markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti

PPT 30 pages 664.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 664.5 KB

File type PPT

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

slayd 1 6-mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti reja: 1. amir temur homiyligida markaziy osiyoda fan va madaniyatning yuksalishi. 2. temur tomonidan samarqand akademiyasi asoslarining yaratilishi. 3. samarqand madrasalari va saroy kutubxonasi. 4. mashhur faylasuf s.taftazoniy va uning 40 dan oshiq asarlarida kalom, mantiq, handasa, she'riyat, arab tili grammatikasi masalalarining yoritilishi. 5. jurjoniy samarqandning etuk allomasi. 6. nizomiddin shomiy va uning “zafarnoma” asari. 7. “temuriylar renessansi”. amir temur saltanatida zamonasining taniqli allomalari hisoblangan dunyoviy fanlarning hamma tarmoqlari boʻyicha ilmiy tadqiqotlari olib borgan qariyb 100 dan ortiq olimlar faoliyat yuritgan. buni oʻsha davrning guvohi boʻlgan ibn arabshoh shunday taʼriflaydi: “temur har bir jonni (olimu-ulamolarni...) yigʻib, nimaiki narsa boʻlsa sarasini samarqandga keltirdi. natijada, samarqandda har bir ajib fan ahli namoyondasidan va sanʼatlar gʻaroyib uslubidan fazilati peshonasida nishona boʻlib, oʻz tengqurlaridan ustun turgan oʻz sohasida alloma kishilar yigʻilgan edi”. oʻsha davrda damashqdan keltirilgan yosh tolibi ilm ibn arabshohning samarqanddagi idiku …

2 / 30

a esa shohrux mirzo ham temurning ilm-fan va maʼrifat sohasidagi saʼy-harakatlarini olib butun xurosondagi eng katta kutubxonani tashkil etadi. temur saltanatining har ikkala ulkan kutubxonasida nafaqat arab va turk tillarida, balki fors, lotin va yunon tillaridagi eng nodir asarlar toʻplangan ediki, bu asarlardan foydalanib ishlagan olimlar keyinchalik samarqandda mirzo ulugʻbek shakllantirgan ulkan ilmiy akademiyaning aʼzolari boʻlib, ilmu faoliyatlari bilan jahonga tanilgan yirik va mashhur olimlar boʻlib yetishadi. xirotda esa ana shu saʼy-harakatlarning davomi va xirot kutubxonasining tarkibiy qismi tarzida pirovardida husayn boyqaro va alisher navoiy davrida kamoliddin behzod rahbarlik qilgan “sanʼat akademiyasi” – “nigariston” vujudga kelgan edi. uzoq bursa shahridan samarqandga yaxlit bir kutubxonani koʻchirib kelish faqat temur maʼnaviyatiga xos tafakkur edi. temurning fikricha, “kitob barcha bunyodkorlik, yaratuvchanlik va aql-idrokning, ilmu donishning asosi, hayotni oʻrnatuvchi murabbiydir”. garchi bu satrlar temur nomidan xalq tilida aytilgan rivoyatlarda keltirilgan boʻlsa-da, u temur maʼnaviyatiga tamoman mos keladi. chunki uning oʻgitlarida “yozilgan narsa avlodlar xotirasida …

3 / 30

. shu bilan bir qatorda amir temur tabobat ilmining rivojiga katta sharoit yaratib beradi va xalq meditsinasini, tabobat ilmiy markazlari, binolarini vujudga keltiradi. temurning alohida bino tarzida shifoxona qurdirganligi haqida adabiyotlarda maʼlumot yoʻq. biroq bizga amir temur davrida samarqanddagi ark-qalʼada dor ush-shifo, yaʼni shifoxona xizmati tashkil etilganligi maʼlum. zamonasining ulugʻ ulamolaridan boʻlmish mir sayid sharif jurjoniy (1330-1414) avval sherozda mudarrislik qilib, 1387-yilda amir temurning taklifi bilan samarqandga kelib ushbu dor ush-shifoda oʻz faoliyatini davom ettirganligi haqida maʼlumotlar mavjud. xuroson hukmdori sulton shohruh mirzoning xotini milkat ogʻa (u oldin umarshayh mirzoning xotini boʻlib, 1394-yilda u oʻlgandan keyin temur idorasiga boʻysunib, shohruh mirzo oladi, u kishi xirot shahrida dor ush-shifo quradi) hamda shohruh mirzoning nabirasi mirzo alouddavlatni (u ham xirotda shifoxona qurgan) va husayn boyqaro xirot yaqinidagi gerirud togʻidan chiqqan shifobaxsh issiq suvga shifoxona qurdiradi. mirzo ulug’bek davrida samarqandda birinchi akademiyaga asos solindi, yer kurrasini o’lchash va falaqiyotshunoslik jadvallarini tuzish ishlari amalga …

4 / 30

diiy uslub jihatidan takomillashdi, adabiyotshunoslik va tilshunoslikka oid ilmiy asarlar yaratildi. o’zbek tarjima adabiyoti vujudga keldi. bu davrda yetuk ijodkorlar qutb, sayfi saroyi, haydar xorazmiy, durbek, amiriy, atoiy, sakkokiy, lutfiy, bobur, muhammad solih va boshqalar yashab ijod qildi. ayniqsa o’zbek yozma adabiyotining dunyoviy ko’lamini alisher navoiyning ijodi kamolot bosqichiga ko’tardi. qaysi ijodkor o’ziga qaysi mamlakat yoki shaharni qulay deb bilsa, osha yerda yashab ijod qildi. masalan, xorazmlik shoirlar haydar va hofiz xorazmiylar sherozga, ismoil ota avlodlaridan bo’lgan shoir shayx atoiy turbatdan (toshkent yaqinidan) balxga, mavlono lutfiy ham asli toshkentdan bo’lib hirot yaqiniga borib yashab qolganlar. temuriylardan 22 ta ijodkor-shoir bo’lib, ular o’zlari she’r yozish bilan birga ijodkorlarga xomiylik ham qilgan. xalil sulton, husayn boyqaro kabilar o’z she’rlaridan devon tuzganlar. xurosondagi adabiy hayotning rivojida boysung’ur mirzo (shohruhning o’g’li) ning o’rni beqiyos bo’lib, u o’z tashabbusi bilan fanlarning barcha sohalariga va san’at rivojiga katta hissa qo’shgan. uning rahbarligida firdavsiy «shohnomasi»ning ko’p qo’lyozmalarni …

5 / 30

rish lutfiy uchun katta sharaf edi. ulug’bek saroyidagi eng obro’li o’zbek shoiri sakkokiyning lirik she’rlari bilan birga o’zbek tilidagi qasidalari ham bu she’riy janrning sezilarli yutug’i bo’ldi. navoiy «majolisun-nafois» tazkirasida ko’proq xurosonlik shoirlar haqida ma’lumotlar bersa, davlotshoh samarqandiy «tazkirat ush-shuaro» asarida o’tmishda o’tgan ijodkorlarga to’xtaladi. yaqinda ma’lum bo’lgan shayx ahmad ibn xudoydod taroziyning «fukukul-balog’a» (1437 y.) asari temuriylar davri movarounnaxrdagi adabiy hayotni o’rganish imkonitlarini ochdi. shayx axmad taroziy asarida she’r nazariyasiga doir ilmiy masalalarni yoritish bilan birga, shu paytgacha noma’lum bo’lgan o’zbek va forsiyzabon shoirlarning she’rlaridan misollar keltiradi. shayx taroziy o’z asarida bizga ma’lum bo’lgan mashhur shoirlardan tashqari, bizga noma’lum bo’lgan muhammad temur buzoning tuyuqlarini, shams qisoriyning «al-maqlubul-ba’z» she’riy san’ati namunalarini, jaloliy degan shoirning ishqiy mazmundagi baytlarini, «mutasalsal» she’riy man’atiga o’zining g’azalidan namunalar keltiradi. «mutasalsal» san’ati qofiya bo’lib kelgan so’zlarning yoki uning bir bo’lagining keyingi bayt boshlanishida takrorlanishi bilan baytlarni bir-biriga bog’lashni anglatadi. taroziyning «fukukul-balog’a» asari o’sha davr o’zbek adabiyoti …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti"

slayd 1 6-mavzu: markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti reja: 1. amir temur homiyligida markaziy osiyoda fan va madaniyatning yuksalishi. 2. temur tomonidan samarqand akademiyasi asoslarining yaratilishi. 3. samarqand madrasalari va saroy kutubxonasi. 4. mashhur faylasuf s.taftazoniy va uning 40 dan oshiq asarlarida kalom, mantiq, handasa, she'riyat, arab tili grammatikasi masalalarining yoritilishi. 5. jurjoniy samarqandning etuk allomasi. 6. nizomiddin shomiy va uning “zafarnoma” asari. 7. “temuriylar renessansi”. amir temur saltanatida zamonasining taniqli allomalari hisoblangan dunyoviy fanlarning hamma tarmoqlari boʻyicha ilmiy tadqiqotlari olib borgan qariyb 100 dan ortiq olimlar faoliyat yuritgan. buni oʻsha davrning guvohi boʻlgan ibn arabshoh shunday taʼriflayd...

This file contains 30 pages in PPT format (664.5 KB). To download "markaziy osiyoda temur va temuriylar davri fan taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyoda temur va temur… PPT 30 pages Free download Telegram