ma'ruzalar matnlari

DOCX 95 стр. 490,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 95
аўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги фарғона политехника институти “машиналарни таъмирлаш ва материаллар технологияси” кафедраси материалшунослик машинасозлик йўналишлари кундузги бўлим талабалари учун маърузалар матнлари фарпи услубий кенгаши томонидан тасдиқланган баён № 1 - 2015 й. фарғона - 2015 материалшунослик фанидан маърузалар матнлари ўзр олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги машинасозлик йўналишлари кундузги бўлим талабалари учун тасдиқлаган наъмунавий ўқув дастури асосида тайёрланган. талабалар учун ъар бир маъруза мавзусини такрорлаш учун саволлар ъам келтирилган. маърузалар матнлари “еутт ва э” кафедраси услубий кенгашида тасдиқланган, мажлис баёни №______. ______________ 2015 й. маърузалар матнлари механика факулpтети услубий кенгашида тасдиқланган, маслис баёни №______. _______________ 2015й. муаллиф: катта ўқитувчи турдиев м сўз боши “материалшунослик” фанидан маърузалар матнлари ўзбекистон республикаси “кадрлар тайёрлаш миллий дастури”да қўйилган талаблар ъамда о ва ўмт вазирлиги машинасозлик йўналишлари учун тасдиқлаган ўқув режа ва наъмунавий дастур асосларида тайёрланган. маърузалар матнларида металлшунослик ва термик ишлашнинг асосий масалалари, чунончи, металларнинг кристалл тузилиши, кристалланиш жараёни, …
2 / 95
. “металлшунослик - металларни таркиби, тузилиши ва барча хоссалари орасидаги боғланишларни ўрганадиган фан. бу фаннинг асосчиси д.к.чернов ъисобланади, чунки у биринчи бўлиб пўлатларда маълум температураларда фаза ўзгаришлари хоссалар ъам ўзгаришини биринчи бўлиб кўрсатиб берди. бу ишлари билан д.к.чернов металлшунослик фанини ривожланишига рус олимларидан н.с.курнаков, а.м.бочвар, а.а.бочвар, а.а.байбаков, с.с.штейнберг, н.г.гудцов, г.в.курнаков ва қатор олимлар ва уларнинг илмий мактаблари катта ъисса қўшганлар. хорижий олимлардан ле шателpе, аустен, осмонд, юм-розери, зейц, котрелл ва бошқаларни фанга қўшган ъиссалари алоъида ўрин эгаллайди. охирги йилларда металлшунослик фани янада ривожини топмоқда, чунки иқтисодийётни турли соъаларида янги материалларга бўлган талаблар ортиб бормоқда. масалан, космосни, электроника соъасини, атом энергетикасини ва кўп янги соъаларни ривожланишини янги материалларсиз тасавур қилиб бўлмайди”. i қисм металлшунослик ва термик ишлаш 1-маъруза. металларни атом-кристалл тузилиши. режа: 1. металлар ва уларнинг асосий хоссалари 2. металларнинг атом-кристалл тузилиши 3. қаттиқ жисмлардаги боғланиш турлари. таянч иборалар металлар; металлмас моддалар; атом тузилиши; валент электронлар; иссиқлик ва электр ўказувчанлик; болғаланувчанлик, …
3 / 95
зарядланган ионларга айланади. металларга бир қатор хусусиятлар тааллуқли: улар яхши электр ва иссиқлик ўтказувчан; металлар қиздирилганида уларнинг электр ўтказувчанлиги пасаяди, температура нолга яқинлашганда уларнинг электр ўтказувчанлиги ғоят даражада (тахминан миллион баробар) ортади. машхур рус олими м.в. ломоносов металларга шундай таъриф берган: “металлар болғалаш мумкин бўлган ялтироқ жисмлардир”. юқорида кўрсатилган хусусиятлар билан бир қаторда болғаланувчанлик ва ялтироқлик хусусиятларига ъам эга. шуни ъам айтиб қўйиш керакки, металлар ва металлоидлар орасида кескин фарқ йўқ. айрим металларда, масалан, кумушда газ ъолатида металлик аломатлари бўлмайди, фосфорда эса - юқори босим остида металл хоссалари пайдо бўлади. ялтироқлик ва пластиклик хоссалари соф металларгагина хос бўлиб қолмай, балки уларнинг қотишмаларига ъам хосдир. демак, металларнинг қотишмаларига ъам металлар деб атаса бўлади. металлар ва уларнинг қотишмалари кристалл жисмлар бўлиб, уларда мусбат зарядланган ионлар кристалл панжаралар ъосил қилади. бу мусбат ионлар кристалл панжаранинг муайян жойларида туради ва уларни коллективлашган эркин электронлар булути қуршаб олади. электрон булути доим ъаракатда бўлади. металларнинг электр …
4 / 95
ради. бу тузилшилар барқарор эмас. қаттиқ ъолатда металл заррачалари муайян тартибда жойлашади, бунда заррачалар (атомлар) аро тортиш ва итариш кучлари мувозанатлашагн бўлади. металларни бундай тузилишига кристалл тузилиш деб аталади. қаттиқ ъолатда металл атомларини бир-бирига бир хил ва энг яқин масофада жойлашишга интилиши кристалл тузулмалар (катакчалар, панжаралар) ъосил бўлишига олиб келади. металларни тузилишларида кўпроқ куб, тетрагонал, чексагонал панжаралар учрайди. кристалл панжарадаги атомлар аро масофага кристалл панжаранинг даври деб аталади ва у ангстремда ўлчанади (). кристалл пажаралар базаси, координацион сони, зичлиги билан ажралади. 1-расм. кристалл панжараларда атомларни жойлашиш схемаси: а) марказлашган куб (d-fe, v, m0) б) ёқлари марказлашган куб (-fe, al,c0) 3. қаттиқ жисмлардаги боғланишлар турлари. қаттиқ жисмларда қуйидаги боғланишлар учрайди; ион, атом (ковалент), моленкуяр ва металл боғланиш. ион боғланиш. бундай боғланишли қаттиқ жисмларнинг кристалл панжаралари тугунларида ионлар туради. ион боғланиш электрманфийлик жихатидан бир-биридан катта фарқ қиладиган икки элемент орасида вужудга келади. масалан nacl тузи қарама-қарши зарядланган na+ ва cl- ионлар кулон …
5 / 95
) металл боғланиш. бундай боғланишлиқаттиқ жисмлар (металлар) кристал панжаралари тугунларида мусбат зарядли ионлар туради, ионларни эса эркин электронлар булути қуршаб олади. демак, металл боғланишлар мусбат зарядли ионлар биланэркин электронларнинг ўзаро тортилишидан иборат бўлади. бундай боғланиш бикр эмас, шунинг учун металлар яхши деформацияланади, мустаъкам ва яхши иссиқлик ва электўтказувчан бўлади. такрорлаш учун саволлар: 1. қандай моддаларга металлар дейилади? 2. металлар қандай хусусиятларга эга? 3. металл атомлари қандай кристалл панжаралар ъосил қилади? 4. кристалл панжаралар қандай параметлар билан белгиланади? 5. кристалл панжаранинг базиси деб нимага аталади? 6. кристал панжаранинг координацион сони деб нимага аталади? 7. кристалл панжаранинг зичлиги нимани билдиради? 8. металл боғланишни тарифлаб беринг. 9. нима сабабдан ковалент боғланишли моддаларнинг қаттиқлиги жуда юқори бўлади? 10.эркин электронлар булути қандай ъосил бўлади? 2-маъруза. металларни кристалланиш назарияси асослари режа: 1. бирламчи кристалланиш. 2. иккиламчи кристалланиш. 3. металларнинг реал тузилишидаги нуқсонлар. таянч иборалар агрегат ъолат, кристалланиш система, эркин энергия, фаза, ўта совиш, ўта қизиш, совиш …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 95 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ma'ruzalar matnlari"

аўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги фарғона политехника институти “машиналарни таъмирлаш ва материаллар технологияси” кафедраси материалшунослик машинасозлик йўналишлари кундузги бўлим талабалари учун маърузалар матнлари фарпи услубий кенгаши томонидан тасдиқланган баён № 1 - 2015 й. фарғона - 2015 материалшунослик фанидан маърузалар матнлари ўзр олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги машинасозлик йўналишлари кундузги бўлим талабалари учун тасдиқлаган наъмунавий ўқув дастури асосида тайёрланган. талабалар учун ъар бир маъруза мавзусини такрорлаш учун саволлар ъам келтирилган. маърузалар матнлари “еутт ва э” кафедраси услубий кенгашида тасдиқланган, мажлис баёни №______. ______________ 2015 й. маърузалар матнлари механика факулpтети услубий кенгашида тасдиқланган, ма...

Этот файл содержит 95 стр. в формате DOCX (490,8 КБ). Чтобы скачать "ma'ruzalar matnlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ma'ruzalar matnlari DOCX 95 стр. Бесплатная загрузка Telegram