qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi

DOCX 21 pages 67.8 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.8 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

kurs ishi mavzu: qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi mundarija kirish.......................................................................... 3 i bob. o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplar nazariyasi………………………………………………. 5 1.1 qo‘shma gap tushunchasi va tilshunoslikdagi o‘rni…6 1.2 qo‘shma gap turlari va qismlarini bog‘lovchi vositalar………………………………………………….7 ii bob. qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi…………………………………………… 2.1 qo‘shma gap qoliplarining turlari………………... 16 2.2 qo‘shma gaplarining hozirgi kundagi ahamiyati……………………………………………... 19 xulosa…………………………………………… 21 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati..22 kirish ,,davlat tili masalasi milliy g‘oyamizning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lishi zarur. yosh avlod qalbiga ona tilimizni bolalikdan singdirish maqsadida ta`limning barcha bosqichlarida o`zbek tilini zamonaviy va innovatsion texnologiyalar asosida mukammal o`rgatishga alohida e`tibor qaratishimiz lozim. toki, bolalarimiz o`zbek tilida ravon o`qiydigan, ravon yozadigan va teran fikrlaydigan insonlar bo`lib yetishsinʻʻ[footnoteref:1]. (shavkat mırzıyoyev) [1: mirziyoyev sh.m erkin va farovon, demakratik o`zbekiston davlatini birgalikda bapo etamiz. toshkent: o`zbekiston, 2016.-56 b ] har qanday til tizimining asosiy va ajralmas qismlaridan biri bu – sintaksis bo‘lib, u so‘zlarning birikish qonuniyatlari, gap tuzilishi va gaplarning o‘zaro munosabatini …

2 / 21

ar orqali ifodalangan mazmun-mohiyat tahlili dolzarb ilmiy-tilshunoslik masalalaridan hisoblanadi. mazkur kurs ishida qoʻshma gap qoliplarining nutqiy voqelanishiga e’tibor qaratilib, ularning muloqotda tutgan oʻrni, kommunikativ funksiyalari, real nutqdagi namunalari hamda ularning tahlili orqali sintaktik va pragmatik jihatlari o‘rganiladi. shu orqali tilshunoslikdagi nazariy bilimlar amaliy nutq jarayoni bilan bogʻlanib, til va nutq orasidagi murakkab munosabat ochib beriladi. mavzuning dolzarbligi. tilshunoslikda gap sintaksisi, xususan, qo‘shma gaplar masalasi doimiy o‘rganiladigan, nazariy va amaliy jihatdan muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.qo‘shma gaplar sodda gaplarga nisbatan murakkabroq tuzilishga ega bo‘lib, ular orqali murakkab fikrlar,mantiqiy bog‘lanishlar ifodalanadi. ktayyor ifoda vositasi sifatida faol ishlatiladi. qo‘shma gaplarning qanday tarkibiy tuzilishga ega ekanligini o‘rganish mavzuning dolzarbligini belgilovchi omillardan hisoblanadi. bu masala, ayniqsa, o‘quv jarayonida muhim ahamiyatga ega bo‘lib talabalarga qo‘shma agpalr amvzusini chuqur o‘rgatish va nutqiy faoliyatda to‘g‘ri foydalanish uchun asos bo‘ladi. kurs ishining maqsadi. ushbu ishning maqsadi o‘zbek tilidagi qo‘shma gaplarning turlari, qismlarini bog‘lovchi vositalar, qo‘shma gap qoliplari haqida yaxlit ma’lumot …

3 / 21

obig‘i, bu uni tashkil etuvchi so‘z va grammatik shakllar.masalan, aksariyat gapda kesimlik shakllari bilan shakllangan atov birligi (kesim)ning bo‘lishi shart. ikkinchi jihat ana shu moddiy qobiqqa singdirilgan aqliy mahsul – fikr – axborot. uchinchi jihat esa so‘zlovchining voqelikka munosabati, nutq vaziyati. bu uch jihat nutqda uchlikni – sintaktika, semantika va pragmatika birligini tashkil etadi.[footnoteref:2] [2: r.sayfullayeva hozirgi o‘zbek adabiy tili 324 325] sintaktik birlikda ifodalangan borliq bo‘lagi, voqelik, vaziyat mazmuniy sintaksisda propozitsiya deb yuritiladi. bu axborot demakdir. masalan kitob ustida harakat bajarildi – kitob o‘qildi. bu propozitsiyadir. propozitsiya so‘z birikmasi bilan ham (kitobning o‘qilishi) gap bilan ham (kitob o‘qildi) ifodalanishi mumkin. ammo turli sintaktik birlikda turlicha – so‘z birikmasida muayyanlashgan tushuncha, gapda esa nisbiy tugal fikr sifatida aks etgan. demak, ko‘rinadiki, ma’lum bir propozitsiya gap sifatida namoyon bo‘lishi uchun unga boshqa narsalar – so‘zlovchining kommunikativ maqsadi, modallik belgilari ham qorishadi – bu esa gapga xos grammatik kategoriyaning nutqiy namoyon bo‘lishini …

4 / 21

k birlik bo‘lib, tuzilish jihatidan sodda gaplarga o‘xshash bo‘lgan ikki yoki undan ortiq komponentning mazmun va intonatsiya bilan yaxlitlanishi natijasida tuziladigan sintaktik birlik hisoblanadi. masalan, kim nima desa-desin, ammo hali-yam shomurod akam xayolimdan ketmaydi. (o‘tkir hoshimov) qoʻshma gap — tuzilishiga koʻra sodda gapga oʻxshash ikki va undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi bilan yuzaga keluvchi gap. gapning struktural jihatdan alohida bir turi. qoʻshma gap tuzilishi va qurilish materialiga koʻra sodda gapdan farq qiladi. sodda gapning qurilish materiali soʻz yoki soʻz birikmalari boʻlsa. qoʻshma gapning qurilish materiali sodda gaplardir. sodda gap bitta predikativ asosdan, qoʻshma gap esa ikki va undan ortiq predikativ asosdan tashkil topadi. bir qancha turkiy tillarda, jumladan, oʻzbek tilida, qoʻshma gaplar qanday mazmun munosabatlarini ifodalashi, grammatik belgilari, tuzilishi va intonatsiyasiga koʻra 3 asosiy turga boʻlinadi: bogʻlangan qoʻshma gap, ergashgan qoʻshma gap, bog‘lovchisiz qoʻshma gap. til taraqqiyotining turli davrlarida tilshunoslikda mavjud bo’lgan an’anaviy, …

5 / 21

dagi komponentlar o‘zaro biriktiruv, ayiruv, zidlov munosabatlarini ifodalovchi teng bog‘lovchilar, bog‘lovchi vazifasidagi -u, -yu, -da yuklamalari vositasida bog‘lanadi. bog‘lovchilar qismlarini bog‘labgina qolmay, ular orasidagi turli munosabatlarni ham namoyon etadi: va, hamda, ham biriktiruv bog‘lovchilari ko‘pincha ketma-ket bir vaqtda bo‘ladigan voqeani; lekin, ammo, biroq kabi bog‘lovchilar zidlik munosabatini; goh, dam, ba’zan kabi bog‘lovchilar ketma-ket keladigan harakatlarni; yo (yoki) bog‘lovchisi birdan ortiq voqealardan birinigina yuzaga kelishini; bo‘lsa, esa bog‘lovchilari chog‘ishtirish mazmunini ifodalaydi.[footnoteref:3] [3: g‘ulomov. a.g‘, asqarova. m.a. hozirgi o‘zbek adabiy tili. toshkent: o‘qituvchi nashriyoti, 1965. – 199-240 b ] bog‘langan qo‘shma gap tarkibidagi komponentlarni alohida-alohida olib qaralganda, ularning har biri mustaqil fikr anglatadigan gapga tengday ko‘rinadi, lekin ulardagi fikr tugalligi qo‘shma gap tarkibidagina, shu butunlik orqaligina anglashiladi. shu jihatdan bunday komponentlarni mazmunan nisbiy mustaqillikka ega deyish to‘g‘riroqdir. masalan, yo‘lchi boshini solib jim o‘tirdi, ammo cholning yalinishi, savdogarlarning oyoq tirab turishi yigitning g‘azabini oshira boshladi. (o) biriktiruv bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar va bog‘lovchisi …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi"

kurs ishi mavzu: qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi mundarija kirish.......................................................................... 3 i bob. o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gaplar nazariyasi………………………………………………. 5 1.1 qo‘shma gap tushunchasi va tilshunoslikdagi o‘rni…6 1.2 qo‘shma gap turlari va qismlarini bog‘lovchi vositalar………………………………………………….7 ii bob. qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi…………………………………………… 2.1 qo‘shma gap qoliplarining turlari………………... 16 2.2 qo‘shma gaplarining hozirgi kundagi ahamiyati……………………………………………... 19 xulosa…………………………………………… 21 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati..22 kirish ,,davlat tili masalasi milliy g‘oyamizning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lishi zarur. yosh avlod qalbiga ona tilimizni bolalikdan singdirish maqsadida ta`limning barc...

This file contains 21 pages in DOCX format (67.8 KB). To download "qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqelanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qo‘shma gap qoliplarining nutqi… DOCX 21 pages Free download Telegram