uvaysiy 2

DOC 53,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662843895.doc uvaysiy uvaysiy jaxon otin siddiqbob qizi – uvaysiy xush asr oxiri va x1x asrning 1 yarmida yashab ijod etgan iste’dodli shoiradir. uvaysiyning faoliyati va ijodiy merosini o’rganishda adabiyotshunosligimiz ancha yutuqlarga erishdi, yangi ma’lumotlar qo’lga kiritildi. bu soxada olim sharafiddinov “o’zbek adabiyoti xrestomatiyasi p jild. t., 1945 yil, o’zbek she’riyati antologiyasi, 1948. kitoblarida fikr yuritadi; o’tkir rashid “uch shoira”, t., 1958; a.qayumov. e’tibor ibroximovalarning uvaysiy. devonini tuzganlar, o’z.fan, 1959 yil; h.razzoqov, ulfat, ¢.abdullaev, n.mamatovlar uvaysiy devonini 1963 yilda qayta tuzganlar, 1970 yilda t.jalolovning “o’zbek shoirlari” kitobi vujudga keldi; a.qayumov 1961 yilda yaratgan “qo’qon adabiy muxiti” kitobida uvaysiy xaqida ma’lumot berdi. adabiyotshunos e’tibor ibroximova uvaysiy xaqida maxsus ilmiy tadqiqot ishlari olib bordi. 1961 yilda kandidat dissertatsiyasini yoqladi. bu ishlardagi ma’lumotlar bilan birga shoira to’grisida uning avlodjlaridan bo’lgan kishilarning bergan ma’lumotlari xam muximdir. chunonchi, andijon oblastining marxamat rayonidagi sverdlova nomli kolxoz territoriyasida xayot kechirgan xoljon otin abduqodirovaning o’z ota-bobolari to’grisida qilgan xikoyalari …

he’r maydoniga zamona kulfatidan kuyganlarning bulbuli-go’yosi chiqib, fitonu nola chekkan edi: i.haqqulov. uvaysiy. 5-bet. zamona kulfatidan bu ko’ngil dog o’ldi, dog o’ldi. sharq klassiklari merosidan. uvaysiy she’riyatidan, t., 1980 y. 94-95-betlar. t.jalolov. 66-bet. uvaysiy ijodi ustida tadqiqot ishlari olib borgan adabiyotshunos-olimlarimiz shoiraning umarxon saroyiga kelib qolishi xolati va uning sevimli shoiramiz nodira bilan munosabatini, uchrashish, ular o’rtasidagi xamkorlikni turlicha izoxlaydilar. chunonchi, “o’zbek adabiyoti tarixi” (avt. kollektivi, t., 1978) kitobining “uvaysiy ijodiga doir qismini yozgan e.ibroximova shunday yozadi: “umarxon gilon xokimi bo’lib (1800-1809), nodiraga uylangan paytda uvaysiy shoira sifatida tanilgan edi. sh/u xam nodiraning tashabbusi bilan ular o’rtasida do’stona aloqa o’rnatiladi. nodira qo’qonga quchib kelganidan keyin maxsus erlik bilan uvaysiyni xonlik paytaxtiga olib kelib, u bilan yaqin aloqani ta’minlashga erishadi”. (159-bet). “o’zbek shoiralari” kitobining avtori t.jalolov dramaturg ¢ulom zafariyning esdaliklariga tayanib, mavjud voqelikni quyidagicha xikoya qiladi: 42-44 betlar (1). t.jalolov ¢ulom zafariydan uvaysiyning “jaxon otunga” aylanishi ya’ni uning xonimlarga murabbiylik faoliyatining …

’lyozmalar fondida uvaysiy asarlarining bir qo’lyozma nusxasi 1837 raqami bilan saqlanadi. bu qo’lyozmada shoiraning bir qator lirik she’rlari (devon), “shaxzoda hasan” va tugallanmay qolgan “vokeai muxammadalixon” dostonlari mavjud. 60-yillarda h.razzoqov va a.saydalievlar tashabbusi bilan uvaysiyning marxamat rayonidagi avlodlari qo’lidan shoira devonining uchta qo’lyozma nusxasi topilgan va andijon davlat pedagogika institutining adabiyot kafedrasiga olingan. devonlarning eng mukammali 404 betdan iborat bo’lib, uvaysiyning evarasi (1965 yilda vafot etgan) xoljonbibi-magriy tomonidan ko’chirilgan. devon, gazal, muxammas, musaddas, musamman, masnaviy, ruboiy, tuyuq, chiston, qit’a, mustazod shaklidagi (jami 5628 bayt) she’rlardan tashkil topgan. ana shunday sermaxsul ijod egasi bo’lgan uvaysiy xaqida uning zamondoshi fazliy “majmuai shoiron” tazkirasida o’ta xasislik, ko’rolmaslik, garazgo’ylik bilan ikki baytdan tavsifnoma yozgan xolos digar vaysa xam az guruxi nisost, namonandi maxzun faximu rasost. xayolom ba tavsifi u bar naxost- azon ro’, gox kaj shudu gox rost. (uvaysiy xam xotinlar jumlasidandir, lekin maxzunadek ziyrak va aqli raso emas, u gox egri, gox to’gri …

nazirago’ylik, radifgo’ylik goyat darajada avj olgan edi. ba’zan muvaffaqiyatli chiqqan bir she’rga shu vazn, shu qofiya, shu goyani kuzatib, qirk-ellik shoirlar nazira yozganlar. (ya’ni, nazirago’ylik bir nav she’riy musobaqadirkim, unda (bobur tili bilan aytganda). “to bilingay xar kishining tab’i birla xolati”. mana shu jixatdan baxo berish uchun amir (umarxonning) “qil” radifli gazaliga shu radifda nazira tarzida yozilgan 4 shoirning, jumladan uvaysiyning gazalini solishtirib ko’raylik. misol cho’zilib ketmasligi uchun biz xar bir shoir gazalining faqat matla’sini (boshlanmasini) keltiramiz. amir (umarxon): lab o’gir takallumga, zulfingni parishon qil, qand qimmatin sindur, narxi anbar arzon qil. hijlot: kelgil, ey quyosh yuzliq, fikri shomi xijron qil, furqating mariziman, vasling ila darmon qil. ado: ey ko’z, ayla mardumlig, ul sanamni mexmon qil, vay sharafi shon ashkim yo’liga charogon qi. vazliy: gul yuzingda zulfingni bog aro namoyon qil, lola birla sunbulni dog etib parishon qil. uvaysiy: dilbaro, yuzing uzra kokuling parishon qil, husningga niqob o’lsun, maqsadimni panxon …

qaxramonning-maxbubaning xoxishini oshkor qilmaslik uchun parda bo’lib keladi. ulf va kokul tavsifida klassik shoirlar juda ko’p yozganlar. soch va zulf gox shabi xijronga (xijron kechasi-uzunligi va tusi), gox mushki anbarga (xidi), gox dom-tuzoqqa (kishan zanjir) o’xshatiladi. go’zalning yuzi esa millon martaba oy, quyosh (qamar, shams, mexr) va gulga tashbex etilgan. ammo dilbar yuzida parishon kokulning parda bo’lib, ma’shuqa maqsadini pinxon tutishi uvaysiyning ixtirosidur. yoki uvaysiyning anor ta’rifida aytgan she’rini olib ko’raylik. bu she’r shu mavzudagi eng mumtoz asar bo’lib, xech kim anorning bunchalik tasvirini bergan emas. “anor” she’ri shoiraning mushoxada kuchini, uning narsalarga nechogliq e’tibor bilan qaraganini, boshqacha aytganda xayotga rassom ko’zi san’atkor qalbi bilan tikilganidan darak beradi: uvaysiy-1980, 116 bet. bu nagumbazdur eshigi, tuynugidan yo’q nishon, nega gulgun pok qizlar manzil aylabdur makon, tuynuging ochib alarning xolidin olsam xabar, yuzlarida parda tortugliq, turarlar bagri qon. anorni eshik-tuynuksiz gumbazga, ichidagi donalarni pok qizlarga, dona ustidagi yupqa po’stinni qizlar yuzidagi pardaga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "uvaysiy 2"

1662843895.doc uvaysiy uvaysiy jaxon otin siddiqbob qizi – uvaysiy xush asr oxiri va x1x asrning 1 yarmida yashab ijod etgan iste’dodli shoiradir. uvaysiyning faoliyati va ijodiy merosini o’rganishda adabiyotshunosligimiz ancha yutuqlarga erishdi, yangi ma’lumotlar qo’lga kiritildi. bu soxada olim sharafiddinov “o’zbek adabiyoti xrestomatiyasi p jild. t., 1945 yil, o’zbek she’riyati antologiyasi, 1948. kitoblarida fikr yuritadi; o’tkir rashid “uch shoira”, t., 1958; a.qayumov. e’tibor ibroximovalarning uvaysiy. devonini tuzganlar, o’z.fan, 1959 yil; h.razzoqov, ulfat, ¢.abdullaev, n.mamatovlar uvaysiy devonini 1963 yilda qayta tuzganlar, 1970 yilda t.jalolovning “o’zbek shoirlari” kitobi vujudga keldi; a.qayumov 1961 yilda yaratgan “qo’qon adabiy muxiti” kitobida uvaysiy xaqida ma’lumot be...

Формат DOC, 53,5 КБ. Чтобы скачать "uvaysiy 2", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: uvaysiy 2 DOC Бесплатная загрузка Telegram