zilzilani o’rganish

DOC 14 pages 124.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 124.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

zilzilalarning tavsifi zilzilani o’rganish reja: 1. zilzila bo`yicha umumiy tushuncha va faloqatli oqibatlari. 2. zilzila turlari, paydo bo`lishi va kelib chiqishi sabablari. 3. tektonik zilzilalarning seysmik mintaqalari (zonalari). gipotsentr. epitsentr. zilzilaning kuchi va davom etishi. zilzila bo`yicha umumiy tushuncha va faloqatli oqibatlari zilzilaning er yuzidagi tarqalishi, paydo bo`lishi, kelib chiqishi sabablari va haloqatli oqibatlari. insoniyat tarixida yuzlarcha faloqatli zilzilalar bo`lib o`tgani yozma manbalardan ma'lum. yunonistondagi qadimgi pompey xarobalari shundan dalolat beradi. olimlar ummon tubidan ko`plab qadimiy shaharlarning xarobalarini topishgan.xozirgi kunda issiqko`l qirg`oqlari bo`ylab ham qo`xna davr inshootlari, saroylari va qasrlarning qoldiqlari hamon saqlanib, o`sha qadimiy er silkinishlaridan guvohlik berib turibdi. oxirgi 50 yil ichida bo`lib o`tgan kuchli zilzilalar ichida vayrongarchilik va qurbonlar miqyosiga ko`ra chili, san-frantsisko, tokio, ashxobod, toshkentdagi va boshqalar ajralib turadi. 1948 yilgi ashxobod (100 ming odam xalok bo`lgan, 8-9 ball) zilzilasidan keyingi eng daxshatli foqea spitak zilzilasi nomini (unda 30 mingn odam halok bo`lgan) oldi. u 1988 …

2 / 14

xandislik va komunal inshoatlarning vayron bo`lishiga uy-joylarni buzulishiga olib kelgan. bu ofat natijasida uylarni buzilgan bo`laklari ostida 5 ming odam nobud bo`lgan va 500 ming oila uy joysiz qolgan. 27 may 1995 yilda rossiya davlatini neftegorsk shaxrida 9,2 ball kuchlanishga ega bo`lgan o`ta kuchli er silkinishi sodir bo`ldi. ma'lumotlarga ko`ra uning natijasida shahardagi 95 foizdan oshiq inshootlar vayron bo`lgan va 1841 fuqaro xalok bo`lgan. eng kuchli zilzila o`zbekistonda 1902 yilda 8-9 balli andijonda bo`lgan. 1946 yilda namanganda (chotqol zilzilasi nomi bilan), toshkentda 1868 va 1966 (7-8 ball) (1000 martagacha), gazlida 8-9-10 ball, tojikistonda 1907, g`issarda 9-10 ball, 15ga yaqin qishloqlar xonavayron bo`lgan, 1000ga yaqin odam xalok bo`lgan. 1911 yilda pomirda sarez zilzilasi. tog` o`pirilib, usoy degan to`g`on xosil qilgan. murg`ob daryosi to`sib qolib, sarez degan ko`l paydo bo`lgan.bu vayronagarchiliklarning shunchalik kattaliklariga sabab nima: birinchi navbatda zilzilaning poydo bo`lishidagi er qobig`idagi ichki kuchlarning ta'siri, ularning er yuzasidaga inshootlarga ko`rsatgan zarbasining kuchi, …

3 / 14

mingdan ortiq er silkinishlari qayd etiladi. mamlakatimiz joylashgan markaziy osiyo mintaqasida keyingi yuz yil ichida 30ga yaqin er silkinishlari qayd etilgan bo`lib, unda yuz minglab kishilarni qurbon bo`lganligini, katta-katta shaharlar vayronaga aylanganligi bizga tarixdan ma'lum. masalan, 1948 yilda turkmaniston poytaxti ashxobot shaxrida ro`y bergan zilzila shaharni butunlay vayronaga aylantirish bilan birga 110 ming kishi xayotiga zomin ham bo`lgan. mamlakatimiz xududi tarixi ham zilzilalarga juda boy bo`lgan. masalan: buxoroda (818 yilda), farg`onada (838, 1822, 1829 yillarda), xorazmda (1208, 1209 yillarda), samarqandda (1490, 1602, 1797, 1798 yillarda), gazli shaxrida (1976, 1984 yillarda), va boshqalar. mutaxassislarning ma'lumotiga ko`ra birgina toshkentni o`zida 4 marta kuchli zilzila (1868, 1924, 1966 va 1980 yillar) bo`lganligi qayd qilingan. bu zilzilalar xalq xo`jaligiga juda katta miqdorda moddiy zarar etkazish bilan birga bir necha yuz minglab odamlarning o`limiga sabab bo`lgan, ekologik vaziyatning o`zgarishiga, turli yuqumli kasalliklarning tarqalishiga sabab bo`lgan. seysmik stantsiyalarning ma'lumotiga ko`ra er yuzasi bo`yicha har yili 100 …

4 / 14

ududlari kiradi. 2. alp - ximolay seysmik mintaqasi – o`rta yer dengizi, karpat, kavkaz, markaziy osiyo tog`lari orqali oloy, sayan baykaldan indoneyziya xududlari kiradi. zilzila. er silkinishlari yuzaga kelish sabablariga quyidagi guruxlarga bo`linadi: a- vulqon zilzilalar b – ag`darilish,o`pirilish zilzilalari v - tektonik zilzilalar g - texnogen (insonning muxandislik faoliyati bilan boglik zilzilalar). a. vulqon zilzilalari - vulqon jarayoni, ya'ni er ostidagi magmani vulqon kanali orqali er yuzasiga chiqishi bilan bog`lik bo`lgan er silkinishiga vulqonli er silkinishi deyiladi. bunday er silkinishi vulqonning faollashishi bilan bog`liq bo`lganligi sababli aksariyat ko`p hollarda ular aniq bashorat qilinidi. shuning uchun uning keltiradigan talofati deyarli kuchli bo`lmaydi. b.ag`darilish, o`pirilish zilzilalar- qoya sathlarida tog` jinslarining katta bo`laklarini ag`darilishi yoki tog`larning o`pirilishi natijasida yuzaga keluvchi er silkinishlari. bu er silkinishining tarqalish maydoni kichik, ko`p hollarda talofatsiz bo`ladi. v. tektonik zilzilalar - er silkinishi turlari ichida katta maydonga tarqaladigan va eng ko`p talofat keltiradigani tektonik er silkinishidir. bunday …

5 / 14

geomorfologik, gidrogeologik va injenerlik - geologik sharoitlariga bog`liq bo`lib, ularni o`rganish, baholash, bashorat qilish bilan injenerlik geologiyasi shug`ullanadi. zilzilaning inshootlarga ko`rsatgan kuchini baholash, o`rganish. insoniyat o`zining butun tarixiy taraqqiyoti mobaynida ko`p er qimirlashlarni boshidan kechirgan, uning oqibatlarini guvoxi bo`lgan. uzoq tarixiy saboq, ya'ni er siljish kishilarning ruxiy holatiga bo`lgan ta'siri, imorat va inshoatlarning buzilishi, (er satxida yoriqlarning va buloqlarning poydo bo`lishi ) yuz bergan xodiasning kuchini baholashga o`rgatadi. quyida shu nisbiy shkalani ba'zi o`zgarishlar bilan bayon etamiz. respubilkamizda va juda ko`p davlatlarda zilzila kuchi 12 balli shkala asosida baholanib, xar bir ballga ega bo`lgan zilzila, o`z tafsilotiga ega va 8 balli rixter shkalasidan ham foydalaniladi. bizda asosan 2 turdagi er qimirlashi kuzatilgan: - uzoq davrli 1,5-2,5 min davom etadigan: - yuqori chastotali tebranishli 1,5-2,5 sek davom etadigan. uzoq darli er qimirlashda tebranish sekin - asta kuch yigadi va u ko`p qavatli binolar uchun xavfli hisoblanadi. yuqori chastotali er qimirlanishi energiyasi …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zilzilani o’rganish"

zilzilalarning tavsifi zilzilani o’rganish reja: 1. zilzila bo`yicha umumiy tushuncha va faloqatli oqibatlari. 2. zilzila turlari, paydo bo`lishi va kelib chiqishi sabablari. 3. tektonik zilzilalarning seysmik mintaqalari (zonalari). gipotsentr. epitsentr. zilzilaning kuchi va davom etishi. zilzila bo`yicha umumiy tushuncha va faloqatli oqibatlari zilzilaning er yuzidagi tarqalishi, paydo bo`lishi, kelib chiqishi sabablari va haloqatli oqibatlari. insoniyat tarixida yuzlarcha faloqatli zilzilalar bo`lib o`tgani yozma manbalardan ma'lum. yunonistondagi qadimgi pompey xarobalari shundan dalolat beradi. olimlar ummon tubidan ko`plab qadimiy shaharlarning xarobalarini topishgan.xozirgi kunda issiqko`l qirg`oqlari bo`ylab ham qo`xna davr inshootlari, saroylari va qasrlarning qoldiqlari hamon sa...

This file contains 14 pages in DOC format (124.5 KB). To download "zilzilani o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: zilzilani o’rganish DOC 14 pages Free download Telegram