qadimgi boyliklarimizni o’rganish usullari

PPTX 19 pages 1.3 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

pedagogika tarixi eng qadimgi yodgorliklarda ta’lim-tarbiya masalalari sharq allomalari abu nasr farobiy, abu ali ibn sino hadis ilmini allomalarining ta’lim tarbiya haqidagi fikrlari reja: qadimgi boyliklarimizni o’rganish usullari. “avesto”ni yaratilish tarixi va ahloqiy ahamiyati. o’rhun enasoy obidalarining ta’limiy-ahloqiy mohiyati. 1. eng qadimgi ma’rifiy yodgorliklarda ta’lim-tarbiya masalalari. turkiy xalqlar tili, yozuvi va adabiyotini o’rganish uchun eng nodir manba - o’rxun-enasoy yozuvi yodgorliklari qadimgi ajdodlarimizning ta’lim va tarbiya haqidagi fikrlari tarixini o’rganishda ham muhim ahamiyatga ega. ular orasida “to’nyuquq bitigi” (712-716 yillarda yozilgan) hamda “kul tigin bitigi” (732 yilda yozilgan) ayniqsa qimmatlidir. har ikki bitik – taxta toshlarga o’yib yozilgan va o’sha tarixiy shoxlarning qabrlari ustiga yodgorlik sifatida o’rnatilgan. qadimgi yozuvlar obrazets teksta vtoroy uroven tretiy uroven chetvertiy uroven pyatiy uroven xorazm kushon uyg’ur run (o’rhun- enasoy) so’g’d avesto mazkur yodgorliklarda, bir tomondan, bizga turk hoqonligining paydo bo’lishi, mustahkamlanishi, atrofdagi elatlardan himoya qilinishi, hududini kengaytirish uchun olib borilgan kurashlar haqida batafsil ma’lumotlar …

2 / 19

m, yalang’och xalqni kiyimlik qildim, kambag’al xalqni boy qildim” kabi jumlalar hamon o’zining tarbiyaviy ahamiyatini saqlab kelmoqda. umuman: o’rxun-enasoy yozuvlarida turkiy xalqlarning o’ziga xos jasurligi, matonati, yer yuzida yaxshilik urug’ini ko’paytirish, yurtining daxlsizligi yo’lidagi jonbozligi sezilib turadi. olim n.rahmonov “bitiklar olamida” asarida - o’zbekistonda ham mazkur bitiglar yuzasidan birmuncha ishlar amalga oshirildi. 1941 yilda o.sharofiddinov tuzgan “o’zbek adabiyoti tarixi” xrestomatiyasida, “o’zbek adabiyoti” kitobining birinchi jildida (1959) ayrim bitiglarning hozirgi o’zbek tilidagi tavsifi berilgan. 1964 yilda t.salimov kultegin bitigtoshining o’zbek tiliga tarjimasini berdi. 1972 yilda filologiya fanlari doktori a.p.qayumov “qadimiyat obidalari” kitobida boshqa bitiglar tarjimasi bilan bir qatorda kultegin bitigining tarjimasini ham berdi. kultegin bitigtoshi marmarga o’yilgan bo’lib, qalinligi qirq bir santimetr, balandligi uch metru o’n besh santimetr, tub qismining qalinligi bir metr yigirma to’rt santimetr bo’lib yuqoriga torayib borgan. marmar taxtaning o’rtasiga besh burchakli qalqon shaklida balandligi oltmish to’rt santimetr, kengligi qirq santimetrli lavha o’rnatilgan. lavhada arxar surati tasvirlangan hoqonlik …

3 / 19

uksak badiiyati, chuqur falsafiy g’oya bilan sug’orilganligi qadimgi turk davrida katta adabiy muhit bo’lganidan dalolat beradi. shu boisdan yozma adabiyot ma’lum bir yo’nalishga tushib olgan edi deb taxmin qilishimiz mumkin. qadimgi turkiy yozma yodgorliklar o’rxun alifbosidan tashqari, uyg’ur yozuvida, qisman manaviy, braxmon, sug’d va suryoniy yozuvlarida ham bitilgan. qadimgi turkiyning o’rxun yozuvida bitilgan yirik namunalari quyidagilardir. kul tigin bitigtoshi, bilga hoqon bitigtoshi, to’nyuquq bitigtoshi, kuli chur bitigtoshi. kuli chur bitigtoshi arxeolog v.l.kotvich tomonidan 1912 yilda mo’g’ulistonda ulan-bator yaqinidagi ixe-xushotu manzilidan topilgan. bitigtoshning balandligi bir metr, qalinligi to’qson santimetr bo’lgan marmar toshga yigirma to’qqiz satr yozilgan. bitigtoshning chetlari nurab ketgan. matnni birinchi bo’lib sharqshunos olim a.n.samoylovich tarjima qilgan. bitigtosh bilga hoqon va to’nyuquqning zamondoshi hamda tardush xalqining yo’lboshchisi kuli churga bag’ishlangan. bitigtoshda kuli churning tabg’achlar, arablar, to’quz o’g’uzlar, qarluqlar bilan qilgan janglari va turli yurishlari tasvirlangan. kuli churning vafot etgan yili bitigtoshda ko’rsatilmagan, faqat sakson yil yashaganligi aytib o’tilgan. qadimgi madaniy …

4 / 19

agi kurashlari hikoya qilinadi. o’rxun bitiglari ichida kultegin, bilga hoqon, to’nyuquq bitiglari badiiy asarning o’ziga xos nodir namunalari hisoblanadi. kultegin bitigtoshi bilga hoqon bitigtoshidan bir kilometr shimoli-sharqdan topilgan hamda shikastlanmay, yaxshi saqlangani uchun ko’p tadqiqotchilar tomonidan o’qilgan va ko’p tillarga tarjima qilingan. v.tomson o’rxun harflarini ana shu kultegin bitigtoshiga asoslanib deshifrovka qilgach, v.v.radlov mazkur bitiglarni nemis tiliga tarjima qildi. 1896 yilda esa v.tomson ham o’z transkriptsiyasi asosida mazkur bitigni frantsuz tiliga, 1897 yilda p.m.melioranskiy esa rus tiliga (melioranskiy mazkur bitig yuzasidan magistrlik dissertatsiyasi himoya qilgan), 1922 yilda esa v.tomson qaytadan tili dan tiliga tarjima qilganlar. abu nasr farobiyning hayoti yo`li abu nasr farobiy – o’rta asr sharqining mashhur mutafakkiri, qadimgi yunon falsafasining sharqdagi eng yirik davomchisi va targ’ibotchisidir. u sirdaryo bo’yidagi o’tror (forob) shahrida 873 yilda tug’ilib, shosh (toshkent), buxoro shaharlarida o’qidi, so’ng xalifligining markazi bag’dod shahriga borib, u yerda ko’p yil istiqomat qildi. yunon faylasuflarining asarlarini mutolaa qilish, turli …

5 / 19

n ilmiy faoliyati davomida nafaqat unga suyandi, cheksiz hayratlandi va ilhomlandi, balki kishilik tarixida o‘chmas iz qoldirgan yunon olimlarining, ko‘proq arastuning asarlarini targ‘ib qildi, ularning ko‘plarini arab tiliga tarjima qildi, sharhlar yozdi. antik dunyo olimlarining qoldirgan meroslarini to‘la o‘zlashtirmasdan turib, fan va madaniyatni rivojlantirish mumkin emasligini yaxshi tushungan abu nasr forobiy yunon mutafakkirlarining «quli»ga aylanib qolmadi, balki ko‘p qirrali olim va ijodkorlarning davomchisi, o‘z davri sharoitida mustaqil fikr yurituvchi alloma sifatida o‘zini namoyon qildi. farobiy jamiyat haqida qarashlari ikkinchi muallim abu nasr forobiy «sharq arastusi», «ikkinchi muallim» nomlari bilan o‘rta osiyo madaniyatining asoschilaridan biriga aylanganligi bejiz emas edi, albatta. forobiyning shaxsi va ijodi ko‘pgina olimlarning diqqatini o‘ziga jalb etgan bo‘lib, u haqida ko‘pdan-ko‘p tortishuv va munozaralar bo‘lib turar edi. uning so‘nmas ilmiy va madaniy merosi ta’siri ostida dunyoning juda ko‘p madaniyat vakillari, jumladan, nizomiy ganjaviy, shota rustaveli, nosir xisrav, mirzo ulug‘bek, abdurahmon jomiy, alisher navoiy, zahiriddin muhammad bobur, grigor tativatsi, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi boyliklarimizni o’rganish usullari"

pedagogika tarixi eng qadimgi yodgorliklarda ta’lim-tarbiya masalalari sharq allomalari abu nasr farobiy, abu ali ibn sino hadis ilmini allomalarining ta’lim tarbiya haqidagi fikrlari reja: qadimgi boyliklarimizni o’rganish usullari. “avesto”ni yaratilish tarixi va ahloqiy ahamiyati. o’rhun enasoy obidalarining ta’limiy-ahloqiy mohiyati. 1. eng qadimgi ma’rifiy yodgorliklarda ta’lim-tarbiya masalalari. turkiy xalqlar tili, yozuvi va adabiyotini o’rganish uchun eng nodir manba - o’rxun-enasoy yozuvi yodgorliklari qadimgi ajdodlarimizning ta’lim va tarbiya haqidagi fikrlari tarixini o’rganishda ham muhim ahamiyatga ega. ular orasida “to’nyuquq bitigi” (712-716 yillarda yozilgan) hamda “kul tigin bitigi” (732 yilda yozilgan) ayniqsa qimmatlidir. har ikki bitik – taxta toshlarga o’yib yozilgan...

This file contains 19 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "qadimgi boyliklarimizni o’rganish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi boyliklarimizni o’rgani… PPTX 19 pages Free download Telegram