turonzaminda turli yozuv tizimlari rivojlanishi

DOCX 28 pages 72.1 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.1 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

9- mavzu: turonzaminda turli yozuv tizimlari rivojlanishining asosiy tarixiy bosqichlari va etakchi tamoyillari. turonzaminning turli tarixiy-madaniy mintaqalarida juda xilma xil etnik guruhlar, subetnoslar va etnoslarning mavjud bo’lishi va birgalikda hayot kechirishi, savdo-sotiq va o'zaro madaniy aloqalar, bosqinchilik yurishlari. ayni bir vaqtda va ayni bir mintaqada bir qancha tillar va dinlarning mavjud bo’lishi bir qancha yozuv tizimlari va yozma yodgorliklar majmuining muvoziy tarzda va bir vaqtning o'zida rivojlanib borishiga sabab bo'ldi. masalan, miloddan awalgi iii-ii asrlarda yunon baqtriya podsholigida oromiy grafikasi asosidagi baqtriya yozuvi bilan bir qatorida yunon yozuvi ham iste’molda bo'ldiki, uni yunonlar harbiy ma’muriyati o'zi bilan birga olib kelgan edi. milodning boshlarida yunon yozuvi mahalliy ma'murlar tomonidan baqtriya tilini qayd etish uchun ishlatilardi. o'sha baqtriyaning o'zida hind yozuv tizimlari bo’lgan brahmi va kxaroshtxi ham mavjud edi; sosoniylar eronidan kelib chiqqan eroniylar yashaydigan joylarda va turonzaminning xristianlar istiqomat qiladigan ayrim hududlarida pahlaviy (o'rta forsiy) va suriya nestorian yozuvlari ishlatilardi. qadimgi …

2 / 28

mizning shimoliy qismida va hozirgi vaqtda qoratepa nomi bilan mashhur bo’lgan joyda milodiy i-iii asrlariga mansub g'orlardagi budda monastirlari devorlarida ko'rish mumkin. keltirilgan misollaming ko‘rsatishicha. muayyan yozuv tizimlari yozuv yodgorliklarning, shuningdek, biror til yoki tillar guruhining grafika, alfavit, orfografiya kabi tushunchalarni o'z ichiga olgan yozma vositalar majmuidan iborat bo’lgan odatda bitta yozuv yoki alfavit tizimi bilan birlashtirilgan bo’lib, muayyan madaniy-yozma shakllarga tarixan qaror topgan tillar guruhiga kiritilgan bo’ladi. bu tillar faqat alfavitlar va orfografiyalaming mushtarakligi bilan birlashib qolmay. shu bilan birga, asosan, til institutlari: idora, maktab, kitob chiqarish va taqsimlash, shuningdek, adabiy ko'p tillilik bilan ham bir'ashgan bomadi. shu munosabat bilan turon-turkiston xalqlari til madaniyati va kitobat ishi tarixiga doir masalalami tadqiq qilishda ikkita asosiy til guruhlari - eron tili va turkiy til vakillarining deyarli uch ming yil mobaynida madaniy-tarixiy jihatdan birga yashab, o'zaro aloqada bo’lib, bir-biriga ta’sir ko'rsatib kelishi muhim ahamiyat kasb etadi. ko'p asrlar mobaynida eramizdan awalgi i …

3 / 28

lgilash bu mintaqada kitobat madaniyati rivojlanishining asosiy bosqichlarini aniqlash uchun muhim ahamiyatga ega. eronshunoslik fanida qabul qilingan an’anaviy davrlashtirish sxemasiga ko'ra eron tillari tarixida uch asosiy davrni ajratish qabul qilingan. birinchisi - qadimgi eron tillari davri - mil. av. iv-iii asrlargacha bo’lgan davrni qamrab oladi: ikkinchisi o‘rta eron tillari davri mil. av. iv-iij asrlardan milodiy viii-ix asrlargacha bomgan davmi; uchinchisi - yangi eron tillari davri viii-ix asrlardan hozirgi paytgacha bo’lgan davmi qamrab oladi. ushbu sxemaga ko‘ra qadimgi eron tillari davriga qadimgi fors, «avesto». midiya, skif tillari, 0’rta eron tillari davriga o'rta fors, parfiyoniy. sug'diy, xorazmiy, bohtariy va sak-xotan, yangi eron tillari davriga - yangi fors, doriy va fors-tojik tillari kiradi. turonzaminda turkiy tilning rivojlanishini davrlashtirish sxemasi o'ziga besh asosiy tarixiy davr yoki zamonni qamrab oladi. miloddan avvalgi i ming yillikning o'rtalaridan boshlab milodiy iv asrigacha xunnlar tili davri, iv asrdan ix asrgacha qadimgi turkiy yozma til davri davom etadi. ayniqsa, …

4 / 28

tillarga, shuningdek. o'zbek tilining xorazm shevasiga yo'llanma bergan o'guz til guruhi. qipchoq til guruhi va undan kelib chiqqan qozoq, qirg'iz, qozon tatarlari, boshqird, qoraqalpoq tillarini ta’riflaydi. xv asrdan e’tiboran yangi turkiy til davri boshlanadi. yangi mumtoz adabiy tilning, ya’ni xv asrda qaror topgan o‘zbek tilining (u chig'atoy tili deb ham atalardi) sarchashmasida lutfiy, durbek. atoiy, sakkokiy, gadoiy, haydar xorazmiy, amiriy, yaqiniy, xorazmiy, alisher navoiy turishgan. yangi turkiy til davri asrimizning 30-yillarigacha davom etadi. badiiy adabiyotda yangi mumtoz o‘zbek tilining bu davrdagi vakillari mahmudxo4ja behbudiy, hamza, abdurauf fitrat, abdulla qodiriy, cho'lpon, botu, elbek bo'lishdi. fuqarolar urushi va bolsheviklar qizil terrorining 20-yillarida turkistondagi halokatli oqibatlari, 30-yillarda sobiq sho'rolar ittifoqi xalqlari hayoti da stalincha shafqatsiz terror, kollektivlashtirish va ataylab tashkil etilgan ocharchilik yillarida, so'ngra ikkinchi jahon urushi yillarida ro’y bergan ayanchli halokatlar, 40-70 - yillarda sobiq ittifoqning ovrupo qismidan turonzaminga aholining ma’lum qismi muntazam ko'chib kelishi, 70-90-yillarda o'rta osiyoning ijtimoiy ishlab chiqarish va …

5 / 28

yozuvi va kitobati qadimgi xorazm miloddan awalgi vi asr oxirlarida ahomaniylar imperiyasi tarkibiga kirgan edi. bu haqda bexistun yozuvi matnida ma’lumot berilgan.katta aybuyirqal’a shaharchasidan (shim-xorazm) topilgan xumdagi yozuvni olimlar miloddan awalgi v-iv asrlarga oid oromiy yozuviga kiritadilar. bu turon hududidagi oromiy yozuvining eng qadimgi uodgorligidir. tarixiy manbalaming ma’ lumotlari rasmiy oromiy tili va oromiy idora yozuvi xorazmning ish muomalasiga miloddan awalgi v-asrda kirib kelganligi haqida ancha aniqlik bilan gapirish imkonini beradi. yunon qo'shinlarining bergan zarbalari ostida qadimgi eron davlati qulagandan keyin (miloddan awalgi 330 yilda) va imperiya tarqalib ketgandan so;ng xorazmda mustaqil davlat tashkil topdi. oromiy grafikasi asosidagi mustaqil xorazmiy yozuvi shakllanishining boshlang'ich davri miloddan awalgi iv asr oxiri - iii asrning boshlarida qadimgi xorazm davlatining tashkil topish davriga to'g'ri keladi. umuman olganda mazkur yozuv tizimining mavjud bo’lish va rivojlanish davri kamida o‘n to'rt asmi (miloddan avvalgi iv asrdan milodiy xi asrigacha) qamrab oladi. xorazmiy yozuvi yodgorliklarining muhim xususiyati shundan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turonzaminda turli yozuv tizimlari rivojlanishi"

9- mavzu: turonzaminda turli yozuv tizimlari rivojlanishining asosiy tarixiy bosqichlari va etakchi tamoyillari. turonzaminning turli tarixiy-madaniy mintaqalarida juda xilma xil etnik guruhlar, subetnoslar va etnoslarning mavjud bo’lishi va birgalikda hayot kechirishi, savdo-sotiq va o'zaro madaniy aloqalar, bosqinchilik yurishlari. ayni bir vaqtda va ayni bir mintaqada bir qancha tillar va dinlarning mavjud bo’lishi bir qancha yozuv tizimlari va yozma yodgorliklar majmuining muvoziy tarzda va bir vaqtning o'zida rivojlanib borishiga sabab bo'ldi. masalan, miloddan awalgi iii-ii asrlarda yunon baqtriya podsholigida oromiy grafikasi asosidagi baqtriya yozuvi bilan bir qatorida yunon yozuvi ham iste’molda bo'ldiki, uni yunonlar harbiy ma’muriyati o'zi bilan birga olib kelgan edi. milodning ...

This file contains 28 pages in DOCX format (72.1 KB). To download "turonzaminda turli yozuv tizimlari rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: turonzaminda turli yozuv tiziml… DOCX 28 pages Free download Telegram