turli tizimdagi o‘lchash vositalarining tuzilishi va metrologik xarakteristikalarini o‘rganish

DOCX 8 pages 135.9 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 135.9 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

2-laboratoriya ishi turli tizimdagi o‘lchash vositalarining tuzilishi va metrologik xarakteristikalarini o‘rganish ishning maqsadi: magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik tizimlarga oid o’lchov asboblarining ish printsipi va nazariyasini o’rganish hamda shu tizimdagi ampermetr va voltmetrlarni tekshirish. ish uchun kerakli asbob va jihozlar: turli tizimdagi elektr o‘lchash asboblari (voltmeter, ampermatr, … ), maxsus laboratoriya qurilmasi, uslubiy ko‘rsatma. nazariy ma’lumotlar i. magnitoelektrik o’lchash mexanizmi. magnitoelektrik o’lchash mexanizmi (2.1-rasm) doimiy magnit 1, magnit qutb uchliklari 2, tsilindrsimon po’lat o’zak 3, qo’zg’aluvchan chulg’am (ramka) 4, spiral prujinalar 7,8, ko’rsatkich (strelka) 9 va posongilar 10 dan tuzilgan. 2.1-rasm. magnitoelektrik tizimdagi o’lchash mexanizmi. ramkadan o’tayotgan tok bilan (2.1-rasm) doimiy magnit maydonining o’zaro ta‘sirida ramkani harakatga keltiruvchi kuch f=bilw hosil bo’ladi. ifodada b- qutb uchliklari va tsilindrsimon o’zak oralig’idagi magnit induktsiyasi; w-ramkaning o’ramlar soni; l-magnit maydonida joylashgan ramkaning faol qismini uzunligi, i- tok kuchi. bu kuchlarning yo’nalishi chap qo’l qoidasiga binoan topiladi. bu kuchlar hosil qilgan aylantiruvchi moment quyidagicha ifodalanadi: , …

2 / 8

di. - o’lchash mexanizmining tok bo’yicha sezgirligi deyiladi. ko’rilgan o’lchash mexanizmi uchun si =const. shuni hisobga olib (2.4) ni quyidagicha yozamiz: = sii. (2.5) ya‘ni ramkaning burilish burchagi ( o’lchanuvchi tokning qiymati 1 ga to’g’ri proportsional, shu tufayli, magnitoelektrik o’lchash mexanizmlari o’zgarmas tok zanjirlarida ishlatiladi va ularning shkalasi bir tekis darajalangan bo’ladi. bunday shkaladan foydalanish ancha qulay. magnitoelektrik o’lchash mexanizmlari ampermetr, voltmetr, ommetr va galvanometrlar sifatida ishlatiladi. bunday asboblar ancha murakkab bo’lsada yuqori sezgirlikka ega bo’lib, quvvatni kam iste‘mol qiladi va tashqi magnit maydonining ta‘siridan osongina muhofaza etiladi. ii .elektromagnit o’lchash mexanizmi elektromagnit o’lchash mexanizmlari yassi (2.2-rasm) va dumaloq (2.3-rasm) g’altakli qilib tayyorlanadi. bu g’altaklar qo’zg’almas bo’lib, ulardan o’lchanuvchi tok o’tadi. bunda hosil bo’ladigan magnit maydoni qo’zg’aluvchan 2 o’zakka ta‘sir etishi oqibatida bu o’zak g’altak ichiga tortiladi, natijada o’q aylanib, ko’rsatkichni biror burchakka buradi. 2.3-rasmdagi mexanizmda qo’zg’almas va qo’zg’aluvchan o’zaklar bir xilda magnitlanadi; natijada qo’zg’aluvchan o’zak qo’zg’almas o’zakdan itarilib, o’qni …

3 / 8

nda ham uchun (2.9) ifodaga ega bo’lamiz. bu holda (2.9) ifodadagi i-tokning effektiv qiymatidir. shu sababli elektromagnit o’lchash asboblari o’zgarmas va o’zgaruvchan tok zanjirida qo’llanishi mumkin. ularning shkalasi notekis bo’lib, kvadratik xarakterga ega va bunday shkalaning boshlang’ich qismidan foydalanish ancha noqulay. elektromagnit o’lchash mexanizmlari ampermetr, voltmetr sifatida va logometrik printsipida yasalganida esa fazometr, faradomer va chastotomerlar sifatida ishlatiladi. iii. elektrodinamik o’lchash mexanizmi va asboblari ikkita bir xil 1 va 1' qo’zg’almas g’altaklardan, qo’zg’aluvan 2 g’altakdan o’zgarmas i1,i2 toklar o’tganda har bir o’ram atrofida magnit maydoni hosil bo’ladi (2.4-rasm). i1 va i2 toklar hosil qilgan magnit maydonlarining o’zaro ta‘sirida aylantiruvchi moment ma hosil bo’ladi. 2.4-rasm. elektrodinamik o’lchash mexanizmi. tokli qo’zg’almas va qo’zg’aluvchan g’altaklarning elektromagnit maydon energiyasi quyidagicha ifodalanadi: (2.10) bu yerda: l1-qo’zg’almas g’altak induktivligi; l2-qo’zg’aluvchan g’altak induktivligi bo’lib, ular g’altakning o’zaro holatiga bog’liq emas. m12-o’zaro induktivlik koeffitsienti bo’lib, uning qiymati qo’zg’almas va qo’zg’aluvchan g’altak o’qlari o’rtasidagi burchakka bog’liq. we (2.10) qiymatini …

4 / 8

esa, fazometr va chastotomer sifatida ishlatiladi. iv. ishning mazmuni 1. magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik tizimlarga oid asboblarning tuzilishi va ishlashi bilan tanishish. 2. voltmetr va ampermetrni zanjirga ulash va namunaviy asboblar yordamida ularning xatoligini aniqlash. 3. tekshirilayotgan voltmetr va ampermetrlarning texnikaviy ma‘lumotlari bilan tanishish va ularni jadvalga yozish. 4. tajribadan olingan qiymatlar asosida ikkinchi punkt bo’yicha voltmetr va ampermetrlarning mutlaq, nisbiy va keltirilgan xatoliklarini aniqlash. 5. voltmetr va ampermetr usuliga asoslanib voltmetrning qarshiligini aniqlash va ish vaqtida asbob iste‘mol qilgan quvvatni hisoblash. 6. asbobning sxematik eskizini chizish. v.ulash sxemalari 1. voltmetrni tekshirish 2. voltmetrning qarshiligini o’lchash r3 3. ampermetrni tekshirish 4. ampermetrning qarshiligini o’lchash 2.5 – rasm. ulash sxemalari. bu yerda: v0, a0-namunaviy voltmetr va ampermetr; vx, ax - tekshirilayotgan voltmetr va ampermetr; ma-milliampermetr; mv- millivoltmetr; r1, r2, r3-dastakli reostatlar; pt-kuchlanishni pasaytiruvchi transformator 220/12v. vi. ish bo’yicha tushuntirish va ko’rsatmalar 1. asboblarning strelkasi korrektor yordamida nolga keltiriladi. 2. asbobni tekshirishdan oldin …

5 / 8

a a a a % % % a 1 2 3 4-jadval o’lchashlar tartibi uà i0 rà rào’r pan v ma ω ω w jadvaldagi belgilar: ux, ix - tekshirilayotgan asbobning ko’rsatishi; u'0,i'0-namunaviy asboblarning kattalik qiymatlari oshirilayotganidagi ko‘rsatishi; u0", i0"- namunaviy asboblarning kattalik qiymatlari kamaytirib borilayotganidagi ko‘rsatishi; u0o’r, i0o’r -namunaviy asboblar ko’rsatishining o’rtacha qiymatlari (kattalik qiymatlarining oshirilib va kamaytirilib borishidagi qiymatlarining o‘rtacha qiymati olinadi); ia, iv -milliampermetr va millivoltmetrlarning ko’rsatishi. viii. hisoblash formulalari 1. voltmetrlarning ko’rsatishi oshirilib va kamaytirilib borilganda mutlaq xatoligi. , . 2. voltmetrning eng yuqori nisbiy xatoligi , . 3. voltmetrning eng yuqori nisbiy keltirilgan xatoligi . 4. voltmetr ko’rsatishining variatsiyasi (o’zgarishi) . bu yerda uxn-voltmetrning yuqori o’lchash chegarasi. 5. tuzatma . 6. voltmetrning qarshiligi . 7. voltmetr iste‘mol qiladigan nominal quvvati . nazorat savollari: 1. magnitoelektrik, elektromagnit va elektrodinamik asboblarning ish printsipini tushuntiring. 2. asboblarning umumiy tuzilishini aytib bering. 3. spiral prujina, korrektor, tinchlantirgichlarning vazifasi nimadan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turli tizimdagi o‘lchash vositalarining tuzilishi va metrologik xarakteristikalarini o‘rganish"

2-laboratoriya ishi turli tizimdagi o‘lchash vositalarining tuzilishi va metrologik xarakteristikalarini o‘rganish ishning maqsadi: magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik tizimlarga oid o’lchov asboblarining ish printsipi va nazariyasini o’rganish hamda shu tizimdagi ampermetr va voltmetrlarni tekshirish. ish uchun kerakli asbob va jihozlar: turli tizimdagi elektr o‘lchash asboblari (voltmeter, ampermatr, … ), maxsus laboratoriya qurilmasi, uslubiy ko‘rsatma. nazariy ma’lumotlar i. magnitoelektrik o’lchash mexanizmi. magnitoelektrik o’lchash mexanizmi (2.1-rasm) doimiy magnit 1, magnit qutb uchliklari 2, tsilindrsimon po’lat o’zak 3, qo’zg’aluvchan chulg’am (ramka) 4, spiral prujinalar 7,8, ko’rsatkich (strelka) 9 va posongilar 10 dan tuzilgan. 2.1-rasm. magnitoelektrik tizimdagi o...

This file contains 8 pages in DOCX format (135.9 KB). To download "turli tizimdagi o‘lchash vositalarining tuzilishi va metrologik xarakteristikalarini o‘rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: turli tizimdagi o‘lchash vosita… DOCX 8 pages Free download Telegram