analizatorlar funksiyalarining umumiy qonuniyatlari

DOCX 17 pages 358.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 358.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

analizatorlar funksiyalarining umumiy qonuniyatlari reja kirish 1. analizatorlarning tuzilishi va ishlash prinsiplari 2. analizatorlar faoliyatining umumiy qonuniyatlari 3. analizatorlar faoliyatining buzilishi va tiklanishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmining tashqi muhit bilan aloqasi asosan sezgi organlari orqali amalga oshadi. har bir sezgi organi o‘ziga xos analizator tizimiga ega bo‘lib, ular tashqi va ichki ta’sirlarni qabul qiladi, ularni nerv impulslariga aylantiradi va miya orqali tahlil qiladi.analizatorlar — bu reseptorlar, o‘tkazuvchi yo‘llar va miya po‘stlog‘idagi markazlardan iborat murakkab funksional tizimdir. ular insonning idrok, sezgi, harakat va ongli faoliyatining asosi hisoblanadi.analizatorlarning faoliyati qat’iy fiziologik qonuniyatlarga bo‘ysunadi. ularning muvofiqlashgan ishlashi tufayli inson atrof-muhitdagi tovush, nur, hid, ta’m, bosim va boshqa ta’sirlarni aniqlab, ularga mos ravishda javob qaytaradi.ushbu mavzu analizatorlarning umumiy qonuniyatlarini o‘rganish, ularning tuzilishi, ishlash prinsiplari va inson hayotidagi ahamiyatini tahlil qilishga qaratilgan. shu orqali asab tizimi faoliyatining murakkabligi va organizmning muvozanatli ishlash mexanizmlari chuqurroq tushuntiriladi. analizatorlarning tuzilishi va ishlash prinsiplari odam organizmi tashqi …

2 / 17

ri fiziologiyaning muhim bo'limlaridan biri bo'lib, ularning har bir komponenti o'ziga xos mexanizmlarga ega. bu tizimlarning o'rganilishi nafaqat tibbiyot, balki psixologiya va biologiya sohasida ham katta ahamiyatga ega. analizatorlarning tuzilma jihatidan uch bo'limi analizatorlarning tuzilishi uchta asosiy bo'limdan iborat bo'lib, ular bir-biri bilan uzviy bog'langan holda ishlaydi. bu bo'limlar: reseptor (qabul qiluvchi qism), o'tkazuvchi yo'llar va miya po'stlog'idagi markaz. har bir bo'lim o'ziga xos vazifaga ega bo'lib, ularning hamkorligi tufayli axborot to'liq va sifatli qayta ishlanadi.reseptor yoki qabul qiluvchi qism analizatorning periferik bo'limi hisoblanadi va u tashqi yoki ichki muhitdagi ta'sirlarni birinchi bo'lib qabul qiladi. reseptorlar maxsus sezuvchan hujayralar bo'lib, ular fizik yoki kimyoviy energiyani nerv impulslariga aylantiradi. masalan, ko'rish analizatorida reseptorlar ko'zning retina qismida joylashgan fotoreseptorlar (tishlar va konus shaklidagi hujayralar) bo'lib, ular yorug'lik energiyasini kimyoviy va elektr impulslarga o'tkazadi. eshitish analizatorida esa ichki quloqning spiral organidagi sochli hujayralar tovush tebranishlarini mexanik energiyadan elektr potentsialga o'zgartiradi. reseptorlarning tuzilishi ularning …

3 / 17

ta'sir darajasi) va farqlash chegarasi (ikkita ta'sir orasidagi farqni sezish) turlarga qarab o'zgaradi. masalan, ko'zning fotoreseptorlarida farqlash chegarasi juda past bo'lib, ikki yorug'lik manbai orasidagi minimal farqni sezadi.o'tkazuvchi yo'llar analizatorning ikkinchi bo'limi bo'lib, reseptorlarda hosil bo'lgan impulslarni markaziy qismga yetkazadi. bu yo'llar sezuvchan (afferent) nerv tolalari va neyronlar zanjiridan iborat bo'lib, orqa miya, bosh miya dastasi va talamus orqali miya po'stlog'iga boradi. o'tkazuvchi yo'llarning tuzilishi murakkab: ularning bir qismi somatik (tuyg'u, og'riq), boshqasi esa vegetativ (ichki organlar) signallarni o'tkazadi. masalan, tuyg'u analizatorida impulslar orqa miyaning posterior gipnosida sinapslar orqali uzatiladi, keyin talamusga, undan parietal bo'limdagi somatosensor zonaga o'tadi. o'tkazuvchi yo'llarda impulslarning tezligi tolalar qalinligiga bog'liq: qalin tolalar (a alfa) 100 m/s gacha tezlikda, ingichka tolalar (c) esa 1-2 m/s da harakatlanadi. bu farq og'riq va teginish signallarining farqli tezligini ta'minlaydi – teginish tezroq seziladi. o'tkazuvchi yo'llarda modulyatsiya ham sodir bo'ladi: talamus neyronlari signallarni filtrlaydi va faqat muhimlarini yuqoriga yuboradi. agar …

4 / 17

larni sintez qilish, ya'ni turli signallarni birlashtirib, to'liq rasm hosil qilishdir. masalan, ko'rish markazida v1 zonasi oddiy chiziqlarni, v4 zonasi ranglarni tahlil qiladi. fiziologik mexanizmda glutamat va gaba kabi neyrotransmitterlar rol o'ynaydi: qo'zg'alish va tormozlash muvozanati orqali selektiv tahlil amalga oshiriladi. markazlar orasida assotsiatsiya zonalar orqali aloqa bor, bu multimodal idrokni ta'minlaydi – masalan, tovush va ko'rish signallarini birlashtirib, ob'ektni tanish. agar markaz shikastlansa, agnoziya (idrok buzilishi) yuzaga keladi. ushbu uch bo'limning integratsiyasi analizatorning samarali ishlashini ta'minlaydi, chunki har biri oldingisiga tayyorgarlik ko'radi. har bir analizatorning asosiy vazifasi va fiziologik mexanizmlari odamda asosan beshta asosiy analizator mavjud: ko'rish, eshitish, hid, ta'm va umumiy sezuv (tuyg'u) analizatorlari, shuningdek, ichki organlar va harakat analizatorlari. har birining vazifasi va mexanizmi o'ziga xos, lekin ularning barchasi yuqoridagi uch bo'limga asoslanadi.ko'rish analizatori eng murakkab bo'lib, uning asosiy vazifasi yorug'lik signallarini qabul qilib, ob'ektlarning shakli, rangi, harakati va masofasini idrok etishdir. reseptor qismi retinadagi fotoreseptorlar (konuslar …

5 / 17

lish bo'yicha tahlil qilishdir. reseptorlar ichki quloqning korti organidagi sochli hujayralar bo'lib, basilyar membrana tebranishlari orqali mexanik-ekleksiya hosil qiladi. o'tkazuvchi yo'llar ko'k nerv va olivar yadro orqali temporal korteksiga yetadi. markazda heshl giruslari tovush chastotalarini kodlaydi. mexanizmda tovush to'lqinlari tashqi quloq orqali o'rta quloq suyaklariga, undan ichki quloq labirintiga o'tadi, bu yerda endolimfa suyuqligi tebranishlarni keltirib chiqaradi. sochli hujayralar k+ ionlari orqali depolarizatsiyalanadi. eshitish diapazoni 20 hz dan 20 khz gacha, adaptatsiya sekinroq.hid analizatori havodagi kimyoviy moddalarni idrok etib, xavf yoki oziq-ovqatni aniqlaydi. reseptorlar burun bo'shlig'idagi olfaktor epiteliy hujayralari bo'lib, ular g-proteinlar orqali kimyoviy signallarni camp ga aylantiradi. o'tkazuvchi yo'llar olfaktor bulbus va limbitik tizim orqali frontal korteksiga boradi. markazda orbitofrontal korteks hidlarni emotsiyalar bilan bog'laydi. mexanizmda moddalar reseptorlar bilan bog'lanib, ion kanallarini ochadi, bu aksiya potentsialini hosil qiladi. adaptatsiya tez, 1000 dan ortiq hid turlari mavjud.ta'm analizatori og'izdagi kimyoviy moddalarni (shirin, tuzli, nordon, achchiq, umami) idrok etadi va ovqatlanishni …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "analizatorlar funksiyalarining umumiy qonuniyatlari"

analizatorlar funksiyalarining umumiy qonuniyatlari reja kirish 1. analizatorlarning tuzilishi va ishlash prinsiplari 2. analizatorlar faoliyatining umumiy qonuniyatlari 3. analizatorlar faoliyatining buzilishi va tiklanishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmining tashqi muhit bilan aloqasi asosan sezgi organlari orqali amalga oshadi. har bir sezgi organi o‘ziga xos analizator tizimiga ega bo‘lib, ular tashqi va ichki ta’sirlarni qabul qiladi, ularni nerv impulslariga aylantiradi va miya orqali tahlil qiladi.analizatorlar — bu reseptorlar, o‘tkazuvchi yo‘llar va miya po‘stlog‘idagi markazlardan iborat murakkab funksional tizimdir. ular insonning idrok, sezgi, harakat va ongli faoliyatining asosi hisoblanadi.analizatorlarning faoliyati qat’iy fiziologik qonuniyatlarga bo...

This file contains 17 pages in DOCX format (358.8 KB). To download "analizatorlar funksiyalarining umumiy qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: analizatorlar funksiyalarining … DOCX 17 pages Free download Telegram