arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari

DOCX 19 pages 40.0 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.0 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

11- mavzu: arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari. arab istilochilari eron (651) va turon (722 yil) ni bosib olganlaridan keyingi dastlabki yillarda zardushtiylik dunyosi xalqlarining ijtimoiy va madaniy taraqqiyoti darajasi ancha yuqori ekanligiga duch keldilar. bu daraja shahar va qishloq jamoalari hayotini tashkil etishning rivoj topgan ilk o'rta asr shakllari, ulaming o'z-o'zini ijtimoiy boshqarishi, mazkur xalqlar ma’naviyatining o'ta yuqoriligi bilan izohlanardi. xalqlarning diniy va mifologik ongi ulaming zardushtiylik hayot tamoyillariga, axloqiy, ma’naviy, estetik, shuningdek, oilaviy-maishiy va turmush yo’l-yo'riqlariga sodiqligini taqozo etardi. mazkur xalqlar umumiy madaniy darajasining yuqori bo'lishi asrlar mobaynida vujudga kelgan qudratli an’anaviy mifologiya, epik rivoyatlar bilan, xalq og'zaki ijodi asarlari, afsonaviy og'zaki va yozma tarix asarlari umumiy tizimining mazmunini tashkil etuvchi narsalar bilan belgilanardi. kitobat tarmoqlari xususida ham ilk o'rta asrlar uchun ancha rivojlangan darajani qayd etish mumkin. deyarli har bir elatning o'z «milliy» yozuvi va …

2 / 19

ahsulotlari kam sonli boiganligidan kitob savdosi o'ta ibtidoiy shakllarda davom etardi. zardushtiylar dunyosida kitoblarning muomalada boiishi va qo'shni mamlakatlar bilan kitob savdosi orqali kitob ayirboshlash odatda favqulodda, elitar xususiyatga ega edi va muntazam olib borilmasdi. biroq qadimgi davrda va ilk o'rta asrlarda kitob savdosi, garchi kam hajmda bo'lsa ham, mavjudligi albatta muhim voqeadir. zardushtiylik madaniy dunyosining umumiy ma'naviy boyligi, «avesto» kitobi, uning ayrim qismlari va parchalari zardushtiylarning ibodatxonalarida saqlangan. moniychilar ibodatxonalarida beshta majburiy zallardan bittasi hamisha kitoblarga ajratilardi. bunday kutubxonalarda asosan payg'ambar monining muqaddas kitoblari, uning sharhlari va tarafdorlarining asarlari saqlanardi. diniy kutubxonalar bilan bir qatorda dunyoviy kutubxonalar ham mavjud edi. bular saroylardagi hujjatgohlar va hukmron sulolalarning maxsus kitob omborlari boshqa badavlat shaxslarning kutubxonalari edi. o'rta asrlardagi narrativ (ta’riflangan) manbalarda eron, xorazmiy va sug'd olimlari va zardushtiy ruhoniylaming shaxsiy kutubxonalari ham bo’lganligi haqidagi dalillar mavjud. vii asr o'rtalarida sosoniylar sulolasi shohlarining eng yirik kutubxonasi turonzaminga to' laligicha ko' chirib keltirilgan …

3 / 19

i choralar haqida hech narsa deyilmagan» o'rta asrlarda arab yozuvida bitilgan eng nufuzli manbalardan biri bo’lmish an-nodimning «fixrist» asarida ix asrning astronomi abu ma’shar ja'far ibn muhammad ibn umar al-balxiyning (886 yilda vafot etgan) bizgacha etib kelmagan kitobidan parcha keltiriladi. unda erondagi ilk o'rta asr kutubxonasi to'g'risidagi qimmatli axborot mavjud. parchada aytilishicha, x asrning o’rtalarida isfaxon vaqinidagi jey shaharchasida, chamasi arablaming eronga qilgan hujumi arafasida yoki bu hujnm vaqtida (651 yil) o'rab suvab tashlangan kutubxona topilgan. kutubxonada oq terak (tuz) pokstlog'iga yozilgan ko'pgina qadimgi kitoblar bor bo'lib, ular ajdodlarimiz davridagi fanlaming barcha tarmoqlarini qamrab olgan va qadimgi fors yozuvi (aftidan, o'rta fors yozuvi) shakli bilan yozilgan. «fixrist» muallifi o'zining nufuzli zamondoshi fikrlariga tayanib, uning bir hikoyasini keltiradi, unga ko'ra o'sha shaharchadagi boshqa bir binoning erto'lasidan 961 yilda boshqa kitoblar kollektsiyasini topishadi, bu kitoblar ham suvab yuborilgan bo'lib, oshlangan va maxsus tayyorlangan teri varaqlariga yozilgan edi, lekin ularni qanday o'qishni hech …

4 / 19

itoblar ham borligiga alohida e’tibor berib, ularning sosoniylar davrida ko'chirilganligi katta ahamiyatga ega bo'lganligini ta’kidlab, shuni ko'rsatib o'tadiki, «bu kitoblar zardushtiylar manbalarida dastlabki sosoniy shohlar chet mamlakatlardan kitoblar to'plagani haqidagi axborotning to'g'riligini tasdiqlovchi omil bo'lib xizmat qilishi mumkin. bu xildagi ma’lumotlar sosoniylar davrida ko'p miqdorda kitoblar mavjud bo'lganligiga shubha qoldirmaydi». eron va turon xalqlarining arab bosqinchilariga qarshi o'z ozodligi va mustaqilligi uchun olib borgan qurolli kurashi shunchaki turli xalqlar, bosqinchilar va qarshilik ko'rsatuvchilar urushigina emas, shu bilan birga ikki xil diniy qarashga va madaniy an'analarga ega boigan xalqlar to'qnashishi hamdir. arablar istilosi jarayonidagi ayovsiz janglar vaqtida odatda hamisha asosan tinch aholi, lashkarlar. ayniqsa zardushtiylik vakillari qirilgan, shu bilan birga ko'pgina ibodatxonalar, xazina omborlari, yozma hujjatlar va kitoblar majmualari talon-taroj qilingan, mahalliy moddiy madaniyat yodgorliklari vahshiylarcha yo'q qilingan. istilochilaming boshqa diniy e’tiqodlar. urf-odatlar va dunyoqarash ko'rinishlariga toqatsizligi o'sha vaqtlarda mavjud boigan ko'p sonli yozuv yodgorliklariga bosqinchilarcha munosabatida ham o'z ifodasini topgan …

5 / 19

g kitoblari va o'ramlarini yoqib yuborgan, natijada xorazmliklar deyarli savodsiz boiib qolishgan va ular kerak boigan barcha bilimlami faqat xotiralarida saqlashga majbur bo'lishgan». turonzamin xalqlari o'z kitob fondlarini amalda yangidan to'play boshlashlariga to‘g‘ri keldi va bu fond yaqin va o' rta sharq mamlakatlarida yangi arab yozuvida bitilgan kitoblardan, turkistonlik va eronlik olimlar, shoirlar, faylasuflarning arab yozuvida ko'chirilgan, shuningdek, forsiydoriy va turkiy tillarda yaratilgan asarlaridan, sanskrit yunon, o'rta eron, suryoniy va nabatev tillaridan arabchaga tarjima qilingan qadimgi mualliflarning kitoblaridan tashkil topa boshladi. vaqt o'tishi bilan faqat xorazm, parfiya. sug'd, baqtriya va farg'onayozuvlarining o'zi iste’moldan siqib chiqarilib qolmay, shu bilan birga bu tarixiy-madaniy viloyatlarning qadimgi tillari ham ishlatilmay, o’lik tillarga avlanib qoldi. ix-x asrlarda eron, turon, afg'oniston va ozarbayjonning ulkan hududida til davrlarining almashinishi sodir bo'ldi. ularda sekin-asta yangi eron tillari - forsiy, dariy, tojik va eski turkiy tillarga o'tish yuz berdi. shu narsa shak-shubhasizki, zardushtiylik madaniy dunyosining sinib borishi va eron …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari"

11- mavzu: arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari. arab istilochilari eron (651) va turon (722 yil) ni bosib olganlaridan keyingi dastlabki yillarda zardushtiylik dunyosi xalqlarining ijtimoiy va madaniy taraqqiyoti darajasi ancha yuqori ekanligiga duch keldilar. bu daraja shahar va qishloq jamoalari hayotini tashkil etishning rivoj topgan ilk o'rta asr shakllari, ulaming o'z-o'zini ijtimoiy boshqarishi, mazkur xalqlar ma’naviyatining o'ta yuqoriligi bilan izohlanardi. xalqlarning diniy va mifologik ongi ulaming zardushtiylik hayot tamoyillariga, axloqiy, ma’naviy, estetik, shuningdek, oilaviy-maishiy va turmush yo’l-yo'riqlariga sodiqligini taqozo etardi. mazkur xalqlar umum...

This file contains 19 pages in DOCX format (40.0 KB). To download "arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: arablar istilosi va qadimgi dav… DOCX 19 pages Free download Telegram

arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "arablar istilosi va qadimgi davrdan o‘rta asrlarga o'tish jarayonida turonzamin xalqlari yozuv madaniyati va kitobat an'analarining vorisiyligi masalalari"

Similar files