qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqealinishi

DOCX 30 стр. 50,7 КБ Бесплатная загрузка

30 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 50,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 30

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 30

mavzu: qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqealinishi kurs ishi mundarija 1) kirish ii. asosiy qism i. bob. qo‘shma gap va uning turlari. 1. 1. qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot. 1. 2 . qo‘shma gapni o‘qitish usullari. ii. bob. ergash gapli qo‘shma gaplar va ularning turlari. 2. 1. ega ergash gapli qo‘shma gap. 2. 2. bog‘langan qo‘shma gap. iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. kirish qo‘shma gaplar o‘zbek tili sintaksisining muhim bo‘g‘inlaridan biridir. ular bir nechta grammatik asoslar (predikat-subyekt) yordamida hosil bo‘lib, murakkab fikr va hodisalarni ifodalashda xizmat qiladi. o‘quvchilarni fikrlash va nutqiy savodxonlikka o‘rgatishda qo‘shma gaplarni o‘rgatish alohida ahamiyat kasb etadi. mavzuning dolzarbligi: o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gap mavzu sifatida ko‘pgina asarlarning tadqiq obyekti bo‘lgan. olimlar v.v.vinogradov – a.g‘ulomov ta’limotida qo‘shma gapning ( ega – kesim), ( ega – kesim) umumiy qolipi asosida ish olib borilgan. respublikamiz mustaqillikka erushgunga qadar bir necha o‘n yilliklar davomida o‘zbek tili rus tili orqali kirib kelgan …

2 / 30

gaplarning ichki turlari o‘rganilgan edi. qo‘shma gap soda gap bilan mustahkam bog‘langan, biroq undan ham struktur, ham uzatiladigan axborot miqdori va sifati nuqtayi nazaridan farqlanuvchi sinaktik qurilmadir[footnoteref:1]. sodda va qo‘shma gaplar, ularning bir-biridan farqi , ba’zi bir o‘xshash tomonlarini bilish har bir insonga o‘z fikrini to‘g‘ri ifodalashga xizmat qiladi, uning ta’sirchanligini ta’minlaydi. [1: m.qurbonova, r.sayfullaeva g.boqieva, b.menglievo'zbek tilining struktura! sintaksisi. o'quv ko'llanmasi. toshkent. 2003. -119 b.] kurs ishining hajmi: kurs ishi kirish qism, ikki bob, to‘rt bo‘lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. jami 25 varaq. i bob. qo‘shma gap va uning turlari 1.1 qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot ikki yoki undan ortiq soda gapning mazmun, grammatik va ohang jihatidan birikuvidan tuzilgan gap qo‘shma gap deyiladi. bunga misol qilib: kuz kirib keldi, daraxtlarning barglari sarg‘aya boshladi. sodda gap tarkibida bitta ega va kesim birligi ishtirok etsa, qo‘shma gap tarkibida ikki yoki undan ortiq ega va kesim birligi (ya’ni grammatik asos) …

3 / 30

hlandi. tarkibidagi soda gaplarning o‘zaro mazmun munosabatiga ko‘ra bog‘langan qo‘shma gaplar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. biriktiruv munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar. bunday qo‘shma gaplar tarkibidagi soda gaplar o‘zaro va, hamda bog‘lovchilari, ham, -u (-yu), -da yuklamalari yordamida bog‘lanadi. bunday bog‘lovchi vositalardan foydalanish voqealarning bir paytning o‘zida yoki ketma-ket sodir bo‘layotganini ifodalashga yordam beradi. masalan: mahsulotlar tugadi va hamma o‘z uyiga tarqaldi. odam qo‘li tegdi-yu, cho‘llar bog‘ga aylandi. 2. zidlov munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar va ularda tinish belgilarning ishlatilishi. bunday gaplar tarkibidagi sodda gaplar o‘zaro ammo, lekin, biroq bog‘lovchilari, -u (-yu) yuklamalari yordamida bog‘lanadi. masalan: yurtimizning bu kuni chiroyli, lekin ertasi, indini yana chiroyliroq, baxtliroq bo‘ladi. ba’zan zidlik mazmunini kuchaytirish uchun zidlov bog‘lovchisi va bu vazifada qo‘llangan -u (-yu) yuklamasi birga ishlatiladi. kechasi bir yog‘di-yu, lekin havo unchalik sovuq bo‘lmadi. 3. ayiruv munosabatli bog‘langan qo‘shma gaplar va ularda vergulning ishlatilishi. bunday gaplardagi soda gaplar o‘zaro ayiruv bog‘lovchilar goh...goh, yo…yo, yoki…yoki, ba’zan…ba’zan, dam…dam, …

4 / 30

boshi bilan “shundoh” ishorasini berar edi. ma’lumki, ergashgan qo‘shma gaplarda ikki yoki undan ortiq sodda gaplar o‘zaro hokim-tobelik munosabati orqali bog‘lanadi.[footnoteref:2] ergash gap bosh gapga tobe bog‘lanib, bosh gapdagi biror bo‘lakni izohlab keladi. bosh va ergash gap grammatik hamda mazmunan grammatik bog‘lanib, yaxlit birlikni tashkil etadi va umumiy bir fikrni ifodalaydi. ular o‘zaro fe’lning amaliy shakllari (sifatdosh, ravishdosh va shart fe’li), yordamchi so‘zlar orqali munosabatga kirishadi. ergashgan qo‘shma gaplarning guruhlashishi ergash gapning guruhlashish ergash gapning bosh gapdagi qaysi bo‘lakni izohlab kelishiga qarab belgilanadi. [2: nurmatov a. tilni sistemali o‘rganish va sintaksisning ayrim muammo va masalalari. – toshkent: “o‘zbek tili va adabiyoti” jurnali, 1998 yil, 5-son. ] eski o‘zbek tilida ham ergash gapli qo‘shma gaplarning yuqoridagi turlari qayd qilinadi. quyida ko‘rib o‘tamiz. ega ergash gapli qo‘shma gaplar. ma’lumki, ega ergash gap bosh gapdagi olmosh bilan ifodalangan egani izohlab, to‘ldirib keladi. eski o‘zbek tilida ega ergash gap bosh gapga quyidagicha bog‘langan. 1. …

5 / 30

ku yuklamalari va -ki bog‘lovchisi yordamida bog‘lanadi. eski o‘zbek tilida esa, asosan, -ki, -kim vositasida bog‘langan. aniqlovchi ergash gapli qo‘shma gap. ma’lumki, aniqlovchi ergash gap bosh gapdagi aniqlovchi vazifasida qo‘llangan ayrim so‘zlarning ma’nosini konkretlashtirib keladi. aniqlovchi ergash gap ko‘pincha bosh gapdagi predmet belgisini uning harakati yoki holatiga ko‘ra aniqlaydi. ba’zan aniqlanayotgan bo‘lak shaklan ifodalanmasligi ham mumkin. lekin mazmunan u to‘liq aniqlashtiraveradi. sabab ergash gapli qo‘shma gaplar. bunday gaplarning mazmuni sabab munosabatidan iborat ergash gap sabab voqeani, bosh gap undan kelib chiqadigan natijani ifodalaydi. bunday ergash gaplarda sodda gaplarning semantik munosabatida leksik birikmalarining semantikasi muhim ahamiyatga ega. bu vositalar bosh gapning boshida kelib, sabab holi semantik vaziyatini egallaydi. sabab voqea ana shu vositalar yordamida natija voqeaning ichiga kiradi. sabab-voqea, ya’ni shart ergash gap oldin, undan so‘ng bosh gap keladi. chunki sabab-voqea ifodalangandan so‘ng vositalar bilan asosiy denotatning yuzaga chiqish sababi izohlanadi. sabab ergash gap bosh gapga -kim vositasida ham bog‘lanishi mumkin. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 30 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqealinishi"

mavzu: qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqealinishi kurs ishi mundarija 1) kirish ii. asosiy qism i. bob. qo‘shma gap va uning turlari. 1. 1. qo‘shma gap haqida umumiy ma’lumot. 1. 2 . qo‘shma gapni o‘qitish usullari. ii. bob. ergash gapli qo‘shma gaplar va ularning turlari. 2. 1. ega ergash gapli qo‘shma gap. 2. 2. bog‘langan qo‘shma gap. iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. kirish qo‘shma gaplar o‘zbek tili sintaksisining muhim bo‘g‘inlaridan biridir. ular bir nechta grammatik asoslar (predikat-subyekt) yordamida hosil bo‘lib, murakkab fikr va hodisalarni ifodalashda xizmat qiladi. o‘quvchilarni fikrlash va nutqiy savodxonlikka o‘rgatishda qo‘shma gaplarni o‘rgatish alohida ahamiyat kasb etadi. mavzuning dolzarbligi: o‘zbek tilshunosligida qo‘shma gap mavzu sifatida ko‘p...

Этот файл содержит 30 стр. в формате DOCX (50,7 КБ). Чтобы скачать "qo‘shma gap qoliplarining nutqiy voqealinishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo‘shma gap qoliplarining nutqi… DOCX 30 стр. Бесплатная загрузка Telegram