leksik transformatsiyalar va ularning tarjimadagi o‘rni

DOCX 35 pages 50.7 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.7 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

kurs ishi mavzu: leksik transformatsiyalar va ularning tarjimadagi o‘rni mundarija: kirish……………………………………………………………… 3 i bob tarjimada leksik transformatsiyalarning nazariy asoslari……………………………………………. 5 1.1.§ leksik transformatsiyalar tushuchasi va turlari..…………….… 5 1.2.§ leksik transformatsiyalarning qo‘llanishiga ta’sir etuvchi omillar …………………………………………………………………9 ii bob tarjimadagi leksik transformatsiyalarning amaliy qo‘llanilishi………………………………………………… 15 2.1.§ badiiy tarjimalarda leksik transformatsiyalardan foydalanish misollar asosida…………………..……………………. ….………. 15 2.2.§ ilmiy-texnik tarjimalarda leksik transformatsiyalar...……..… 28 xulosa…………………………………………..………………. 32 foydalanilgan adabiyotlar………….……………..… 35 6 kirish tarjima —bir tildagi matnni boshqa tilda qayta yaratishdan iborat adabiy ijod turi. tarjima -millatlararo muloqotning eng muhim koʻrinishi. asliyat va qayta tiklangan matn xususiyatiga qarab badiiy tarjima, ilmiy tarjima va boshqa turlarga ajratiladi. asl nusxani aks ettirish tarziga koʻra tafsir, tabdil, sharh kabi koʻrinishlarga ham ega boʻlishi mumkin. tarjima qadimgi davrlarda, turli qabilaga mansub kishilar orasidagi oʻzaro aloqa, muloqot ehtiyoji tufayli yuzaga kelgan. tilmochlik deb ataladigan bu ogʻzaki turi hozirda ham saqlanib qolgan.badiiy tarjimaning asosiy xususiyati tilning badiiy vazifasidan kelib chiqadi. til badiiy asarda …

2 / 35

rli xil tafovutlarning mavjudligini hisobga oladi. tarjimonning ijodiy qobiliyati va bilimi uning imkoniyatlarini kengaytiradi. [footnoteref:1] [1: tarjima – wikipedia ] “transformatsiya” - (lotincha) o‘zgartirish, almashtirish degan ma’nolarni ifodalaydi, tarjimada ularning leksik, stilistik va grammatik turlarini uchratamiz. leksika so‘zlardan, so‘zlar majmuidan iborat bo‘lib, unga tilning asosiy til birligi, til va nutqning eng muhim omillaridan biri, tilning eng kichik asosiy birligi deb ta’rif berilgan. ammo so‘z til birligi sifatida juda murakkab xususiyatga ega va har bir so‘z qandaydir ma’no-mazmun kasb etadi. tarjimadagi leksik birliklarga l.s.barxudarov quyidagicha ta’rif bergan: “tilda mavjud bo‘lgan barcha birliklar, ya’ni fonema, morfema, so‘z, so‘z birikmasi va gap tarjima birligi bo‘lishi mumkin”. tarjimon esa tarjima jarayonida o‘z mahoratini ishga solib leksik transformatsiyalarni to‘g‘ri qo‘llay olishi zarur va tarjima qilayotgan tili leksikasi va ona tili leksikasini mukammal bilishi zarur. ma’lumki, tarjima jarayonida bitta tushunchaga aynan bitta tushunchaning to‘g‘ri kelishi juda kam uchraydi. tarjimada bir so‘zga bitta so‘z, so‘z birikmasi yoki …

3 / 35

da esa badiiy va ilmiy-texnik tarjimalarda ushbu transformatsiyalarning qanday ishlatilishi misollar asosida ko‘rib chiqiladi. ushbu mavzuni o‘rganish tarjima nazariyasining muhim jihatlarini chuqur anglash, shuningdek, tarjimonlik amaliyotida sifatli tarjima qilish ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. i bob. tarjimada leksik transformatsiyalarning nazariy asoslari 1.1. § leksik transformatsiyalar tushuchasi va turlari tarjima jarayonida tarjimon faqat so‘zma-so‘z o‘girish bilan cheklanmaydi, balki matnning ma’nosini, uslubi va kontekstini to‘liq anglab, uni maqsadli tilga tabiiy tarzda yetkazishga harakat qiladi. bunday holatda leksik transformatsiyalar muhim vosita sifatida maydonga chiqadi. ular tarjimada yuzaga keladigan semantik, uslubiy va madaniy tafovutlarni bartaraf etishda beqiyos rol o‘ynaydi. leksik transformatsiyalar deganda, so‘z darajasida amalga oshiriladigan lingvistik o‘zgarishlar tushuniladi. ular orqali tarjimon turli til birliklarini ma’no jihatidan ekvivalent shakllar bilan almashtiradi yoki yangidan ifodalaydi. bu transformatsiyalar so‘zning shaklini emas, balki uning mazmunini asosan konteksga mos tarzda o‘zgartirishni o‘z ichiga oladi. ushbu bo‘limda leksik transformatsiya tushunchasining nazariy asoslari ochib beriladi, shuningdek, tarjimada eng ko‘p qo‘llaniladigan …

4 / 35

. albatta bu quyida berilgan semantik o‘zgarishlar badiiy asar tarjimasida yuzaga keluvchi leksik muammolarga yechim sifatida qaraladi. 1) umumlashtirish. umumlashtirish ma’noning torroq doiradan kengroq ko‘lamga o‘tishini anglatadi. masalan, dastavval ingliz tilida arrive so‘zi qirg‘oqqa kelishni bildirgan, biroq hozirda bu so‘z istalgan joyga kelishni anglatadi. yoki gapda : he visits me practically every weekend - u menikiga har hafta keladi. 2) spetsifikatsiya. spetsifikatsiya ma’lum bir so‘zning ma’nosini kengroq doiradan toraytirishni anglatadi. masalan, ingliz tilida bir paytlar meat so‘zi umuman oziq-ovqat ma‘nosini bildirgan bo‘lsa, endi u faqat go‘sht yoki go‘shtli taomni anglatadi. xuddi shu kabi, girl so‘zi eski ingliz tilida har qanday yosh odamga (ikkala jinsdagi) ham tegishli bo‘lgan bo‘lsa, hozirgi kunda u faqat qiz bola ma’nosini bildirish uchun ishlatiladi. ya’ni bu semantik tur biror so‘zning kontekstga qarab aniq ma’nosini berishni ifodalaydi: dinny waited in a carridor which smelled of disinfectectant. - dinni karbol kislotasi anqib turgan yo‘lakda kutib turardi. 3) melioratsiya. …

5 / 35

foydalanish mumkin: modulyatsiya (modulation) - tarjima jarayonida so‘zning yoki iboraning shaklini o‘zgartirmasdan, uning ma’nosini yoki ifoda usulini moslashtirish orqali adekvatlikni ta’minlovchi leksik transformatsiya turi. bu usul tarjimada aniq ekvivalent topilmaganda yoki tilda mavjud bo‘lgan ifoda uslubiga muvofiqlik yaratish maqsadida qo‘llaniladi. ushbu transformatsiya orqali ma’no burchagi o‘zgartiriladi (masalan, ijobiy yoki salbiy nuqtayi nazardan yondashish), ma’no umumlashtiriladi yoki aniqlashtiriladi, turli tildagi nutq odatlarini moslashtiradi: but outside it was raining - ko‘chada yomg‘ir yog‘ayotgandi. qisqa qilib aytganda, bu transformatsiya tarjimonning til sezgisi va ijodkorligiga bog‘liq bo‘lib, leksik muammolarni hal etishda muhim rol o‘ynaydi. differentiation – tarjima jarayonida umumiy ma’noga ega bo‘lgan so‘z yoki ibora o‘rniga mazmunan aniqroq, tor doiradagi ekvivalentni tanlash usuli. bu leksik transformatsiya orqali matnning aniqligi va tabiiyligi ta’minlanadi. ushbu transformatsiyasi tarjimaning aniq va tabiiy chiqishini ta’minlaydi. u umumiy so‘zlarni o‘zgartirib, tor doiradagi mos so‘z yoki iboralar bilan almashtirish orqali ma’noni aniqlashtirishga xizmat qiladi. kompensatsiya (compensation) – tarjimada ba’zi elementlarni asl …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksik transformatsiyalar va ularning tarjimadagi o‘rni"

kurs ishi mavzu: leksik transformatsiyalar va ularning tarjimadagi o‘rni mundarija: kirish……………………………………………………………… 3 i bob tarjimada leksik transformatsiyalarning nazariy asoslari……………………………………………. 5 1.1.§ leksik transformatsiyalar tushuchasi va turlari..…………….… 5 1.2.§ leksik transformatsiyalarning qo‘llanishiga ta’sir etuvchi omillar …………………………………………………………………9 ii bob tarjimadagi leksik transformatsiyalarning amaliy qo‘llanilishi………………………………………………… 15 2.1.§ badiiy tarjimalarda leksik transformatsiyalardan foydalanish misollar asosida…………………..……………………. ….………. 15 2.2.§ ilmiy-texnik tarjimalarda leksik transformatsiyalar...……..… 28 xulosa…………………………………………..………………. 32 foydalanilgan adabiyotlar………….……………..… 35 6 kirish tarjima —bir tildagi matnni boshqa tilda qayta yaratishdan iborat adabiy ijo...

This file contains 35 pages in DOCX format (50.7 KB). To download "leksik transformatsiyalar va ularning tarjimadagi o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: leksik transformatsiyalar va ul… DOCX 35 pages Free download Telegram