o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishi

DOCX 9 pages 61.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

ma’ruza № 3 o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishining fizik xossalari va ular orasidagi bog‘lanish. reja: 1. o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishi 2. elementlarning o‘zaro bog‘lanishlari. 3. element tuzilishining fizik xossalari elementlarning o‘zaro ta’sirlashuvi natijasida xosil buladigan metall yoki metall bo‘lmagan birikmalarning hosil bo‘lishi ularning atomlari orasidagi bog‘lanishga bog‘liq buladi. jismlarni bir butun kilib turuvchi kuch ham ana shu atomlar orasidagi bog‘lanishning turiga bog‘liqdir. o‘lchash qurilmalarining elementlaridagi metallarda uchraydigan bog‘lanishlar turi metall bog‘lanish deyiladi. metall bog‘lanish metallar atomlaridagi erkin elektronlar xisobiga vujudga keladi. metall bog‘lanishlarda atomlar bir-biriga yaqinlashganda ularning tashqi qavatidagi elektronlari birgina atomga tegishli bo‘lmasdan, balki qo‘shni atomlarga ham tegishli bo‘lib, qo‘shni atomlarning elektronlari bilan birga elektron bulutlarini hosil qiladi. bu holatdagi bog‘lanish energiyasi musbat zaryadlangan ion bilan manfiy zaryadlangan elektron buluti orasidagi elektrostatik tortishish kuchi bilan belgilanadi. bog‘lanishniig maxsus turi bo‘lgan metall bog‘lanish materialning ko‘pchilik xossalarini vujudga keltiradi (masalan, yuqori elektr o‘tkazuvchanlik va issiqlik o‘tkazuvchanlik). ma’lumki, har qanday jism fazoda eng …

2 / 9

ash qurilmalari ishlagan sari o‘zgaruvchan temperatura, nagruzka va boshqa faktorlar ta’sirida detallar materiallarining mexanikaviy, fizikaviy va ximiyaviy xossalari o‘zgaradi. masalan, elastik detallar (salniklar, kistirmalar, manjetlar)ning elastikligi va egiluvchanligi, magnitlangan detallarning esa magnitaviy xossalari yo‘qoladi. detallar xossalarining o‘zgarishi ortib borgan sari, uzellar va mexanizmlarning tutashmalari buziladi. birikmalar va bog‘lanishlar bikrligining yo‘qolishi uzellar va mexanizmlar. shuningdek, alohida detallar birikmalarining bo‘shashib qolishi bilan xarakterlanadi. bikrlik yo‘qolganda birikmalarning germetikligi buziladi (moy, suv, yoqilg‘i oqib chiqadi, xavo va gaz o‘tkazadigan bo‘lib qoladi, mexanizm va tutashmalar ichiga abrazivlar tushadi); bo‘shashgan bikrliklardan dinamikaviy nagruzkalar ta’sirida bog‘lanishlar buziladi va detallar sinadi. o‘tkazishning buzilishi qo‘zgaluvchan (xarakatlanuvchan) birikmalarda zazorlarning kattalashishi, qo‘zgalmas birikmalarda esa taranglikning susayishi bilan xarakterlanadi. o‘lchash asboblari elementlarining o‘zaro joylashuvining o‘zgarishi detallar, uzellar va agregatlarning o‘zining aniq joyidan siljitishi bilan tavsiflanadi. bunda detallarning o‘kdoshligi, paralelligi, perpendikulyarligi buziladi va detallarning o‘qlari orasidagi masofasi o‘zgaradi. shunda hosil bo‘ladigan qo‘shimcha zo‘riqish va kuchlanishlar ta’sirida uzel xamda agregat tarkibidagi metallar sinadi. tutashgan …

3 / 9

r) shu ko‘rsatgichlarning asta-sekin va uzluksiz o‘zgarish protsessidir. eskirish- shu rejimiga bogliq bo‘lmagan sabablar ta’sirida o‘lchash qurilmalaridagi detallar (mexanizmlar, uzellar) xarakteristikalarining asta-sekin va uzluksiz o‘zgarish protsessidir. o‘lchash qurilmalaridagi detallarning eskirishi umuman olganda uning detallari eyilishining oqibatidir. mazkur holda eyilish deyilganda ishqalanish vaqtida detallar sirtidan metal zarrachalarining sidirilishi va sirtlarning plastik deformatsiyasi natijasida detallar o‘lchamlarining asta-sekin o‘zgarish protsessi tushuniladi. detallarning eyilishi darajasi asosan ishqalanish turlariga bog‘liq. o‘lchash qurilmalarida: 1) xarakatning mavjudligi va xarakteriga va moylangan-moylanmaganligiga bogliq bo‘lgan asosiy ikki ishqalanish bor. xarakatning mavjudligiga va xarakteriga ko‘ra ishqalanish tinch xoldagi ishqalanishga va xarakatdagi ishqalanishga bo‘linadi. xarakatdagi ishqalanishning quyidagi turlari bor: 1) dumalanishdagi ishqalanish; 2) sirpanishdagi ishqalanish; 3) sirpanib dumalashdagi ishqalanish. moylanish mavjudligiga ko‘ra ishqalanishning quyidagi turlari bor: 1) moysiz (quruq) ishqalanish; 2) chegaraviy ishqalanish; 3) suyuqlikli ishqalanish. ishqalanishning yuqorida ko‘rsatilgan barcha turlari detallar va ular tutashmalarining ishida biror darajada sodir bo‘lib, eyilishiga olib keladi. eyilishning quyidagi asosiy turlari bor: 1) mexanikaviy; 2) …

4 / 9

gi qattiq jism yoki zarrachalarning ta’sirida sodir bo‘ladigan gidroabraziv eyilish; v) gaz oqimidagi qattiq jism yoki zarrachalar ta’sirida sodir bo‘ladigan gazoabraziv eyilish; g) detal sirtiga suyuqlik yoki gaz oqishi ko‘rsatadigan ta’sir natijasida sodir bo‘ladigan erozion eyilish; d) ishqalanuvchi sirtning yoki uning ayrim uchaskalarining material mikrohajmining takroriy deformatsiyalanishi natijasida xosil bo‘ladigan toliqishdagi eyilishi, takroriy deformatsiya mikro va makroskopik yorilishlarga xamda zarrachalarning ajralishiga sabab bo‘ladi; e) kavitatsion sharoitga qattiq jismning suyuqlikdagi nisbiy xarakati natijasida sodir bo‘ladigan kavitatsion eyilish. molekulyar-mexanikaviy eyilishning turlaridan biri detallarning qadalishidagi eyilishidir, bunda material chuqur o‘yiladi, u bir ishqalanish yuzasidan ikkinchi ishqalanish yuzasiga ko‘chadi va xosil bo‘ladigan notekisliklar tutashgan sirtlarga ta’sir etadi. korrozion-mexanikaviy eyilish turlari: a) oksidlantiruvchi eyilish - bu tur eyilish detal materialining kislorod bilan o‘zaro ta’sirlanishi natijasida ishqalanish yuzalarida ximoya pardalari mavjud bo‘lganda paydo bo‘ladi; b) fretting-korroziyadagi eyilish – tutashma sirtlarning kichik tebranma siljishlarda eyilishi. ba’zi detallarning eyilish turlari misol tariqasida jadvalda keltirilgan. buzuqliklarning turi buzuqliklarni tuzatish …

5 / 9

tasida suyuqlantirib qoplash va boshqalar, ishqalatib payvandlash; purkab metallash; elektr – uchqun vositasida o‘ustirish (qoplash); elektrolitik qoplash; plastmassa qoplam bilan qoplash; oraliq detallar o‘rnatish va boshqalar. eyilgan yuzaga metal yoki boshqa material qatlami qoplamasdan tiklash. bosim bilan ishlash, yoyish, cho‘ktirish, siqish, nakatkalash va x.k. detal materialidagi strukturaviy o‘zgarishlardan foydalanish detal metallarini xossalari yo‘qolgan detallar metal-larning mexanika-viy va boshqa xossalarini tiklash elektr – uskuna vositasida puxtalash, sharik va rolik bilan nagatkalab puxtalash, pitra sachratib naklyop qilish, termik va ximiyaviy-termik ishlash (sementlash, sirtiy va xajmiy toblash, bo‘shatish), magnitlash va x.k. detallarda cho‘kindilar bor detallarni tozalash mexanikaviy, ximiyaviy, termik, elektrximiyaviy, ultratovush bilan va boshqalar detallar deformatsiyalangan va eyilgan dastlabki shaklini tiklash sovuqlayin va qizdirib to‘g‘rilash, naklyopdan va qizdirishda xamda sovutishda xosil bo‘ladigan deformatsiyalardan foydalanib to‘g‘rilash. mexanikaviy ishlash. dastlabki zichligi va mustaxkamligin tiklash yorilgan, darz ketgan joylar va uyiqlarni payvandlash, elim va quyuq surkamalar bilan bekitish, yamoqlar, shtiftlar o‘rnatish va x.k. o‘lchash qurilmalarining elementlarida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishi"

ma’ruza № 3 o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishining fizik xossalari va ular orasidagi bog‘lanish. reja: 1. o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishi 2. elementlarning o‘zaro bog‘lanishlari. 3. element tuzilishining fizik xossalari elementlarning o‘zaro ta’sirlashuvi natijasida xosil buladigan metall yoki metall bo‘lmagan birikmalarning hosil bo‘lishi ularning atomlari orasidagi bog‘lanishga bog‘liq buladi. jismlarni bir butun kilib turuvchi kuch ham ana shu atomlar orasidagi bog‘lanishning turiga bog‘liqdir. o‘lchash qurilmalarining elementlaridagi metallarda uchraydigan bog‘lanishlar turi metall bog‘lanish deyiladi. metall bog‘lanish metallar atomlaridagi erkin elektronlar xisobiga vujudga keladi. metall bog‘lanishlarda atomlar bir-biriga yaqinlashganda ularning tashqi qav...

This file contains 9 pages in DOCX format (61.9 KB). To download "o‘lchash qurilmalarining elementlari tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash qurilmalarining elemen… DOCX 9 pages Free download Telegram