qo‘qon adabiy muhiti

DOCX 7 pages 40.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

4-mavzu: qoʻqon adabiy muhiti reja: 1. amiriy hayot faoliyati, ijoning o‘rganish tarixi. 2. shoir lirikasi. 3. mohlaroyim nodira hayoti faoliyati. 4. nodira devonlarining janr ko‘lami va mavzu rang-barangligi. tayanch tushunchalar: nodira taxalluslari. nasl – nasabi. andijon, marg‘ilon, qo‘qon, malika, davlat arbobi, ma’rifatparvar shoira. manadiyat xomiysi. nodira va amriy, nodira va madalixon, uvaysiy va nodira. nodira devonlari qo‘lyozmalari va nashrlari. v.abdullayev, t.jalolov, m.qodirova, sevgi, sadoqat, vafodorlik kuychisi. navoiy va nodira. fojeali qismati. an’analari. nodira, «xaft gulshan», xotif; said umarbek - amiriy, 1972, devon. said umarbek – umarxon (1787-1822), adabiy taxallusi amir, amiriy bo‘lgan hukmdor, shoh va shoir o‘zbek mumtoz adabiyotining yorqin siymolaridan biri sanaladi. u o‘zining ancha qisqa, atigi 35 yillik umri davomida madaniyat va adabiyot rivojiga katta havas bilan qarab, o‘z poytaxt shahri qo‘qonda kuchli adabiy markazni tashkil etgan. amiriy qoldirgan she’riy devon olima mahbuba qodirova tomonidan 1972- yilda katta kirish so‘zi bilan chop etildi. shoirning g‘azallari “qoshingga teguzmag‘il qalamni” …

2 / 7

irfon olmish. navoiyga ergashuvchi shoirlardan bo‘lib, bir devonga egadur. badiiy tomondan raso shoir ekani yozg‘on ash’ori obdoridan ma’lumdir. bu kishining xonligidan qat’i nazar ho‘qandli buyuk shoir sifatida hurmat etamiz... o‘z davrida uning saroyi adabiyot ahli, ilm–ma’rifat kishilari uchun ochiq bo‘lib panoh toptilar. o‘sha vaqt ho‘qandga atrofdan adabiyot ahllari kela boshladilar va hurmat ko‘rdilar, ma’rifat ahllari ziyodalashdi. umarxonning amri bilan o‘sha davr shoirlaridan mushrif, mirzo qalandar va mulla abdulkarim fazliylar tomonidan yaratilgan «majmuat ush–shuaro» kitobining zamonamizgacha etib kelishi bir muncha klassik shoirlarimizni o‘rganishga muyassar etdi...» (tazkirai qayyumiy, 1–jild, –t., 1998, 107–108–betlar). lirikasi. amiriyning 10000 misradan ortiq adabiy merosi uning davrida tartib berilgan «devon»ida, bir qismi «majmuat ush–shuaro» tazkirasida keltirilgandir. «devon»ning 17 qo‘lyozma nusxasi o‘zfa sharqshunoslik instituti hazinasida saqlanmoqda. bu qo‘lyozmalarning bir qanchasi umarxon hayotligi davrida ko‘chirilgan manbalardir. jami 26 ta qo‘lyozma r’yxatga olingan. amiriy she’riyatiga bo‘lgan qiziqish mutassil davom etib borgan. uning asarlari qo‘shni mamlakatlarda ham sevib o‘qilgan, kitobat qilingan. 1881-1887 …

3 / 7

ltirilgandir. (devon. –t., 1972, 21–22–betlar). uning 1972 yilda toshkentda chop etilgan «devon»idan 216 g‘azal, 6 mustaqil muxammas, 3 musaddas, 6 tuyuq, 15ta navoiy, 4ta lutfiy, 2ta jomiyning tojikcha, 2ta fuzuliy, 2ta mirza bedil hamda bittadan zaliliy, kamol (tojikcha), nobiy g‘azallariga bog‘lagan tazmin muxammaslari joy olgan. ma’lum bo‘ladiki, an’anaga ko‘ra g‘azal amiriy she’riyatining asosiy, etakchi janridir. u asosan shu janr orqali ishq ahlining amiri sifatida ko‘zga tashlanadi. shu janrdagi asarlarida insonga xos najib his–tuyg‘ularni, hayotiy va ilohiy kechinmalarni, orzu umidlarni tarannum etadi. demak, muhabbat mavzusi shoir g‘azallarning etakchi mavzusidir. shoir deydi: ishq mulkini amirimen, muhabbat zevarim, istaram to subhi maxshar yor vaslidin liqo. boshqa bir o‘rinda shoir o‘zini dil mulkiga amir, ishq shahriga shoh ekanligi bilan faxrlanadi: dil mulki amirimen, ishq shahrini shohi, har biri falotundur dargahimda chokarlar. muhimi shundaki, amiriyning o‘zbek va tojik tillaridagi g‘azallari o‘zining xalq diliga yaqinligi, musiqiyligi, fikriy–falsafiy teranligi, badiiy jihatdan go‘zalligi bilan kishi qalbini hayajonlantira oladi. …

4 / 7

do bo‘ladi, deyish mumkin. chunki ularda sevgi bilan bog‘li bo‘lgan barcha kechinmalar – visol, hijron, firoq, rashq, iztirob, umid, shodlik to‘la o‘z lirik ifodasini topgandir. amiriyning «qoshingg‘a teguzmag‘il qalamni» misrasi bilan boshlanuvchi mashhur g‘azalining o‘ziga xos yaratilish tarixi bor. amiriy haqida gapirgan adabiyotshunoslarimiz, shu g‘azalning faqat matlasi haqida gapirganlar. bu g‘azal qo‘shiq bo‘lib, sevilib ijro etilardi. ma’lumki, qadimda bo‘yoq aynimasligi uchun siyohdon ichiga ipak tashlanar edi. bir gal, umarxon she’r yozayotganida «ilhom parisi» – nodirabegim siyohdondan qalamni botirib berib turgan. lekin qalamdon uchiga ipak ilinib chiqadi. shoshganidan nodira qalam uchidagi ipak patini qoshiga surtib, qalamdonni umarxonga uzatadi. umarxon qarasa siyoh pati nodiraning qoshiga surtilgan emishki, u o‘sha zahoti «qoshingg‘a teguzmagil qalamni» satri bilan boshlanuvchi she’rini bitadi. mana o‘sha g‘azal baytlari: qoshingg‘a teguzmagil qalamni, bu xat bila buzmag‘il raqamni. butxonalar ichra hech tarso, bir ko‘rmadi sen kabi sanamni… iqlimi vafo amiridursen, ey shah, bu gadog‘a qil karamni. real hayotiy kechinma mahsuli …

5 / 7

ratomuz badiiy lavha. amiriyning «lab uyur takallumga» deb boshlanuvchi g‘azali ham shoh asarlardan biridir. u engil vazni, sho‘x ohangi, yorni samimiy erkalash ruhi bilan inson qalbini hayratlantira oladi. amiriyning boshqa qator g‘azallaridagi kabi bu g‘azalda ham hayotiy lavha va bo‘yoqlar qo‘llaniladi. qarang: g‘azal matlasidayoq «sen shirin so‘zga lab ochsang qand–shirinlikning qiymati, anbar hidli gajagingni yozib yuborsang anbar bahosi tushib ketadi» – deyiladi. lab uyur takallumga, zulfin parishon qil, qand qimmatini sindur, narxi anbar arzon qil. amiriy tuyuqlarida kitobxonni mushohida qilishga, tajnis so‘zlarning ma’nolarini bilib olishga chorlovchi, uning so‘z boyligini oshirishga xizmat qiluvchi joziba bor. shu bois ularni umumiy tarzda bo‘lsa ham bir–bir ko‘zdan o‘tkazish foydadan holi emas. birinchi tuyuq: orazing gulzori jannat bog‘idur, tori zulfing jon qushini bog‘idur. xalqai zunnor zulfung davrida, kofiri ishq o‘lmag‘onlar bog‘idur. birinchi misradagi «bog‘idur» – jannat, firdavs bog‘i, ikkinchi misradagisi rishta, bog‘lovchi vosita, to‘rtinchi misrada esa ishq gashtini surolmaganlar, uning yo‘lida alam chekmaganlar bedard odamlardir …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo‘qon adabiy muhiti"

4-mavzu: qoʻqon adabiy muhiti reja: 1. amiriy hayot faoliyati, ijoning o‘rganish tarixi. 2. shoir lirikasi. 3. mohlaroyim nodira hayoti faoliyati. 4. nodira devonlarining janr ko‘lami va mavzu rang-barangligi. tayanch tushunchalar: nodira taxalluslari. nasl – nasabi. andijon, marg‘ilon, qo‘qon, malika, davlat arbobi, ma’rifatparvar shoira. manadiyat xomiysi. nodira va amriy, nodira va madalixon, uvaysiy va nodira. nodira devonlari qo‘lyozmalari va nashrlari. v.abdullayev, t.jalolov, m.qodirova, sevgi, sadoqat, vafodorlik kuychisi. navoiy va nodira. fojeali qismati. an’analari. nodira, «xaft gulshan», xotif; said umarbek - amiriy, 1972, devon. said umarbek – umarxon (1787-1822), adabiy taxallusi amir, amiriy bo‘lgan hukmdor, shoh va shoir o‘zbek mumtoz adabiyotining yorqin siymolaridan biri...

This file contains 7 pages in DOCX format (40.9 KB). To download "qo‘qon adabiy muhiti", click the Telegram button on the left.

Tags: qo‘qon adabiy muhiti DOCX 7 pages Free download Telegram