o‘lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko‘rsatkichlari

DOCX 14 pages 495.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 495.2 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

2-amaliy mashg’ulot: o’lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko’rsatkichlari o’zlastirishni o’rganish. ishdan maqsad: o’lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko’rsatkichlari o’zlastirishni o’rganish, ko`nikma va malakalarini shaklantirish. nazariy ma`lumotlar: 1. o‘lchash asboblarining aniqlik klasslari odatda o‘lchash asbobi olinadigan natijaga kirituvchi xatoligini oldindan belgilash uchun xatolikning me’yorlangan qiymatidan foydalaniladi. xatolikning me’yorlangan qiymati deganda berilgan o‘lchash vositasiga tegishli bo‘lgan xatolikni tushunamiz. alohida olingan o‘lchash vositasining xatoligi har xil, muntazam va tasodifiy xatoliklarining ulushi esa turlicha bo‘lishi mumkin. ammo, yaxlit olib qaralganda o‘lchash vositasining umumiy xatoligi me’yorlangan qiymatdan ortib ketmasligi kerak. har bir o‘lchash asbobining xatoliklarini chegarasi va ta’sir etuvchi koeffitsientlar haqidagi ma’lumotlar asbobning pasportida keltirilgan bo‘ladi. o‘lchash asboblari ko‘pincha yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan xatoligi bo‘yicha klasslarga bo‘linadi. masalan: elektromexanik turidagi ko‘rsatuvchi asboblarda standart bo‘yicha quyidagi aniqliklar ishlatiladi: а.k 0,02; 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1; 1,5; 2,5; 4 odatda, asboblarning aniqlik klasslari asbobning shkalasida beriladi va ularning keltirilgan xatoligini bildirib, quyidagicha bog‘langan bo‘ladi: а.k=k mахk; а.k …

2 / 14

an sari o‘lchash xatoligi ortib boraveradi. shu sababdan bunday asboblarda shkalaning boshlang‘ich bo‘laklarida o‘lchash tavsiya etilmaydi. agar asbobning shkalasida aniqlik klassi yonbosh kasr chizig‘i bilan berilgan bo‘lsa, masalan, 0,02/0,01 u holda asbobning shkalasining oxiridagi xatoligi ±0,02% shkalaning boshida esa ±0,01 % ekanligini bildiradi. 2. o‘lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflari har qanday o‘lchash asbobini tanlashda eng avvalo uning metrologik tavsiflariga e’tibor berishimiz lozim bo‘ladi. o‘zgartirish funksiyasi – buni analogli o‘lchash asboblarida shkala tenglamasidan ham bilishimiz mumkin. tanlanayotgan asbobda o‘zgartirish funktsiyasi chiziqli bo‘lishi qaydnomalarni olishni osonlashtiradi, sub’ektiv xatoliklarni esa kamaytiradi. sezgirligi. umuman sezgirlik – bu o‘lchash vositasining tashqi signalga nisbatan ta’sirchanligi, sezuvchanligidir. umumiy holda sezgirlik o‘lchash vositasining chiqish signali orttirmasini, kirish signali orttirmasiga nisbatidan aniqlanadi: bevosita ko‘rsatuvchi asboblar uchun sezgirlik asbob qo‘zg‘aluvchan qismining og‘ish burchagini o‘lchanadigan kattalik bo‘yicha birinchi hosilasi bo‘lib, quyidagicha ifodalanadi: s = d /dx, bu yerda d – asbob qo‘zg‘aluvchan qismining og‘ish burchagi. sezgirlik ostonasi – bu o‘lchanadigan kattalikning …

3 / 14

i. 1 – rasm. asbob ko‘rsatishining variatsiyasi. asbobning o‘lchash xatoligi. bu xatolik sifatida mutlaq xatolik, nisbiy xatolik yoki keltirilgan xatolik berilgan bo‘lishi mumkin. bu xatoliklar xususida keyingi mavzularda yetarli ma’lumotlar berilgan. o‘lchash diapazoni. bu asosan ko‘p diapazonli asboblarga tegishli. aksariyat hollarda asbobning har bir o‘lchash diapazoniga taalluqli xatoliklari ham beriladi. xususiy energiya sarfi. bu tavsif ham muhim hisoblanib, asbobning o‘lchash zanjiriga ulanganidan so‘ng kiritishi mumkin bo‘lgan xatoliklarini baholashda ahamiyatli sanaladi. ayniqsa, kam quvvatli zanjirlarda o‘lchashlarni bajarishda bu juda muhimdir. xususiy energiya sarfi o‘lchash asbobining tizimiga va konstruktiv ishlanishiga bog‘liq bo‘lib, ayniqsa, kichik quvvatli zanjirlarda o‘lchashlarni bajarishda juda muhimdir. ishonchliligi (chidamliligi) – o‘lchash vositasining ma’lum o‘lchash sharoitida, belgilangan vaqt mobaynida o‘z metrologik xususiyatlarini (ko‘rsatkichlarini) saqlashidir. bu ko‘rsatkichlarni chegaradan chiqib ketishi asbobni layoqatligi pasayib ketganligidan dalolat beradi. o‘lchash asbobining ishonchliligi, odatda, bo’zilmasdan ishlash ehtimolligi bilan baholanadi va taxminan quyidagicha topiladi: = n / n um , bu yerda: n – ishonchlilikka sinalgan …

4 / 14

atuvchi asboblar elektr o‘lchashlar va umuman o‘lchash texnikasida keng o‘rin olgan asboblardan hisoblanadi. bu turdagi asboblarda ko‘rsatuv qaydnomasi uzluksiz (funktsional) ravishda o‘lchanayotgan kattalik bilan bog‘liqlikda bo‘ladi. bevosita ko‘rsatuvchi elektr o‘lchash asboblari, (xususan elektromexanik asboblari) ikki asosiy qismdan, ya’ni o‘lchash zanjiri va o‘lchash mexanizmidan iborat deb qarash mumkin ( 5.3 – rasm). 3 – rasm. anolog o‘lchash asboblarining strukturaviy sxemasi. o‘lchash asboblari qaysi tizimga taalluqli mexanizmdan iborat bo‘lishidan qat’y nazar, asbob qo‘zg‘aluvchan qismining harakatlanishi elektromagnit maydon energiyasining o‘zgarishiga bog‘liq. o‘lchanadigan kattalik ta’siri ostida hosil bo‘lib, asbob ko‘rsatkichini ko‘payish tomoniga og‘diruvchi moment aylantiruvchi moment deyilib, u umumiy holda quyidagicha ifodalanadi: m = dwе /d, bu yerda, we – elektromagnit maydon energiyasi, – asbob qo‘zg‘aluvchan qismining burilish burchagi. yuqoridagi ifodani (5.1) boshqacha ko‘rinishda yozish mumkin: m = f(x1), ya’ni aylantiruvchi momentni o‘lchanadigan kattalik va asbob qo‘zg‘aluvchan qismining burilish burchagi funktsiyasi deb qarash mumkin. o‘lchash asbobining qo‘zg‘aluvchan qismiga aylantiruvchi momentdan tashqari aks (teskari) ta’sir …

5 / 14

ki prujinaning materiali va uning o‘lchamlariga bog‘liq bo‘lgan o‘zgarmas kattalik, bu burchagining birligiga 1° yoki 1 radianga mos keluvchi moment bo‘lib, solishtirma aks ta’sir etuvchi moment deb ataladi. asbob qo‘zg‘aluvchan qismining turg‘un burilish holati aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlarning tengligidan topiladi м=м va u umumiy holda quyidagicha ifodalanadi: = bu holatni 5.4 – rasmda ko‘rsatilgan grafikdan ham kuzatish mumkin. ` `` m m mи mи m 4 – rasm. asbob qo‘zg‘aluvchan qismining turg‘un burilish holatiga aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlarning ta’siri. asbob dinamik rejimda ishlaganida, boshqacha aytganda asbob ko‘rsatkichi (surilishida) joyidan qo‘zg‘alayotganida, yuqorida aytilgan aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlardan tashqari boshqa momentlar ham hosil bo‘ladi. bu momentlar qo‘zg‘aluvchan qismning inertsiya momentidan, tashqi muhit qarshiligidan va metall elementlari bo‘lgan holda hosil bo‘ladigan uyurma tok va hokazolardan vujudga keladi. asbob qo‘zg‘aluvchan qismining harakatlanganida vujudga keladigan va uning harakatini tinchlantirishga intiluvchi moment – tinchlantiruvchi moment deyiladi: mt = r(d/dt) bu …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko‘rsatkichlari"

2-amaliy mashg’ulot: o’lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko’rsatkichlari o’zlastirishni o’rganish. ishdan maqsad: o’lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko’rsatkichlari o’zlastirishni o’rganish, ko`nikma va malakalarini shaklantirish. nazariy ma`lumotlar: 1. o‘lchash asboblarining aniqlik klasslari odatda o‘lchash asbobi olinadigan natijaga kirituvchi xatoligini oldindan belgilash uchun xatolikning me’yorlangan qiymatidan foydalaniladi. xatolikning me’yorlangan qiymati deganda berilgan o‘lchash vositasiga tegishli bo‘lgan xatolikni tushunamiz. alohida olingan o‘lchash vositasining xatoligi har xil, muntazam va tasodifiy xatoliklarining ulushi esa turlicha bo‘lishi mumkin. ammo, yaxlit olib qaralganda o‘lchash vositasining umumiy xatoligi me’yorlangan qiymatdan ortib ketm...

This file contains 14 pages in DOCX format (495.2 KB). To download "o‘lchov vositalarining tuzilishi va metrologik ko‘rsatkichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchov vositalarining tuzilish… DOCX 14 pages Free download Telegram