dinamikanistatistik o’rganish usullari

PPTX 34 pages 1.6 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “menejment va marketing” kafedrasi mavzu: dinamikani statistik o’rganish usullari ma’ruzachi: z.yo’ldoshev (phd) reja: dinamik qatorlar, dinamik qatorlarning turlari : momentli va davriy. mutloq, nisbiy va o`rtacha dinamik qatorlar. dinamik qatorlarni tekislash usullari biznesda prognozlash (bashoratlash). dinamik qatorlarning multiplikatli modelining klassik komponentlari. yillik dinamik qatorlarini silliqlash (tekislash). eng kichik kvadratlar usuli yordamida trendlarni aniqlash va prognozlash. avtoregressiya va prognozlash yordamida trendni aniqlash. prognozlashning adekvatli modelini tanlash. dinamik qatorlarni mavsumiy malumotlar asosida prognozlash. dinamik qatorlari deb, ijtimoiy hodisa va jarayonlarning vaqt bo’yicha o’zgarishini tavsiflovchi sonlar qatoriga aytiladi. hodisalarni tavsiflash vaqtiga ko’ra: davriy dinamik qatorlari o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarni ma’lum davr oralig’i (interval)dagi holatini ifodalaydi. masalan, bir oy (yoki yil) da ishlab chiqarilgan mahsulot, sotilgan tovarlar hajmi, ekilgan er maydoni. momentli dinamik qatorlari o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarni ma’lum bir aniq momentdagi holatini ifodalaydi. masalan, aholi soni, kassadagi pul qoldig’i o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarning dinamikasini miqdoriy tomondan baholashda quyidagi statistik …

2 / 34

842,3 1869,8 52,3 27,5 viloyatlar: 0 0 andijon 2962,5 3011,7 3066,9 104,4 55,2 buxoro 1843,5 1870,2 1894,8 51,3 24,6 jizzax 1301 1325 1352,4 51,4 27,4 qashqadaryo 3088,8 3148,4 3213,1 124,3 64,7 navoiy 942,8 958 979,5 36,7 21,5 namangan 2652,4 2699,6 2752,9 100,5 53,3 samarqand 3651,7 3720,1 3798,9 147,2 78,8 surxondaryo 2462,3 2514,2 2569,9 107,6 55,7 sirdaryo 803,1 815,9 829,9 26,8 14 toshkent 2829,3 2861,2 2898,5 69,2 37,3 farg`ona 3564,8 3620,2 3683,3 118,5 63,1 xorazm 1776,7 1805 1835,7 59 30,7 toshkent sh. 2424,1 2464,9 2509,9 85,8 45 hududlar bo’yicha jami aholi soni mutlaq qo’shimcha o’zgarish uchun o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarning dinamikasini miqdoriy tomondan baholashda quyidagi statistik ko’rsatkichlar qo’llaniladi: qo’shimcha o’zgarish sur’ati. mutlaq o’zgarishning oldingi yoki bazis davr darajasiga nisbatini ifodalaydi. bazisli usul: zanjirsimon usul: bir foizga qo’shimcha o’zgarishni mutlaq mohiyati. qo’shimcha o’zgarish 1%ining mutlaq miqdorda qanchaga tengligini ifodalaydi 2017 y 2018 y 2019 y o`zbekiston respublikasi 3 668,3 4 578,5 5 …

3 / 34

ha darajasi quyidagi formula yordamida aniqlanadi: moment(payt)li vaqtli qatorlarining hadlari orasidagi sanalar teng bo’lsa, o’rtacha daraja o’rtacha xronologik formula asosida aniqlanadi. agarda momentli(payt) vaqtli qatorlarida hadlar orasidagi sanalar teng bo’lmasa, u holda o’rtacha arifmetik tortilgan formula asosida aniqlanadi. vaqtli qatorlarni tekislash usullari interval (davr) oralig’ini kengaytirish bu usulning mohiyati shuki, agar oldingi intervallarda hisoblangan darajalar hodisaning rivojlanish tendentsiyasini ko’rsatmasa, ular asosida yangi intervallar (kengaytirilgan) tuzilib va har bir yangi interval bo’yicha qator darajasi hisoblaniladi. sirg’anchiqli o’rtachani hisoblash – bu usulning mohiyati shundaki, unda dinamika qatorlarida keltirilgan haqiqiy darajalar sirg’anchiq o’rtacha miqdor bilan almashtiriladi. analitik tekislash – bu usulning asosiy mazmuni bo’lib, rivojlanishning asosiy tendentsiyasini vaqt (ut) funktsiyasi sifatida hisoblanishidir: uti =f(ti) a0 va a1 parmetrlarni aniqlash uchun quyidagi tenglamalar sistemasini echish kerak: masala. mamlakatda ishlab chiqarilgan iste’mol tovarlarining qiymati haqida ma’lumotlar keltirilgan: yillar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 iste’mol tovarlari, mlrd so’m. 1825,3 1200,6 1535,2 2023,3 …

4 / 34

1+2001,4):3 1963,7 2019 2001,4 (2156,1+2001,4+2687,3):3 2281,6 2020 2687,3 6844,8 2281,6 - - dinamik qatorlarida mavjud tendensiyani aniqlashning eng muhim usullaridan biri – analitik tekislashdir. bunday sharoitda dinamika qatori quyidagi tenglama bilan tekislanadi: bu yerda: t-vaqt birligi; -nazariy daraja; va tenglama parametrlari. va parameyrlarini aniqlash uchun quyidagi tenglamalar sistemasini yechish kerak: agar bo’lsa, u holda tenglama quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi. demak, tenglamadagi va parametrlarini aniqlash uchun larni aniqlash kerak. endi olingan qiymatlarni o’z o’rniga qo’ysak u holda tenglama quyidagi ko’rinishga keladi: t barcha hisob-kitoblarni quyidagi jadvalda bajaramiz: yillar iste’mol tovarlari, mlrd so’m (u) t t2 y t yt=1887,1+113,4∙ t 2003 1825,3 -4 16 -7301,2 yt=1887,1+113,4∙ (-4)=1433,5 2004 1200,6 -3 9 -3601,8 yt=1887,1+113,4∙ (-3)=1546,9 2005 1535,2 -2 4 -3070,4 yt=1887,1+113,4∙ (-2)=1660,3 2006 2023,3 -1 1 -2023,3 yt=1887,1+113,4∙ (-1)=1773,7 2007 1821,4 0 0 0 yt=1887,1+113,4∙ (0)=1887,1 2008 1733,7 1 1 1733,7 yt=1887,1+113,4∙ (1)=2000,5 2009 2156,1 2 4 4312,2 yt=1887,1+113,4∙ (2)=2113,9 2010 2001,4 3 …

5 / 34

e forecasting methods) usulini qo’llashi lozim. hajmli (sonli) prognozlash usuli 2 kategoriyaga bo’linadi: dinamik qatorlarni tahlil qilish; bog’liqlikning xatolik –sabablarini tahlil qilish; dinamik qator (time series) - bu malum vaqt oralig’ining ketma-ketligi asosida yig’ilgan sonli qatorlar (malumotlar)dir. dinamik qator(time series) ni tahlil qilish usuli sonli o’zgaruvchilarning o’tmishi va kelajagi asosida uning ko’rsatkichini (mohiyatini) bashoratlash imkoniyatini beradi. masalan: istemol narxlar indeksining har oylik ko’rsatkichlarini, yaimning har chorakdagi o’lchamini kabilarni ko’rsatish lozim. bog’liqlikning sabab - oqibatlarini (causal forecasting method) tahlil qilish usuli – prognoz qilinayotgan o’zgaruvchining ko’rsatkichlariga qaysi omillar tasir qilishini aniqlash imkoniyatini beradi. bu usullar qatoriga : ko’pfaktorli regressiya tahlili, ekonometrik modellash, eng oldi indikatorlar tahlili. dinamik qatorlarni tahlil qilishning asosiy maqsadi shuki, prognozlashga (bashoratlashga) tasir etuvchi omillarni aniqlash va identifikatsiyalash. bu maqsadga erishish uchun ko’pgina matematik modellar ishlab chiqilgan. bu modellar dinamik qatorlar modeliga kiruvchi komponentlarning o’zgaruvchanligini tadqiq qilishga asoslangan. har yilgi malumotlar uchun dinamik qatorlarning klassik multiplikatli modeli yi …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinamikanistatistik o’rganish usullari"

toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “menejment va marketing” kafedrasi mavzu: dinamikani statistik o’rganish usullari ma’ruzachi: z.yo’ldoshev (phd) reja: dinamik qatorlar, dinamik qatorlarning turlari : momentli va davriy. mutloq, nisbiy va o`rtacha dinamik qatorlar. dinamik qatorlarni tekislash usullari biznesda prognozlash (bashoratlash). dinamik qatorlarning multiplikatli modelining klassik komponentlari. yillik dinamik qatorlarini silliqlash (tekislash). eng kichik kvadratlar usuli yordamida trendlarni aniqlash va prognozlash. avtoregressiya va prognozlash yordamida trendni aniqlash. prognozlashning adekvatli modelini tanlash. dinamik qatorlarni mavsumiy malumotlar asosida prognozlash. dinamik qatorlari deb, ijtimoiy hodisa va jarayonlarning vaqt bo’yicha o’zgarishini tavsiflovch...

This file contains 34 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "dinamikanistatistik o’rganish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinamikanistatistik o’rganish u… PPTX 34 pages Free download Telegram