oqiziqlarni o’rganish

PPTX 12 стр. 1,4 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 12
tiqxmmi milliy tadqiqot universiteti huzuridagi qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 11-ma’ruza mashg’uloti mavzu: suv oqimi oqiziqlari va cho’kindilarini o’rganish. tiqxmmi milliy tadqiqot universiteti huzuridagi qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 3,3-ma’ruza mashg’uloti mavzu: suv oqimi oqiziqlari va cho’kindilarini o’rganish. reja: 1. oqiziqlarni o’rganishning maqsad va vazifalari. 2. oqiziqlarning hosil bo’lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. 3. oqiziqlarni ifodalash usullari. daryo oqiziqlarini o‘rganish katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. ularni o‘rganish natijasida to‘plangan ma’lumotlardan xalq xo‘jaligining juda ko‘p tarmoqlari va yo‘nalishlarida foydalaniladi. bu yo‘nalishlarga quyidagi­larni kiritish mumkin: - gidrotexnik inshootlar­, suv omborlari, geslar, ka­nallar va ko‘priklarni loyihalash, qurish va ulardan sama­rali foydalanish; - daryolar havzalarida kechadigan suv eroziyasi ja­rayonlari qonuniyatlarini o‘rganish; - daryo havzasida melioratsiya ishlarini reja asosida amalga oshirish; - daryolarda suv transporti harakatini doimiy ta’­minlash; - suv havzalari ixtiologiyasi va gidrobiologiyasi maqsadlari uchun o‘rganish. oqiziqlar rejimini …
2 / 12
kemalar qatnovi uchun yaroqli holga keltirish, albatta, olimlarning ishtiroksiz bo‘lmagan. sultonbent suv ombori daryo oqiziqlari deb suv oqimi bilan birgalikda harakatlanadigan va o‘zan hamda qayir yotqiziqlarini hosil qiluvchi qattiq zarrachalarga aytiladi. daryo oqiziqlari suv to‘plash havzasi yuzasidan va daryo tizimi o‘zanlaridan bo‘­ladigan yuvilish hisobiga, boshqacha qilib aytganda, suv eroziyasi natijasida hosil bo‘ladi. suv eroziyasi mahsulotlari daryolarni oqiziqlar bilan ta’minlab turuvchi asosiy omildir. u yonbag‘ir va o‘zan ero­ziyasiga bo‘linadi. yonbag‘ir eroziyasi daryolar o‘zaniga kelib qo‘shiladigan yuza suvlar ta’sirida yer yuzasining yuvilishi bo‘lib, u yuza yuvilish va chuqurlik bo‘yicha yuvilish ko‘ri­nishlarida uchraydi. chuqurlik bo‘yicha yuvilishni o‘pirilish va jarliklar hosil bo‘lishi bosqichiga o‘tishi jarlik ero­ziyasi ni keltirib chiqaradi. daryo oqiziqlarining hosil bo‘lishida tabiiy va xi­miyaviy yemirilishlarning ham roli katta. tabiiy yemirilish havo haroratining tebranishi bilan bog‘liqdir. quyosh ra­diatsiya­sining miqdoriga bog‘liq holda tog‘ jinslari kenga­yishi yoki torayishi mumkin. ma’lumki, turli jinslarning ken­gayish koeffitsientlari turlichadir. mana shu holat tog‘ jinslarida yoriqlar hosil bo‘lishiga, darz ketishiga …
3 / 12
g og‘irlik kuchi, suv, shamol, muz­­­­liklar ta’sirida yonbag‘irlarda siljishiga, harakatga ke­lishiga denudatsiya jarayoni deyiladi. tog‘ qoyalarining qulashi, ko‘chki ketishi, yonbag‘irlarning surilishi kabi ho­disalar denudatsiyaning ayrim ko‘rinishlaridir. yuqorida aytilgan jarayonlarning hammasi daryo oqi­ziqlari uchun mahsulot tayyorlaydi. havzaga yoqqan atmosfera yog‘inlari, erigan qor va muzlik suvlari ana shu mahsu­lotlarning bir qismini oqizib, daryoga keltirib quyadi. daryoga keltirib quyilgan mahsulotlarning daryo suvi bilan birgalikda olib ketilishi tranzit deyiladi. tabiiy, asosan relef sharoitlarining o‘zgarishi tufayli suvning oqish tezligi kamayishi natijasida oqiziqlarning cho‘kib, yotqiziqlar hosil qilishi akkumulyatsiya deb ataladi. olimlar tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotlarning ko‘rsatishicha, daryo oqiziqlarining asosiy qismi (80­-90%) daryo havzasida bo‘ladigan yuvilishlar hisobiga hosil bo‘lar ekan. shu sababli havzaning quyidagi tabiiy­geografik va antropogen omillari oqiziqlar hosil bo‘lishida asosiy o‘rin tutadi: havzaning iqlim sharoiti, geologik tuzilishi, relefi, tuproq va o‘simlik qoplami, inson xo‘jalik fao­liyati. iqlimiy omillar - atmosfera yog‘inlari, uning miq­do­ri, qor yoki yomg‘ir ko‘rinishida yog‘ishi, davomliligi, yog‘ish ja­dalligi kabilar daryolardagi loyqa oqiziqlarning hosil …
4 / 12
lari ham yuvilish jarayoniga faol ta’sir ko‘r­satadi. daryo oqiziqlari o‘zandagi harakat tartibiga ko‘ra muallaq va o‘zan tubi oqiziqlariga bo‘linadi. oqiziq­larni bunday ikki guruhga ajratish shartlidir. chunki suv­ning oqish tezligi o‘zgarishiga hamda oqiziqlar oqimini tashkil etgan zarrachalar o‘lchami­diametriga bog‘liq holda ular suvda muallaq holda va, aksincha, o‘zan tubida yumalab (sudralib) harakatlanishi mumkin. oqiziqlarni ikki gu­ruhga ajratish gidrotexnik inshootlarni loyihalash bilan bog‘liq bo‘lgan masalalarini yechishda qulaylik yaratadi. muallaq oqiziqlarning massasi kichik bo‘lgani uchun ular daryoning quyilish joyigacha tranzit holda yetib bo­radi. o‘zan tubi oqiziqlari esa suvning oqish tezligi ka­mayishi bilan suv ostiga cho‘kib, o‘zan shaklini o‘zgartiradi. oqiziqlarni miqdoriy ifodalash uchun quyidagi tu­shunchalar qabul qilingan: - oqiziqlar sarfi; - oqiziqlar oqimi (hajmi); - oqiziqlar moduli yoki yuvilish moduli; - o‘rtacha loyqalik; - oqiziqlarning o‘rtacha kattaligi (diametri). e’tiboringiz uchun rahmat image1.png /docprops/thumbnail.jpeg
5 / 12
oqiziqlarni o’rganish - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "oqiziqlarni o’rganish"

tiqxmmi milliy tadqiqot universiteti huzuridagi qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 11-ma’ruza mashg’uloti mavzu: suv oqimi oqiziqlari va cho’kindilarini o’rganish. tiqxmmi milliy tadqiqot universiteti huzuridagi qarshi irrigatsiya va agrotexnologiyalar instituti “irrigatsiya va melioratsiya” kafedrasi “quruqlik gidrologiyasi” fanidan 3,3-ma’ruza mashg’uloti mavzu: suv oqimi oqiziqlari va cho’kindilarini o’rganish. reja: 1. oqiziqlarni o’rganishning maqsad va vazifalari. 2. oqiziqlarning hosil bo’lishi va unga ta’sir etuvchi omillar. 3. oqiziqlarni ifodalash usullari. daryo oqiziqlarini o‘rganish katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. ularni o‘rganish natijasida to‘plangan ma’lumotlardan xalq xo‘jaligini...

Этот файл содержит 12 стр. в формате PPTX (1,4 МБ). Чтобы скачать "oqiziqlarni o’rganish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: oqiziqlarni o’rganish PPTX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram