e’tibor qarating: ko‘mir (aslida ko‘m-ir yoki kuy-mir – kuyadigan, yonadigan), chaqirim (aslida chaqir-im), sez-seskanmoq, yuqori (yuq yer – baland joy), bezgak (bezdi + gak), yostiq (yastadi-suyandi), qizil (qiz+il), yashil (yosh (ko‘k, yosh)+il), o‘smir, qorong‘i, kunduz, qishloq, ovloq, yurak, boshoq, qopchiq, ilgari-ildam-ilg‘or, semiz-semir, uyg‘ot-uyg‘on, yuksak-yuksal. affiksal pleonazm pleonazm – tildagi tejamga zid hodisa, nutqdagi ortiqchalik natijasida yuzaga keladi. uni oʻrganish tilning morfologiya, leksikologiya, stilistikasi uchun oʻrganish obyekti sanaladi. …

4 / 21

«bajaruvchi» ma’nosi ikki marta ifodalangan: ichki fleksiya (arab tilida mashshoq –mashq qiluvchi shaxs, xodim – xizmat qiladigan shaxs) va –cha affiksi orqali. bir xil ma’nodogi ikki affiks qo‘shma affiks maqomini oladi: yog‘ingarchilik, namgarchilik, rasvogarchilik kelishik va egalik affikslarining ikki marta ifodalanishi (kitobni uch so‘mdanga oldi, romanning so‘zboshisi) ham pleonazmning o‘ziga xos ko‘rinishidir. bir ma’nodogi ikki affiksning ketma-ket qo‘llanishi analogiya natijasida tug‘ilishi ham mumkin. masalan, biri – birisi. birlik arabcha koʻplik oʻzbekcha koʻplik xabar axborot axborotlar taraf atrof atroflar hol ahvol ahvollar xulq axloq axloqlar olim ulamo ulamolar hayvon hayvonot hayvonotlar shoir shuaro shoirlar yaqinda eron imomlarining ulug‘lari-yu turon sohib ixtiyorlari, shomning nomdor ulamolari-yu iroqning dongdor fuzalolari, dars-u fatvo as’hoblari-yu zuhd-u taqvo arboblari – barchasini bir majlisda jam etdim. (muhammad ali) 2.barchasiga dedim: «o‘tgan asrlarda ulamolar hukmdorlarga ezgulik va adolat bobida yo‘l-yo‘riqlar aytib, yaxshi-yaxshi kengashlar berg‘onlar, nomunosib harakatni man etg‘onlar.(muhammad ali) 3. hatto atroflarin o‘rab atayin qo‘riqxona deymiz so‘ngra otini. (abdulla …

5 / 21

so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar - Page 5

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar"

prezentatsiya powerpoint mavzu:so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar. affiksal morfemalarning ayrim xususiyatlari. reja: 1. so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar. 2. affiksal morfemalarning ayrim xususiyatlari. morfema nutqda turli variantlarga ega bo‘ladi. misol sifatida qaratqich kelishigi invariant shaklini kuzataylik: a) poetik variant: bog‘in mevasi; b) tarixiy variant: manim; e) fonetik variant: mening. d) dialektal variant: kitobting; morfemalarda shakl va ma’no munosabatlari. morfemalarda ham shakl va ma’no munosabati barqarordir. morfemalarning miqdoran cheklanganligi bu munosabatning keng qamrovliligidan dalolat beradi. morfemik polisemiya. morfemik polisemiya ham juda keng tarqalgan. bu morfemalarning polifunksionalligiga bog‘liqdir. –chilik asosdan anglashilgan narsa-hodi...

This file contains 21 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "so‘zning morfem tarkibidagi o‘zgarishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘zning morfem tarkibidagi o‘z… PPTX 21 pages Free download Telegram