osmonnielektromagnitto’lqinlinurlarda o’rganish

PPTX 13 sahifa 382,4 KB Bepul yuklash

13 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 382,4 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 13

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 13

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti akademik litseyi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti akademik litseyi astronomiya fanidan 2-kurs o’quvchilari uchun (nazariy) dars ishlanma o’qituvchi: jurayeva x.t mavzu №7. osmonni elektromagnit to’lqinli nurlarda o’rganish-keng to’lqinli astronomiyaning o’rni. nurlanish qonunlari va osmon jismlarining fizik tabiatlarini spektral metodlar yordamida o’rganish reja: elektromagnit to’lqinlar shkalasi. optik diapason. yoritgichlarning nurlanish qonuni o’tilgan mavzu yuzasidan savollar ellips deb qanday yopiq egri chiziqqa aytiladi? keplerning birinchi va ikkinchi qonunlarini ta’riflang. keplerning uchinchi qonunida planetaning davri uning orbitasining katta yarim o‘qi bilan qanday bog‘langan? tortishish maydonida harakatlanayotgan jismning trayektoriyalari qanday ko‘rinishda bo‘ladi? tortishishning maydonida harakatlanayotgan jismning birinchi va ikkinchi kosmik tezliklari qanday formulalardan topiladi? optik teleskoplar teleskoplarning asosiy qismi obyektiv deb atalib, u qavariq shaffof linza yoki botiq sferik ko‘zgudan yasaladi. obyektiv kuzatilayotgan osmon jismidan kelayotgan nurni yig‘ib, mazkur jismning tasvirini yasaydi. osmon jismining obyektiv …

2 / 13

l tekislik teleskoplarning asosiy vazifalari 1.yoritgichdan kelayotgan nurlanishni qayd qilish (ko‘z, fotografik plastinka, fotoelektrik qayd qilgich, spektrograf va hokazolar yordamida). 2.obyektivning fokal tekisligida, kuzatilayotgan yoritgichning yoki ixtiyoriy osmon jismining ravshanlashtirilgan tasvirini yasash. 3. qurollanmagan ko‘z bilan qaralganda, ajratib ko‘rib bo‘lmaydigan, o‘zaro juda kichik yoy masofada joylashgan obyektlarni ajratib ko‘rsatish. dunyodagi eng yirik refraktor obyektivining diametri 1 metrni tashkil etib, u aqshda qurilgan. nisbatan yirik reflektorlardan biri ko‘zgusining diametri 6 m bo‘lib, shimoliy kavkazda o‘rnatilgan . o‘zbekistonda eng yirik refraktor teleskopi (qo‘shaloq astrograf) kitob shahri yaqinidagi sobiq xalqaro kenglik stansiyasida joylashgan. uning obyektivining diametri 40 santimert. qashqadaryo viloyatining qamashi tumani hududida taxminan 3000 metr balandlikdagi maydanak tog‘larida yirik astronomik observatoriya qurilgan bo‘lib, u yerda o‘rnatilgan reflektorning diametri 1,5 metr keladi. spektral analiz ko‘pchilik osmon yoritgichlarining nurlanishlari ular haqidagi fizik ma’lumotlarning manbayi hisoblanadi. ularning nurlanish spektrini o‘rganish orqali yoritgich manbayining miqdoriy tarkibi, temperaturasi, magnit maydoni, qarash chizig‘i yo‘nalishida harakat tezligi (nuriy tezlik) …

3 / 13

nadigan to‘lqin uzunliklari qizil nurlardan binafsha nurlarga tomon taxminan 0,7 mkm dan to 0,4 mkm gacha kamayib boradi. spektrda binafsha nurlardan keyin turadigan va ko‘zga ko‘rinmaydigan ultrabinafsha nurlar, sezgirligi bu nurlarda yuqori bo‘lgan fotoplastinkalarda qayd qilinadi. yoritgichlardan keladigan undan ham qisqa to‘lqinli nurlar rentgen nurlar deyilib, yer atmosferasidan o‘ta olmasligi tufayli ularni yer atmosferasidan tashqarida, kosmik stansiyalarga o‘rnatilgan maxsus teleskoplardagina kuzatish mumkin. hozirgi paytda spektrning qizil uchastkasida yotgan infraqizil va radionurlarni ham maxsus qayd qilgich qurilmalar yordamida kuzatish mumkin. quyosh va yuduzlar atmosferasi qaynoq gaz bilan qoplangani bois ularning uzluksiz spektri nurlanishi yulduzlar atmosferasidan o‘tishda u yerdagi atomlar tomonidan yutilgani tufayli, qora chiziqlar bilan kesilgan yutilish spektri ko‘rinishini oladi. shu bois quyosh va yulduzlarning spektri yutilish spektrlaridir mavzuni mustahkamlash uchun savollar optik nurlar elektromagnit to‘lqinlari shkalasida qanday intervalda yotadi? shkalada ko‘zga ko‘rinadigan va ko‘rinmaydigan nurlar qanday sohalarni egallaydi? ayni paytda optik astronomiyada yoritgichlar elektromagnit to‘lqinlari shkala- sining qanday to‘lqin uzunliklarida …

4 / 13

g magnit maydonida bo‘lganda, alohida spektral chiziqning bo‘laklarga bo‘linishi kuzatiladi (ayniqsa, quyosh dog‘ining yadrosiga tegishli qismida). bu hodisa zeeman effekti deb yuritiladi. zeeman effektiga ko‘ra, kuzatiladigan dog‘ sohasida magnit maydon kuchlanganligi vektorining qarash chizig‘i yo‘nalishiga nisbatan joylashganligiga qarab, spektral chiziq ikkita yoki uchta tashkil etuvchiga bo‘linadi. bunda magnit maydoni kuchlanganligining kattaligi h, hosil bo‘lgan spektral chiziqlarning chetki komponentalar to‘lqin uzunliklarining ayirmasiga δλ proporsional bo‘lib, quyidagicha topiladi: h = k δλ h , bu yerda k – proporsionallik koeffitsiyenti bo‘lib, u spektral chiziqning magnit sezgirligiga bog‘liq bo‘ladi. image2.jpeg image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.jpeg image11.png image1.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 13

osmonnielektromagnitto’lqinlinurlarda o’rganish - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"osmonnielektromagnitto’lqinlinurlarda o’rganish" haqida

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti akademik litseyi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti akademik litseyi astronomiya fanidan 2-kurs o’quvchilari uchun (nazariy) dars ishlanma o’qituvchi: jurayeva x.t mavzu №7. osmonni elektromagnit to’lqinli nurlarda o’rganish-keng to’lqinli astronomiyaning o’rni. nurlanish qonunlari va osmon jismlarining fizik tabiatlarini spektral metodlar yordamida o’rganish reja: elektromagnit to’lqinlar shkalasi. optik diapason. yoritgichlarning nurlanish qonuni o’tilgan mavzu yuzasidan savollar ellips deb qanday yopiq egri chiziqqa aytiladi? keplerning birinchi va ikkinchi qonunlarini ta’riflang. keplerning uchinchi qonunida p...

Bu fayl PPTX formatida 13 sahifadan iborat (382,4 KB). "osmonnielektromagnitto’lqinlinurlarda o’rganish"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: osmonnielektromagnitto’lqinlinu… PPTX 13 sahifa Bepul yuklash Telegram