xiv-xvi asrlarda madaniyat rivojlantirishi

DOCX 12 pages 34.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.2 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu : xiv-xvi- asrlarda madaniyat rivojlantirishi reja : 1.xiv asrlarda adabiyot ilm fan rivojlantirishi? 2.temuriylar davrida siyosiy va davlat boshqaruvi? 3. xiv-xvi asrlarda tasviriy sanat, musiqa va falsafa? madaniyat inson faoliyati va shu faolliyatning ahamiyatini belgilovchi ramziy qurilmalar va asarlar majmuidir. madaniyat musiqa, adabiyot, badiiy tasvir, meʼmorchilik, teatr, kinematografiya, turmush tarzi kabi faoliyatlarda namoyon boʻlishi mumkin. antropologiyada “madaniyat” atamasi ostida mahsulotlar va ularni ishlab chiqarish, estetik maʼno berish, hamda shu jarayonlarga bogʻlangan ijtimoiy munosabatlar tushuniladi. bu maʼnoda madaniyat oʻz ichiga sanʼat, fan va maʼnaviy tizimlarni oladi. madaniyat — jamiyat, inson ijodiy kuch va qobiliyatlari tarixiy taraqqiyotining muayyan darajasi. kishilar hayoti va faoliyatining turli koʻrinishlarida, shuningdek, ular yaratadigan moddiy va maʼnaviy boyliklarda ifodalanadi. “m.” tushunchasi muayyan tarixiy davr (antik m.), konkret jamiyat, elat va millat (oʻzbek m.i), shuningdek, inson faoliyati yoki turmushining oʻziga xos sohalari (mas, mehnat m.i, badiiy m., turmush m.i)ni izoxlash uchun qoʻllaniladi. tor maʼnoda “m.” atamasi kishilarning faqat …

2 / 12

y shahar (yoki mamlakat) shunday boʻladiki, bu mamlakatda har bir odam kasb-xunarda ozod, hamma babbaravardir, kishilar oʻrtasida farq boʻlmaydi, har kim oʻzi istagan yoki tanlagan kasb-hunar bilan shugʻullanadi. odamlar chin maʼnosi bilan ozod yashaydilar”. alisher navoiy yetuk axloq, maʼrifatli va adolatli jamiyat, jamoa masalasini qayd etish bilan birga, maʼnaviy yuksaklikka erishishning asosiy mezoni deb insonparvarlik gʻoyalariga muvofiqlikni tushundi. asrning ikkinchi yarmi – xv asrda amir temur va temuriylar, shohrux, ulug‘bek, husayn boyqaro davrlarida movarounnahr va xuroson islom doirasidagi mafkuraviy erkinlik, madaniyatga e’tibor ilm-fan, adabiyot, san’atning tez rivoj topishiga olib keldi. samarqandda rasadxona qurilib, ulug‘bek ilmiy maktabi shakllandi, aniq fanlar rivojida katta yutuqlar qo‘lga kiritildi. qozizoda rumiy, koshiy, ali qushchi kabi olimlarning asarlari butun musulmon olamiga mashhur bo‘ldi. gumanitar – ijtimoiy fanlar va rassomlik, xattotlik oliy cho‘qqilarga ko‘tarildi. jomiy, behzod, abdurazzoq samarqandiy, mirxond xondamir kabi mashxur adib, rassom, tarixchilarning nomlari boshqa o‘lkalarda ham tez ma’lum bo‘ldi. fors tili o‘z mavqeini saqlagan …

3 / 12

tlarida, o’lkan binolar qurilishida ishlatiladigan sopol quvurlar, xilma-xil shakl va ranglar bilan jilolangan sopol koshinlar ishlab chiqarish keng yo‘lga qo‘yildi. shohruh mirzo mamlakat istiqbolini ko‘zlab xitoy va hindiston hukmdorlari bilan diplomatik munosabatlarni yaxshilashga xarakat qildi. mazkur mamlakat elchilari samarqand va hirotda o‘z navbatida g‘iyosiddin naqqosh raxbarligida xitoyda, abdurazzoq samarqandiy boshchiligidagi elchilar hindistonda bo‘ldilar. shohruh mirzo hirot madrasa va xonaqoh bino qildirdi. bu paytda poytaxt hirot va umuman xurosonda madaniy va miashiy qurilishlar keng quloch yozadi. hirotda bir necha shifoxonalar mavjud bo‘lib, bularning qatorida yana ikkita “dorushshifo” quriladi. bu shifoxonalarning bittasi shohruhning uchinchi xotini mulkat og‘o (mulk og‘o) tarafidan, ikkinchisi esa shohruhning nabirasi alouddavla (1417-1460) tomonidan qurdirilgan edi. mulkot og‘o ham gavharshodbegim kabi hirotda “dorulhadis” nomli xonaqoh, ikkita hammom, hirotdan 8 farsax narida, amudaryoga boradigan yo‘l ustida bitta rabot balx shahrida bir madrasa qurdirdi. hirot qadim zamonlardan turli-tuman diniy va ilmiy kitoblarga boy shaharlardan hisoblangan. shohruh mirzoning ham ajoyib kutubxonasi bo‘lgan. …

4 / 12

hi paytida tug‘ildi. u shohruh mirzoning to‘ng‘ich o‘g‘li bo‘lib, unga muhammad tarag‘ay ismi berilgan, lekin bolaligidayoq u ulug‘bek deb atala boshlab, bu ism keyinchalik uning asosiy ismi bo‘lib qoldi. ulug‘bekning ustozlaridan biri, munajjim mavlono ahmad bo‘lganligini taxmin qilish mumkin chunki bu kishi temurning saroyidagi eng yirik olimlardan bo‘lib, sayyoralarning kelajak ikki yuz yillik taqvimlari jadvallarini tuza olgan. lekin ulug‘bekning o‘zi keyinchalik asosiy asari bo‘lmish “ziji”da faqat qozizoda rumiyni “ustozim”deb ataydi. haqiqatdan ham qozizoda 1360- yilda tug‘ilgan bo‘lib, 20-25 yillarida ya’ni ulug‘bek tug‘ilmasidanoq temurning safiga o‘tadi. natijada ulug‘bek umrining ilk davridanoq mavlono ahmad va qozizoda rumiy kabi astronom va matematiklar ta’sirida ulg‘aydi. shu sababli uning hayotida aniq fanlar muhim ahamiyat kasb etadi. ulug‘bek yigirma yoshlarida o‘z davrining yirik olimlaridan bo‘lib, uning hokimligi davridagi muhim yangiliklar butun o‘rta asr madaniyati tarixida o’lkan ahamiyat kasb etdi. sohibqiron amir temur markaziy osiyo va unga qo‘shni bo‘lgan yurtlarni birlashtirib, feodal tarqoqlikka barham bergach, samarqandga tasarruf …

5 / 12

iydir. u 1322-yilning safar oyida hozirgi ashxabod shahri yaqinidagi niso muzofotidagi taftazon qishlog‘ida tug‘ilgan. o‘n olti yoshigacha ilohiyot fanlarini, arab tili, nutq san’ati va mantiq ilmini o‘sha davrning mashxur olimlari al-ijiy va mantiqshunos qutbiddin ar-roziy at-taxtoniydan (1290-1365) o‘rganarkan, uning birinchi ilmiy asari esa seraxs (eron) olimlari orasida mashhur bo‘lib, bu asari orqali madrasa mudarrisi huquqini qo‘lga kiritgan. shu davrdan boshlab u qariyb 30 yil davomida movarounnahr va xuroson bo‘ylab ko‘chib yurib, turli madrasalarda falsafa va mantiqdan dars bergan. so‘ngra temur davlatiga binoan samarqandga kelib umrining oxirigacha shu shaharda ijod etib, temur saroyidagi ko‘psonli ilmiy bahslarda faol qatnashgan. manbalarda qayd etilishicha, samarqandda yashagan mashhur faylasuf mir sayyid sharif jurjoniy va taftozoniy o‘rtasidagi ilmiy bahslar juda keskin va qiziqarli o‘tgan. taftazoniyning ilmiy merosi o‘rta asrlar fanining barcha sohalarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, qur’on tafsiridan boshqa asarlari arab tilida yozilgan bu asarlardan xiv-xv asrning ikkinchi yarmigacha movarounnahr va uning atrofidagi madrasalarda o‘quv qo‘llanmasi …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiv-xvi asrlarda madaniyat rivojlantirishi"

mavzu : xiv-xvi- asrlarda madaniyat rivojlantirishi reja : 1.xiv asrlarda adabiyot ilm fan rivojlantirishi? 2.temuriylar davrida siyosiy va davlat boshqaruvi? 3. xiv-xvi asrlarda tasviriy sanat, musiqa va falsafa? madaniyat inson faoliyati va shu faolliyatning ahamiyatini belgilovchi ramziy qurilmalar va asarlar majmuidir. madaniyat musiqa, adabiyot, badiiy tasvir, meʼmorchilik, teatr, kinematografiya, turmush tarzi kabi faoliyatlarda namoyon boʻlishi mumkin. antropologiyada “madaniyat” atamasi ostida mahsulotlar va ularni ishlab chiqarish, estetik maʼno berish, hamda shu jarayonlarga bogʻlangan ijtimoiy munosabatlar tushuniladi. bu maʼnoda madaniyat oʻz ichiga sanʼat, fan va maʼnaviy tizimlarni oladi. madaniyat — jamiyat, inson ijodiy kuch va qobiliyatlari tarixiy taraqqiyotining muayyan ...

This file contains 12 pages in DOCX format (34.2 KB). To download "xiv-xvi asrlarda madaniyat rivojlantirishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xiv-xvi asrlarda madaniyat rivo… DOCX 12 pages Free download Telegram