temur davrida yashagan tarixchi olimlar

PPTX 15 sahifa 768,3 KB Bepul yuklash

15 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 768,3 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 15

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 15

mavzu: temur davrida yashagan tarixchi olimlar hozirgi o‘zbekiston respublikasi shahrisabz («yashil shahar»)ning eski nomi kesh bo‘lgan. sohibqiron amir temur mana shu kesh shahrida tug‘ilgan. temur davrida kesh ancha obod va serodam shahar edi. shu sababdan bo‘lsa kerak, shahar ko‘kalamzor, yaʼni shahrisabz deb atala boshlangan va uning qadimgi kesh degan nomi faqat tarixiy asarlardagina eslanadigan bo‘lgan. undan tashqari bu shaharga yaqin bo‘lgan qarshi shahri ham bor. qarshi mo‘g‘ul tilida qasr degan maʼnoni englatadi. undan oldin bu shahar naxshab deb atala boshlangan, xiv asrga kelnb shahar qarshi nomini olgan. ix asrda yashagan yirik olim abu turob naxshabiy (vafoti 850 y.) xuddi shu shahardan bo‘lgan. bundan tashqari naxshabda ko‘p olimlar yetishgan, ularning tabarruk nomlari tarix sahifasida mashhur. amir temur dastlabki faoliyatini ona diyorida boshladi. keyinchalik xukmronligi va qo‘l ostidagi o‘lkalar bir qadar kengayganidan keyin temur samarqandni poytaxt qilib olib, bu yerda katta-katta qurilishlar bunyod etdi, turli-tuman olimlar guruhlari bu shaharga tuplana boshladi. samarqandda …

2 / 15

iya» («arab adabiyoti va tili tarixi») degan uch jildlik asariga murojaat qilishi kerak – bu asar 1957 yili qohirada nashr etilgan. shu bilan birga hoji xalifa (kotib chalabiy)ning «kashf az-zunun an asomiy al-kutub va-l-funun» («kitoblar va fanlar ismlarida ikkilanish pardasining ko‘tarilishi») istanbul, 1310 x. (1892 milodiy) kitobiga, ingliz olimi jorj sartonning (1884-1956) «ilmga kirish» asari – men uning arab tiliga qilingan tarjimasidan foydalanganman – asar «tarix al-ilm» deb atalib, uni arab olimlaridan ibrohim madkur, konstantin roziq, muhammad husayn, muhammad mustafo zayyotlar arabchaga tarjima qilishgan (qohira, 1959-1963, uch jildlik). bulardan tashqari ilm-fan tarixiga oid asarlaridan yana biri de burning «tarix al-falsafat fi-l-islom» («islom falsafasi tarixi») kitobiga ham eʼtibor qilishlari mumkin. bu kitob 1981 yili bayrutda muhammad abdulhadiy abu rido tarjimasida nashr etildi. yana rizoquli hidoyatning «majmaʼ al-fusaho» («so‘z ustalari to‘plami») (tehron, 1778 yili bosilgan) asari ham bu borada foydalidir. shu bilan birga turk olimi shamsuddin somiyning olti jildlik «qomus al-aʼlom» (istanbul, …

3 / 15

abshohning «ajoyib al-makdur fi tarixi temur» («temur tarixida taqdir ajoyibotlari») degan asari o‘zbekcha tarjimasiga murojaat qilishlari mumkin. bu asarni arabchadan ubaydulloh uvatov tarjima etib, unga kirish so‘z va izohlar yozgan. toshkent, «mehnat», 1992, i jild – 328 s., ii – 192 s. masʼul muharrir a.o‘rinboyev, taqrizchilar n.ibrohimov va a.hasanovlar. maʼlumki, amir temur davrida ko‘p atoqli olimlar samarqand diyorida yig‘ilganlar yo bo‘lmasa ibn xaldun (1332-1406) ga o‘xshagan olimlar samarqandga kelmay, o‘z istagiga ko‘ra ish tutganligini ko‘ramiz. shu narsa maʼlumki, ibn xaldun keyinchalik qohirada yashagan, u yerda qozilik qilgan. valiuddin abu zayd abdurahmon ibn muhammad ibn xaldun 27 may 1332 yili tunisda tug‘iladi, boshlang‘ich taʼlimni otasidan oladi. uning «kitob al-ibar» («ibratli so‘zlar kitobi») asari bo‘lgan. bu asar 1374 yilda yozila boshlanib, 1378 yilda tugatilgan. ibn arabshoh o‘z asarida ibn xaldun haqida zikr qilarkan uning amir temur haqida aytgan latif so‘zlarini keltiradi. ibn xaldun amir temurga qarata aytadi: tangriga maqtovlar bo‘lsinkim, mening kiymatimni …

4 / 15

a (vaf. 1365) shogird tushadi, undan so‘ng turkiya diyoriga safar qiladi, u yerda faylasuf muhammad oqsaroiydan taʼlim oladi. shu tariqa bu kishi faylasuflarning asarlarini mutolaa qilishga kirishadi va ko‘p kitob va risolalarni o‘qiydi, bir shoir: «ko‘p nahrlar yig‘ilsa, daryoyi purdir o‘lg‘ay» deganidek ko‘p kitob o‘qib, bu kishining o‘zi ham kitob taʼlif qilish xarakatiga tushadi. dastlab falsafiy risolalarga sharhlar bitadi, taʼliqlar yozadi. ammo bu kishiniig ulug‘vor ishlaridan biri o‘z faoliyatida ko‘p mashhur kishilarga ustodlik qilganligidir. amir temur 1387 yili sherozni egallagach, mirsayyid sharif bilan uchrashadi va unga samarqandga borishni taklif qiladi. shu tariqa jurjoniy samarqandga kelib qoladi va bu yerda ko‘p talabalarga dars beradi. hatto qozizoda rumiy, ulug‘bek kabi olimlar jurjoniydan dars o‘qigan kishilardan sanaladilar. alisher navoiy «majolis an-nafois» («nozik yig‘ilishlar») asarida faqih-konunshunos xo‘ja fazlulloh abu laysiy va uning ustozi mir sayyid sharif jurjoniyni eslab o‘tadi. jurjoniy xatto abdurrahmon jomiyning ham ustozi bo‘lgai. mashhur alloma alouddin ali samarqandiy ham jurjoniy shogirdi …

5 / 15

uhammad as-sog‘irjiy, tojiddin as-salmoniy, alouddavla va ahmad at-tusiy kabi olimlar bor edi. bu kishi – forsiy va arabiyni juda bilimdoni bo‘lgan, chunonchi, alloma mavlono shamsuddin esa ibn arabshoh asarida saqlanib qolgan o‘sha davr iborasi bilan aytsak, zamonasining o‘tkir qonunshunosi: «qalami tig‘i» o‘z iqlimlari fathida temur iayzasidan ham o‘tkir edi. bu kishi temur vafot etgach, adabiyot borasida ishlashni yig‘ishtiradi. undan buning sababini so‘rashganda, u kishi «mening qiymatimni biladigan odam dunyodan o‘tdi va endi men boshkalar xizmatida o‘z hurmatimni ketkazmayman» degan (ibn arabshoh, ii, 84 s.). yana yuqorida eslatilgan olimlardan tashqari imom abduljabbor ibn nuʼmon muʼtaziliy, qozilardan mavlono qutbuddin, hoja abdulmalik, xoja abdulavval, mavlono ubayd, tabiblardan fazlulloh hamda shom – suriyada tabobatda eng ko‘zga ko‘ringan va tabiblar boshlig‘i bo‘lgan mavlono jamoluddin kabi allomalar bor edi. shu bilan birga ibn arabshohning shahodat berishicha, yuqorida zikr etganimiz qonunshunos olimlardan faqiq mavlono abdulmalikni ham eslashimiz mumkin. bu kishi asli islom olamida qonunshunoslik borasida buyuk xizmat …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 15 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"temur davrida yashagan tarixchi olimlar" haqida

mavzu: temur davrida yashagan tarixchi olimlar hozirgi o‘zbekiston respublikasi shahrisabz («yashil shahar»)ning eski nomi kesh bo‘lgan. sohibqiron amir temur mana shu kesh shahrida tug‘ilgan. temur davrida kesh ancha obod va serodam shahar edi. shu sababdan bo‘lsa kerak, shahar ko‘kalamzor, yaʼni shahrisabz deb atala boshlangan va uning qadimgi kesh degan nomi faqat tarixiy asarlardagina eslanadigan bo‘lgan. undan tashqari bu shaharga yaqin bo‘lgan qarshi shahri ham bor. qarshi mo‘g‘ul tilida qasr degan maʼnoni englatadi. undan oldin bu shahar naxshab deb atala boshlangan, xiv asrga kelnb shahar qarshi nomini olgan. ix asrda yashagan yirik olim abu turob naxshabiy (vafoti 850 y.) xuddi shu shahardan bo‘lgan. bundan tashqari naxshabda ko‘p olimlar yetishgan, ularning tabarruk nomlari tarix...

Bu fayl PPTX formatida 15 sahifadan iborat (768,3 KB). "temur davrida yashagan tarixchi olimlar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: temur davrida yashagan tarixchi… PPTX 15 sahifa Bepul yuklash Telegram