oliy asab faoliyati

DOCX 17 стр. 645,3 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 645,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

oliy asab faoliyati reja kirish 1. oliy asab tizimining tuzilishi va ishlash mexanizmi 2. oliy asab faoliyatining turlari va qonuniyatlari 3. oliy asab faoliyati va inson psixikasi o‘rtasidagi bog‘liqlik xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmining eng murakkab va muhim tizimlaridan biri — bu asab tizimidir. ayniqsa, oliy asab faoliyati insonning fikrlashi, xotirasi, hissiyotlari va xulq-atvori bilan bevosita bog‘liqdir.oliy asab faoliyati — bu miya po‘stlog‘ida sodir bo‘ladigan qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlarining murakkab o‘zaro ta’siri natijasidir. u organizmning tashqi muhitga moslashuvini ta’minlaydi, ya’ni insonning ongli faoliyati, nutqi va harakati aynan shu tizim orqali boshqariladi.rus olimi i.p. pavlov oliy asab faoliyati haqidagi ta’limotni ilmiy jihatdan asoslab, uni shartli va shartsiz reflekslar tizimi orqali izohlab berdi. unga ko‘ra, har bir insonning xarakteri, temperament turi va ruhiy holati asab tizimi ishining o‘ziga xos xususiyatlari bilan belgilanadi.oliy asab faoliyatining to‘g‘ri ishlashi insonning sog‘lom fikrlashi, emotsional barqarorligi va mehnat qobiliyatini belgilaydi. shu bois mazkur mavzuni o‘rganish inson …

2 / 17

sosiy qismi – miya va orqa miya – ga asoslanadi. miyaning old qismi (prosensefalon) telensefalon va diensefalon bo‘limlariga bo‘linadi, orqa qismi (romboensefalon) esa pons, serebellum va medulla oblongata ni o‘z ichiga oladi. orqa miya esa miya va periferik nerv sistemasi (pns) o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini bajaradi. ushbu tuzilma meninges (miya pardalari) bilan himoyalangan bo‘lib, serebrospinal suyuqlik (sss) orqali oziqlanadi va zarbalardan saqlanadi. miyada kulrang modda (neyronlar tanasi va dendritlari) va oq modda (miyelinlangan aksonlar) farqlanadi: kulrang modda ma’lumotni qayta ishlaydi, oq modda esa tez uzatishni ta’minlaydi. glial hujayralar (oligendrotsitlar, astrotsitlar va mikrogliya) neyronlarni qo‘llab-quvvatlaydi: oligodendrotsitlar miyelin qobiq hosil qiladi, astrotsitlar esa metabolitlarni tozalaydi va ion muvozanatini saqlaydi. oat ning ishlash mexanizmi elektrokimyoviy signallar – asab impulslarining uzatilishi – ga asoslangan bo‘lib, bu impulslar sinapslarda qo‘zg‘alish yoki tormozlanish shaklida uzatiladi. ushbu mexanizm organizmdagi barcha jarayonlarni – nafas olishdan tortib, murakkab fikrlashgacha – muvofiqlashtiradi. oat ning evolyutsion rivojlanishi ham e’tiborga loyiq: baliq va …

3 / 17

rga bo‘linadi, shuningdek, limbik bo‘lim va insular korteks mavjud. bu bo‘limlar asosiy sulkuslar (yariklar) – markaziy sulkus, lateral sulkus va parieto-oksipital sulkus – orqali ajraladi. har bir bo‘lim sensorli, motor va assotsiatsiya funksiyalarini bajaradi, kontralateral (qarama-qarshi) tanani boshqaradi.frontal bo‘lim old tomonda joylashgan bo‘lib, birlamchi motor korteks (pretsentral girus, brodmann 4- maydoni) ni o‘z ichiga oladi. bu yerda harakatlar boshqariladi: betts hujayralari orqali kortikospinal trakt impuls yuboradi, qo‘l va yuz harakatlari katta maydonni egallaydi (somatotopik xarita – gomunkulus). premotor korteks (brodmann 6) murakkab harakatlarni rejalashtiradi, suplementar motor maydoni esa ikki qo‘l muvofiqligini ta’minlaydi. frontal assotsiatsiya maydonlari (prefontal korteks) abstrakt fikrlash, rejalashtirish va til ifodasini (broka maydoni, brodmann 44/45) boshqaradi. frontal bo‘lim shuningdek, shaxsiyat va ijtimoiy xatti-harakatlarni shakllantiradi; zararlanishi impulsivlikka olib keladi.parietal bo‘lim frontal ortida joylashgan, birlamchi somatosensorli korteks (posttsentral girus, brodmann 3-1-2) ni o‘z ichiga oladi. bu yerda teginish, bosim, og‘riq va harorat seziladi: lab va barmoqlar katta maydonni egallaydi. parietal …

4 / 17

di. limbik bo‘lim (hippokampus va olfaktor korteks) xotira va hid sezishni boshqaradi: arxikorteks (hippokampus) deklarativ xotirani saqlaydi. insular korteks lateral sulkus ichida, ichki organlar sezgilarini (og‘iz bo‘shlig‘i, ichak faoliyati) qayta ishlaydi va ta’m sezishda ishtirok etadi.po‘stloqning qatlamlari gorizontal (i-vi) va radial (ustunlar) tuzilishga ega: i qatlam – assotsiatsiya, iv – talamusdan sensorli kirish, v – motor chiqish. evolyutsiyada neokorteks sutemizuvchilarda paydo bo‘lgan, burmalar miya hajmini oshiradi. po‘stloqning funksiyalari talamus orqali pns dan ma’lumot oladi, basal gangliyalar bilan hamkorlikda harakatlarni muvofiqlashtiradi. zararlanishlari (masalan, insult) sensorli yoki motor buzilishlarga olib keladi, shuning uchun oat ning bu qismi yuqori darajadagi integratsiyani ta’minlaydi. neyronlar faoliyati va asab impulsining uzatilishi neyronlar oat ning asosiy funktsional birliklari bo‘lib, soma (hujayra tanasi), dendritlar (kirish qismlari) va akson (chiqish qismi) dan iborat. soma yadro va nissl jismlarini (er va ribosomalar) o‘z ichiga oladi, oqsil sintezini ta’minlaydi. dendritlar fraktal shoxlarga ega, sinaptik spaynlar orqali kirishlarni qabul qiladi. akson akson …

5 / 17

stimulus kuchiga bog‘liq.impuls uzatilishi akson bo‘ylab sodir bo‘ladi: miyelinlangan aksonlarda saltator konduksiya (ranvier tugunlarida sakrash) tezlikni 100 m/s ga yetkazadi. miyelin oligodendrotsitlar tomonidan hosil qilinadi. sinapslarda uzatish kimyoviy: ap terminalga yetganda, ca-kanallar ochilib, vezikullar neyrotransmitterlarni (glutamat, asetilxolin) chiqaradi. ular posts sinaptik reseptorlarga bog‘lanib, ion oqimini (na/ca kirishi) ta’minlaydi. elektr sinapslar gap dzhunktsiyalar orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri ion oqimini beradi. uzatish yo‘nalishi dinamik polarizatsiya qonuniga bo‘ysunadi: dendritdan akson terminalgacha. neyronlar sensorli (afferent), motor (efferent) va interneyronlar sifatida ishlaydi, tarmoqlarni hosil qiladi. faoliyat buzilishi (masalan, demiyelinizatsiya) impuls sekinlashishiga olib keladi, epilepsiya yoki falajga sabab bo‘ladi. qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari qo‘zg‘alish va tormozlanish oat da signallarni muvozanatlashning asosiy mexanizmlari bo‘lib, sinapslarda amalga oshiriladi. qo‘zg‘alish (eksitatsiya) epsp orqali sodir bo‘ladi: glutamat ampa/nmda reseptorlariga bog‘lanib, na va ca kirishini ta’minlaydi, membranani depolarizatsiya qiladi va ap ni ishga tushiradi. bu jarayon sensorli ma’lumotni uzatish va harakatlarni faollashtirishda muhim. divergent tarmoqlarda bitta neyron minglab postsinaptik hujayralarni qo‘zg‘alaydi, masalan, motor …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "oliy asab faoliyati"

oliy asab faoliyati reja kirish 1. oliy asab tizimining tuzilishi va ishlash mexanizmi 2. oliy asab faoliyatining turlari va qonuniyatlari 3. oliy asab faoliyati va inson psixikasi o‘rtasidagi bog‘liqlik xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmining eng murakkab va muhim tizimlaridan biri — bu asab tizimidir. ayniqsa, oliy asab faoliyati insonning fikrlashi, xotirasi, hissiyotlari va xulq-atvori bilan bevosita bog‘liqdir.oliy asab faoliyati — bu miya po‘stlog‘ida sodir bo‘ladigan qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlarining murakkab o‘zaro ta’siri natijasidir. u organizmning tashqi muhitga moslashuvini ta’minlaydi, ya’ni insonning ongli faoliyati, nutqi va harakati aynan shu tizim orqali boshqariladi.rus olimi i.p. pavlov oliy asab faoliyati haqidagi ta’limotni ilmiy jihatdan ...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (645,3 КБ). Чтобы скачать "oliy asab faoliyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: oliy asab faoliyati DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram