morfemika. morfema, uning turlari

PPTX 12 стр. 109,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 12
morfemika. morfema, uning turlari morfemika. morfema, uning turlari reja: morfemika haqida umumiy ma’lumot. 2. morfema va uning turlari: 1) o‘zak morfema va uning xususiyatlari; 2) affiks morfema va uning xususiyatlari; 3. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari: 1) so‘z yasovchi affikslar va ularning turlari; 2) shaklyasovchi affikslar va ularning turlari; 4. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari: 1) sodda affikslar; 2) murakkab affikslar. morfemika haqida umumiy ma’lumot so‘zlar kopincha tarkibiy jihatdan turli qismlardan iborat bo‘ladi: mustaqil-lik-ning 24 yil-lik bayram-i nishon-la-n-di. ko‘rinyaptiki, gap tarkibidagi so‘zlar atash ma’nosini yoki grammatik ma’noni ifodalaydigan qismlarga bo‘lindi. ana shu kichik qismlarni o‘rganadigan bo‘lim morfemika(lot. morfe – shakl degani) deb ataladi. morfema va uning xususiyatlari so‘zning eng kichik ma’noli qismi morfema deb ataladi: masalan, paxtakorlarimizga so‘zi paxta, -kor, -lar, -imiz, -ga qismlaridan iborat. morfemalar o‘ziga xos ma’nolar ifodalaydi. 2. morfema tarkibiga ko‘ra fonemalar kompleksidan, ba’zan bitta fonemadan iborat bo‘ladi. masalan, u-ni, kitob-i. 3. morfema affikslari bo‘lgan …
2 / 12
gan, bog‘liq holda, asoska qo‘shilib keladigan, asosning leksik-grammatik xususiyatlari bilan bog‘liq bo‘lgan har xil ma’nolarni ifodalashga xizmat qiladigan morfemadir. mustaqil qo‘llanmaydi. 2. asos ifodalaydigan tub leksik ma’noga yangi leksik belgi qo‘shishi mumkin: ishchi 3. asos ifodalagan ma’noga qo‘shimcha grammatik ma’no qo‘shishi mumkin: ishga. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari so‘z yasovchi qo‘shimchalar asosga qo‘shilib, yangi ma'noli so‘z hosil qiladigan qo‘shimchalardir: o‘t - o‘tloq, arra - arrala, kuch - kuchli, hosil -serhosil. bular ot, sifat, fe’l va favish turkumida uchraydi. misollar: so‘z yasovchi affikslarning so‘z yasash darajasiga ko‘ra turlari 1. juda ko‘p yangi so‘z yasashga xizmat qiluvchi affikslar unumli affiks deyiladi: jang-chi, bo‘yoq-chi; aql-li, bola-li, g‘ayrat-li, yeyish-li; tuz-la, oq-la, joy-la; bo‘l-ma, mosla-ma, qatla-ma, bola-lik, yosh-lik, tinch-lik, do‘st-lik kabi. 2. kamroq so‘z yasash uchun xizmat qiluvchi affikslar kamunum affiks deyiladi: taro-q, tirno-q; tosh-qin, yon-g‘in, qir-g‘in; mehnat-kash, chizma-kash; ek-in, yig‘-in, tug-un. 3. hozirgi o‘zbek tilida yangi so‘z yasash xususiyatini yo‘qotgan affikslar unumsiz …
3 / 12
tepkila. 2) sintaktik shakl yasovchi qo‘shimchalar so‘zlarni bir-biriga bog‘laydigan qo‘shimchlardirdir: bularga kelishik (kitobni o‘qidi, uyga ketdi, daftarning varag‘i), egalik (maktabimiz hovlisi, mening ukam, talabalar uyi), shaxs-son (biz keldik, men bordim, sen kelding) qo‘shimchalari kiradi. bu qo‘shimchlar yana sintaktik munosabat shakllari ham deyiladi. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari 1. sodda affikslar boshqa qo‘shimchalarga ajralmaydi: ish-chi, aql-li, gul-la-di. 2. murakkab affikslar kamida ikkita qo‘shimchaning qo‘shilishidan hosil bo‘ladi: dehqonchilik, odamgarchilik, yordamlash, otlan, uydagi, yuzlab, butunlay, ochiqchasiga, tortqila, xomligicha, tepkila, turtkila, yugurgilamoh, ezg‘ilamoh, akalarcha. bu qo‘shimchalar ma’lum so‘zlar tarkibida kelganida boshqa ma’noli qismlarga ajralmaydi. o‘zbek tilida morfemalarning joylashish tartibi o‘zbek tilida affikslarning asosga qo‘shilish tartibi, odatda, quyidagicha: asos + so‘z yasovchi affiks + lug‘aviy shakl yasovchi affiks + sintaknik shakl yasovchi affiks: kitob+xon+lar+ning. o‘zgargan holat: asos + lug‘aviy shakl yasovchi affiks + so‘z yasovchi affiks + sintaknik shakl yasovchi affiks: sev-in-ch-ni affikslarning qo‘shilish jihatdan turlari postfikslar so‘zda asosdan keyingi o‘rinda turadigan affikslardir: ish-chi, qish-la, …
4 / 12
morfemika. morfema, uning turlari - Page 4
5 / 12
morfemika. morfema, uning turlari - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "morfemika. morfema, uning turlari"

morfemika. morfema, uning turlari morfemika. morfema, uning turlari reja: morfemika haqida umumiy ma’lumot. 2. morfema va uning turlari: 1) o‘zak morfema va uning xususiyatlari; 2) affiks morfema va uning xususiyatlari; 3. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari: 1) so‘z yasovchi affikslar va ularning turlari; 2) shaklyasovchi affikslar va ularning turlari; 4. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari: 1) sodda affikslar; 2) murakkab affikslar. morfemika haqida umumiy ma’lumot so‘zlar kopincha tarkibiy jihatdan turli qismlardan iborat bo‘ladi: mustaqil-lik-ning 24 yil-lik bayram-i nishon-la-n-di. ko‘rinyaptiki, gap tarkibidagi so‘zlar atash ma’nosini yoki grammatik ma’noni ifodalaydigan qismlarga bo‘lindi. ana shu kichik qismlarni o‘rganadigan bo‘lim morfemika(lot. morfe...

Этот файл содержит 12 стр. в формате PPTX (109,2 КБ). Чтобы скачать "morfemika. morfema, uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: morfemika. morfema, uning turla… PPTX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram