sharq kitobat san'ati tarixidan

DOCX 11 pages 35.4 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.4 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

sharq kitobat san’ati tarixidan. markaziy osiyoda kitobat san’atining paydo bo’lishi, taraqqiyoti va inqirozi. sharq kitobat san’ati tarixidan. sharq xalqlarining ilm-fan va ma’naviy madaniyat sohasida yaratib qoldirgan buyuk merosi, bugungi kunga qadar asosan, qo‘lyozma asarlar holida yetib kelgan. arab yozuvida kitobat qilingan arab, fors va turkiy tillardagi madaniy meros tufayli sharq xalqlari ajdodlar tomonidan yaratilgan ma’naviy xazinadan bahramand bo‘lgan va jahon madaniyati taraqqiyotiga o‘z hissasini qo‘sha olganlar. barcha musulmonlar uchun yagona bo‘lgan arab yozu vi badiiy san’at va bezaklar ifodasi uchun ham universal ahamiyatga ega hisoblangan. albatta, uning bunday mavqeyi musulmonlar e’tiqodi, qur’oni karim ushbu yozuv vositasida ifodalanganligi bilan bog‘liq. arab yozuvida bitilgan kitobat o‘z rivojlanish tarixiga ega. qur’oni karimning viii–ix asrlarga oid ilk nusxalari arab yozuvining dastlabki shakllaridan biri – kufi y xatida pergamentga yozilgan, kam miqdorda tilla bilan birga turli ranglardan foydalanilgan. ularda sharqning qaysi hududida yaratilganligini ko‘rsatuvchi alohida belgilar ko‘zga tashlanmagan. yozuv materiali sifatida qog‘ozning kashf etilishi va …

2 / 11

. xii asrdan saljuq turklari hukmronlik davrida kitobat san’atida me’morchilikka xos bezaklardan, masalan, terilgan g‘ishtlarga o‘xshash yoki ganchkorlikka xos bezaklardan foydalanishga qiziqish kuchayadi. hamadon amiri muzaffariddin o‘zbek ibn muhammadning (1191–1211) vaziri abulqosim horun ibn ja’far dindon kutubxonasi uchun tayyorlangan qo‘lyozma mo‘g‘illar davrigacha bajarilgan sharq qo‘lyozmalarining go‘zal namunalaridan birini ifodalaydi. tasvirlar bilan bezatilgan dastlabki markaziy osiyo qo‘lyozmalaridan biri ayyuqiy (v asr) “varqa va gulshoh” dostonining xii asr oxiri – xiii asrga oid nusxasida aks etgan miniatyura uslubi islomgacha bo‘lgan davrlardagi devor tasvirlarini eslatadi. kitobat san’atidagi keyingi rivojlanish davri eronda xulaguylar (halokuiy) davri, 1295-yilda g‘ozonxonning (1295–1304) islom dinini qabul qilishidan keyingi davrga taqaladi. bu davrda yaratilgan qo‘lyozmalar mamluklarning madaniy markazlari qohira va damashqqa xos qo‘lyozmalar bilan raqobatlasha olgan. mo‘g‘ullar bosqini davrida siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotning barcha sohalariga yetkazilgan ulkan talafot bir tomondan hunarmandlarning turli mintaqalarga qochishiga, san’atning kengroq hududlarga tarqalishiga olib kelgan bo‘lsa, boshqa tomondan mo‘g‘ul imperiyasining boshqa bir chekkasidagi xitoy …

3 / 11

viriy san’atiga xos suratlar bilan uyg‘unlashtirilgan, ham yuqoridan, ham yon tomondan aniq aks ettirilgan dramatic tasvirlar bilan boyitilgan.xulaguylar davlati qulagandan so‘ng (1335) jaloyiriylardan (1340–1410) sulton shayx uvaysxon (1356–1375) va g‘iyosiddin sulton ahmadxon (1382–1386) davrida tabriz va bag‘dod shaharlarida kitobat san’ati rivojiga e’tibor beriladi. markaziy osiyoda kulyozma kitoblarni tayyorlash bir necha ming yillik tarixga ega. sugd tilida pergamentda bitilgan eng kadimgi kitoblardan zardushtiylarning “avesto” kulyozmalari; “vessantaraka jataka” asari xisoblanadi. ma'lumotlarga kara-ganda aleksandr makedonskiy tomonidan markaziy osiyo zabt egilgandan keyin kitobning falsafa va boshka muxim fanlarga doyr kismlari ajratib olinib yunonistonga junatilgan. boshka boblari yuk kilib yuborilgan. viii asrda samarkand keyin buxoroda kogoz tayyorlash ustaxonalari kupayib kogoz sifati yaxshilanishi movaroun-naxrda kulyozma kitoblarning rivojiga katta ta'sir etdi.ayniksa x-xi asrlarda birinchi shark renessansi davri xorazmda ma'mun akademiyasi (≪majlisi ulamo≫) tashkil etilgan davrlar ilm-fan rivojida kitobat san'atining yangi kutarilishi boshlanib kulyozma tarkibiga tasvirlar kiritila boshlandi. jumladan, muzammad muso al-xorazmiyning “kito-bati surati al-arz” (er surati) kitobi, …

4 / 11

akkosh, musavvir, sax-choflarning samarkandga olib kelinishi kulyozma kitoblar tayyorlash ishiga ijobiy ta'sir etdi. bu davrda samarkand xunarmandchiligida ayniksa, kogoz ishlab chikarish aloxida urin tutgan. shaxar yakinidagi suvli arikdar soxilida suv tegirmonlari kurilib kogoz tayyorlanadigan korxonalar soni oshib borgan. kogoz tut daraxti, ipak, paxta va eskirgan latta maxsulotlarini maydalab ularning tolasidan tayyorlangan, samarkand kogozi urta asr shark xattotlari orasida goyat mashxur bulib, uning bir kismi boshka ulkalarga xam chikarilgan. kogozning kupayishi kitob tayyorlash jarayonini tezlashiga olib keldi. xv-xvi asr barcha musulmon davlatlari katori yurtimizda uzining eng yuksak chukkisiga chikkan davr bulib keyingi aerlarda tanazzulga uchray boshladi. bunga kuyidagilarni sabab kilib kursatish mumkin: 1) amir temur tuzgan buyuk imperiyaning taxti uchun vorislar urtasidagi kurashlar natijasida mamlakatdagi tartibsizliklar san'at tarakkiyotiga salbiy ta'sir kila boshladi. 2) xvi-xvii asrlarda markaziy osiyo va eron adabiyoti kitobat san'atida uzviy bogliklik kuzatilgan bulsa, safaviylar davrida eronda shiyalik markaziy osiyodagi sunniylik mazxablari urtasidagi ziddiyatlar madaniy alokalarni uzilishiga sabab buldi.xviii …

5 / 11

dan kirib keladigan kitoblarga talab kuchaydi. 4) chor rossiyasining markaziy osiyoni bosib olishi va arzon kogozning kirib kelishi maxalliy kogoz ishlab chikarishga salbiy ta'sir kildi. kitob ba'diiy bezaklari soddalashib charm mukovalar urniga fakat forzats kismi charmdan tayyorlanib asosi kalin kogoz, sirti moybuyokda buyalib loklangan karton mukova, yukori sifatli ipak, yarim ipak kogozlar urnini paxta maxsulotidan tayyorlangan kogozlar egalladi. xv asrda kogozlar egti marotabagacha gruntlab ishlov berilgan, bezagida oltin suvi ishlatilgan bulsa, endi uch marotaba grunt kilingan, oltin suvi urniga bronza kukunidan tayyorlangan buyok ishlatildi. 5) xix asrda kitobat san'atida badiiy bezak sifatida tasvir ishlash mavzulari oldingi asrlardagidek ixtiyoriy bulmay shariyat tomonidan belgilangan kolipga tushib koldi. tasvirlarda kup inson komati ishtirokidagi kompozitsiyalar urniga sodda kompozitsiya tuzilishiga ega tasvirlar ishlanganini kuzatish mumkin. inson, jonivor tasvirlari ulamolar belgilagan koida asosida ishlana boshlandi. tasvirda musavvir dunyokarashi, maxorati emas balki jamiyatdagi umum kanonlashgan talablarga javob berishiga karab baxolandi. kulyozma kitoblarda musavvir mexnatiga e'tibor susaygani sabab …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq kitobat san'ati tarixidan"

sharq kitobat san’ati tarixidan. markaziy osiyoda kitobat san’atining paydo bo’lishi, taraqqiyoti va inqirozi. sharq kitobat san’ati tarixidan. sharq xalqlarining ilm-fan va ma’naviy madaniyat sohasida yaratib qoldirgan buyuk merosi, bugungi kunga qadar asosan, qo‘lyozma asarlar holida yetib kelgan. arab yozuvida kitobat qilingan arab, fors va turkiy tillardagi madaniy meros tufayli sharq xalqlari ajdodlar tomonidan yaratilgan ma’naviy xazinadan bahramand bo‘lgan va jahon madaniyati taraqqiyotiga o‘z hissasini qo‘sha olganlar. barcha musulmonlar uchun yagona bo‘lgan arab yozu vi badiiy san’at va bezaklar ifodasi uchun ham universal ahamiyatga ega hisoblangan. albatta, uning bunday mavqeyi musulmonlar e’tiqodi, qur’oni karim ushbu yozuv vositasida ifodalanganligi bilan bog‘liq. arab yozuvid...

This file contains 11 pages in DOCX format (35.4 KB). To download "sharq kitobat san'ati tarixidan", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq kitobat san'ati tarixidan DOCX 11 pages Free download Telegram