morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi

DOCX 43 pages 66.9 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.9 KB

File type DOCX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

mavzu: nutqda morfema umumiy maʼnosining nutqiy xoslanishi kurs ishi mundarija kirish 2 i bob. morfemika. morfema va uning xususiyatlari 4 1.1. morfemika haqida umumiy tushuncha 4 1. derivatsion omonimiya: 11 2. grammatik omonimiya: 11 3. derivatsion-grammatik omonimiya: 11 1.2. morfema va uning tasnifi 13 ii bob. morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi 20 2.1. morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi 20 2.2. so‘zning morfemik tarkibi 30 xulosa 43 foydalanilgan adabiyotlar 45 kirish mavzuning dolzarbligi. istiqlol tufayli milliy o‘zlik, milliy iftixor, milliy manaviyat, milliy an’analarimiz o‘zining asl ma’nosiga, mazmun mundarijasiga, mohiyat va qadriyatiga ega bo‘ldi. tilimizni har tomonlama taraqqiy ettirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi, uning davlat tili maqomi yanada mustahkamlandi. o‘zbekiston respublikasining birinchi prezidenti i.karimov o‘zbekiston mustaqilligining besh yilligi tantanasida shunday degan edi: “mustaqillik o‘zbek xalqiga o‘z yurtida qadr-qimmatini, bo‘y-bastini, o‘z madaniyati va an’analarini, tili va ma’naviyatini qayta tiklab olishga, milliy g‘urur va milliy tafakkur, vatanga muhabbat tuyg‘ularini kamol toptirishga zamin tug‘dirdi”. chindan, …

2 / 43

g‘oyat kata ahamiyat berdilar. negaki, ular millatning mavjudligini tasdiqlaydigan bebaho javohir ona tili ekanligini chuqur anglaganlar. bu davrda ijod qilgan yetuk tilshunoslardan biri abdurauf fitrat, ashurali zohiriy, abdulla avloniylardir. muammoning o‘rganilganlik darajasi. o‘zbek tilshunosligining shakllanishi va taraqqiy etishida d.polivanov, k.k.yudaxin, a.k.borovkov, v.v.reshetov, a.g‘ulomov, m.asqarova, s.mutalibov hamda 70-80-yillarda va undan keyin yetishib chiqqan olimlarning hissalari kattadir. o‘tgan asrning 20-yillari o‘zbek tilshunosligi a. nurmonov, n. mahmudov, b. o‘rinboyev, m. qurbonova, t.m. tog‘ayev, sh. bobomurodovalar tomonidan turli aspektlarda o‘rganilgan. ayniqsa, fitratning tilshunoslik merosini o‘rganishda tilshunos m.qurbonovaning o‘rni kattadir. tadqiqotning maqsad va vazifalari. tadqiqotning asosiy maqsadi hozirgi o‘zbek adabiy tilining morfemika bo‘limini o‘rganish va ochib berish. shundan kelib chiqqan holda, tadqiqot oldiga quyidagi vazifalar qo‘yildi: · morfemikani nazariy jihatdan o‘rganish; · o‘zbek tilshunosligining shakllanishi uchun asos bo‘lgan ilmiy manbalarni tavsiflash; · morfema va so‘z tarkibini tahlil qilish; · so‘z yasalishi va uning morfemik tarkibini nazariy jihatdan yoritish. tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati. ushbu tadqiqot …

3 / 43

g’ri emasligini ko‘rsatadi)dir. bir ma’nosida tilning grammatik qurilishi tushunilsa, ikkinchi ma’nosida tilshunoslikning shu grammatik qurilishni o‘rganuvchi sohasi anglashiladi. demak, u so‘z va gapning formal-grammatik tomonlarini – so‘z o‘zgarishlarini, sintaktik birliklar va ularning turli ko‘rinishlarini, strukturasini va hosil qiluvchi vositalarini, shuningdek, ifodalaydigan grammatik ma’nolarini o‘rganadi[footnoteref:1]. [1: nigmatov x.g. funktsionirovanaya morfologiya tyurkoyazichnix pamyatnikov xi - xii vv. – toshkent: fan, 1989, – b. 31-36. ] tilning o‘ziga xosligi fonetik, leksik, grammatik strukturalarning yaxlitligidan iborat. ular bir-biridan ajralgan holda emas, yaxlit sistema sifatida mavjuddir. bu yaxlitlikni zohiriy va botiniy tushunish mumkin. yaxlitlikning zohiriy alomati tovushlarning so‘z va qo‘shimchalarni, so‘zlarning gap va so‘z birikmalarini tashkil etishida namoyon bo‘ladi. yaxlitlikning botiniy idrokida fonetik omilning qo‘shimcha, so‘z, so‘z birikmalari ma’nolarini, leksik omilning shu tarzda fonetik, grammatik, grammatik omilning fonetik va leksik hodisalarni farqlashi va nutqqa olib chiqishi kabi bir qarashda ko‘zga tashlanmaydigan holatlar e’tiborga olinadi. grammatika ongda nutqiy qo‘llanishga shay turgan leksemalarni grammatik vositalar bilan shakllantirib, …

4 / 43

ishini ta’minlaydi. ammo bu bir til oilasiga kiruvchi barcha tillar orasidagi farqlarning mavjudligini inkor qilmaydi. masalan, turkiy tillarning sintaktik qurilishida o‘xshashliklar, morfologik qurilishida esa farqlar ko‘proqdir. til hamisha taraqqiyotdadir. bunda ustuvorlik, asosan, tilning leksik sathiga beriladi. ijtimoiy hayotning o‘zgarishi leksikada keskin o‘zgarishlar yasaydi. yangi szlarning vujudga kelishi, so‘zlarning “tirilishi”, iste’moldan chiqib ketishi kabilar bunga misoldir. tilning fonetik va grammatik sathlari ijtimoiy o‘zgarishlarga befarq bo‘lib, unda faqat vaqt o‘z izlarini qoldiradi. chunki yaqin yillarda tubdan o‘zgarishga uchragan ijtimoiy hayotning ta’siri natijasida, masalan, o‘zbek tilining morfologik strukturasi, sintaktik qurilishida o‘zgarish kuzatilmaganligi buning yorqin dalilidir. lekin asrlar davomida bunday o‘zgarishlar bo‘lib turadi. masalan, eski o‘zbek tilida –gu affiksi yordami bilan yasalgan ish otiga -m, -ng affikslarining qo‘shilib, ushbu so‘zning kesim ekanligini ko‘rsatgan: men ko‘rgum tipida. bu hozirgi o‘zbek tilida kuzatilmaydi. ul, alar, andin, anda, ko‘zun ko‘rub (ko‘zi bilan ko‘rib) kabi qator so‘zshakllar fikrimizning dalilidir. yoki eski o‘zbek tilida bu sening, bu mening ko‘rinishidagi …

5 / 43

yingi vaqtlarda bularni yoritishning yangi sxemalari paydo bo‘ldi: dastlab morfemalariing har ikki sohaga aloqador bo‘lgan tomonlari ayrim beriladi, bu ayrim qism morfemika deb ataladi, keyin so‘z yasalishi, undan keyin morfologiya bayon qilinadi. bu yangi tartib ilmiy jihatdan puxta asoslangan bo‘lib, praktik tomondan ham afzalliklarga ega. morfemika so‘zning eng kichik ma`noli qismlari haqidagi ta`limotdir. bu kichik qismlar morfemalardir. bu morfemalar turli ko‘rinishlarga ham ega bo‘ladi. masalan, ishla so‘zadagi -la elementi hayda so‘zida -da formasida kelgan (lekin hay-hayla fe`lida yana -la tusida qo‘llangan, hozir ajralmaydigan unda so‘zida ham aslda shu -da affiksi bor (un– ovoz). bu -la va -da ko‘rinishlari umumiy tarzda morfema deyiladi. buning har bir ko‘rinishi esa morf sanaladi. demak, morfema morflarning yig‘indisidir. bu turli ko‘rinishdagi qismlar, morflar, bir-biriga nisbatan allomorf sanaladi. bu hol o‘zak morfemalarda ham uchraydi: tashqi so‘zidagi tash elementi tish tusida ham uchraydi (chiq so‘zining kelib chiqishini eslang: tishiq – chiq). yana: yuvmoq – yumoq (u ko‘ylakni …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi"

mavzu: nutqda morfema umumiy maʼnosining nutqiy xoslanishi kurs ishi mundarija kirish 2 i bob. morfemika. morfema va uning xususiyatlari 4 1.1. morfemika haqida umumiy tushuncha 4 1. derivatsion omonimiya: 11 2. grammatik omonimiya: 11 3. derivatsion-grammatik omonimiya: 11 1.2. morfema va uning tasnifi 13 ii bob. morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi 20 2.1. morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi 20 2.2. so‘zning morfemik tarkibi 30 xulosa 43 foydalanilgan adabiyotlar 45 kirish mavzuning dolzarbligi. istiqlol tufayli milliy o‘zlik, milliy iftixor, milliy manaviyat, milliy an’analarimiz o‘zining asl ma’nosiga, mazmun mundarijasiga, mohiyat va qadriyatiga ega bo‘ldi. tilimizni har tomonlama taraqqiy ettirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi, uning davlat tili maqomi yana...

This file contains 43 pages in DOCX format (66.9 KB). To download "morfema umumiy ma’nosining nuqtqiy xoslanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: morfema umumiy ma’nosining nuqt… DOCX 43 pages Free download Telegram