tosh o‘ymakorligi sanati tarixi va ustalar ijodi

DOCX 12 pages 44.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.2 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

tosh o‘ymakorligi sanati tarixi va ustalar ijodi reja: 1. tosh o‘ymakorligi tarixi va rivojlanishi 2. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan asboblar 3. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan materiallar 4. suyak o‘ymakorligi . tosh o‘ymakorligi xalq amaliy bezak san’atining noyob turlaridan biri. bu san’at kishidan iste’dod va intilishdan tashqari mehnatsevarlik va g‘oyatda zo‘r sabr-toqat talab qiladi. bu san’atni toshtaroshlik va sangtaroshlik deb ham yuritiladi. tosh o‘ymakorligi toshni o‘yib, yo‘nib, tirnab naqsh yoki biror tasvir ishlash kasbidir. toshni o‘yib ishlashning chiziqli o‘yma, zanjira o‘yma, yassi o‘yma, chuqur o‘yma, panjarasimon o‘yma va hajmli o‘yma turlari bor. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan materiallar o‘rni, maqsadi hamda vazifasiga qarab yumshoq, o‘rtacha qattiqlikdagi va qattiq toshlar ishlatiladi. yumshoq toshlarga gipstosh, talkoxlorit, ohaktosh o‘rtacha qattiqlikdagi toshlarga oniks, porfir, ohakli marmar, marmar va qattiq toshlarga lazurit, amozon, agat, malaxit, jadent, nefrit, yashma va boshqalar kiradi. bu toshlardan qozon, ko‘za, lagan, piyola, haykalcha va haykallar tayyorlanadi. ko‘za, lagan, namoyon va boshqalarga toshni o‘yib o‘simliksimon, geometrik …

2 / 12

shakllar har xil geografik kenglik turlicha tasvir etilgan. chunonchi oq dengiz hamda shimoliy ko‘l rayonlarida o‘yilgan toshlarga razm solsak, u yerda yozda suzayotgan qayiqchalar va oqqushlarning ovi tasvirlangan. sibirda esa oqqushlar o‘rniga bug‘ular va chang‘i uchayotgan ovchilar tasvirlangan. o‘rta osiyo sharoitida esa yovvoyi echki, buqa va boshqa yovvoyi hayvonlarning ovi tasvirlangan. qizilqumda ko‘pincha tuyalar tasvirini ko‘rish mumkin. namangan viloyati chadak posyolkasida juda ko‘p qiziqarli shakllar tasvirlangan qoyalar bor. ulardan biri oltita echkining shaklini misol tariqasida olaylik. bu tasvirda bitta echkining tasviri juda qunt bilan ishlangan, qolganlari shoshilib ishlangan bo‘lib ularni shakli geometrik shakllarni eslatadi. yana bir toshga 12 ta echkidan iborat echkilar podasiga kamalakdan o‘qyoy otayotgan ovchi tasvirlangan. bu kompozitsiya echki bolalarining ovchidan qochib ketishi, ovchi itining tasvirlanishi tabiiydir. bu katta va murakkab kompozitsiyani ishlash o‘sha davr o‘ymakor rassomining yuksak iste’dod egasi bo‘lgan-ligidan dalolat berib turibdi. albatta, bu surat o‘rta tosh asriga mansub, o‘q yoy o‘sha asrda ixtiro qilingan. qadimgi …

3 / 12

sharoiti taqozosi bilan me’morchilikda bezak sifatida toshlardan juda kam foydalanilgan. bundan tashqari islom dini jonli mavjudotni tasvirlashni man etganligi haykaltaroshlikni rivojlanishiga katta to‘siq bo‘lgan. ammo yirik monumental binolarni bezashda asosan marmar va xarsangtoshdan foydalanib kelganlar. i—iii asrlarda o‘zbekistonning janubida binolarni ustunlari hamda poydevorlarni bezashda xarsangtosh, marmartosh va ohaktoshdan foydalanganlar. fayoztepa, ayritom, qoratepa kabi xarobalardan ko‘rinib turibdiki, marmar va xarsangtoshdan bezash ishlarida keng foydalanilgan. toshni kesish, unga badiiy ishlov berish sirlari to‘g‘risida sharq mamlakatlarida risolalar yozib qoldirilgan, xv asrda o‘rta osiyoda ayniqsa toshtaroshlik rivojlandi va takomillashdi. masalan, amir temur, ahmad yassaviy maqbarasi, bibixonim machiti va boshqalar jozibador qilib bezatildi. xix—xx asr boshlarida buxoro, samarqand, shahrisabz, xiva, qo‘qon, toshkent va boshqa joylarda xarsang va marmardan bezak sifatida ko‘p foydalanilgan.o‘sha vaqtda ustalar uchun oddiy haykal ishlash shunchalik qiyin ediki undan ko‘ra, murakkab naqshlar ishlash yengilroq edi. amir maqbarasidagi, temir qabridagi tosh va marmar panjaralardan tosh o‘ymakorligining ajoyib namunalarini ko‘rish mumkin. ayniqsa, tosh va …

4 / 12

mardan idishlar, ya’ni lagan, piyola va boshqalar tayyorlash avj oldi. 1947 yil navoiy teatri binosini qurishga kirishildi. uni ajoyib marmar o‘ymakorlik namunalari bilan bezaldi. qo‘qon, xiva va samarqand shaharlaridan mar-mar o‘ymakor ustalari ham taklif etilgan edi. xivalik marmar o‘ymakor ustalar s. xudoyberganov, x. raximov, b. davlatov, a. bekjonov, k. polvonov, 3. ablubov va k. ro‘zmatovlar bor edi. samarqandlik ustalardan aka-uka jalol va bolta jo‘raevlar teatrni bezashda qatnashdilar. ular ikki asosiy marmar zi-nalarni, uning to‘siqlarini va tagkursilarini ajoyib o‘yma islimiy va geometrik naqshlar bilan bezadilar . xiva zali devorining pastki qismi, ya’ni izorasi 12 ta o‘yma marmar plita bilan bezatildi. bu o‘yma gullarni xivalik a. boltaev kompozitsiyalari asosida hamshaharlari s. xudoyberganov, x. raximov, a. bekjonov va boshqalar bajardilar. teatrda yusori did bilan bajarilgan san’at asarlari hozirgacha o‘z qimmatini yo‘qotmay kishilarni hayratga solmoqda. 1947 yili nemis-fashistlari ustidan qozonilgan g‘alabamiz sharafiga toshkentning markaziga kurant qurildi. kurant ganch o‘ymakorligini u. sh. murodov, marmar ishlarini …

5 / 12

zi qo‘shib aytiladi. shunday o‘stalardan biri, ota-bobolari ishini ixlos va havas bilan davom ettirayotganlardan erkin abdullaevdir. u toshtaroshlik san’atining eng qobiliyatli ustalaridan biridir. uning bobosi hayitmurod yo‘ldoshev qishloqdagi eng katta sangtarosh usta hamda ajoyib shoirlardan biri bo‘lgan. bobosi sanchkan taxallusi bilan she’rlar yozgan. u ishlagan o‘yma laganlarining naqsh-nigoralari orasiga o‘zining she’rlaridan namunalar ayrim baytlarni marmarda yozib qoldirgan. maktab ustaxonasida bolalar ishlari ko‘rgazmasi tashkil etilgan. shu ko‘rgazmada ustaning ko‘pgina ishlari: alisher navoiy hamda g‘afur g‘ulomning qora marmardan ishlagan portreti ham bor. bu portretlarda ulug‘ siymolarning poetik va ruhiy olami aks ettirilgan. ularning qiyofalaridan tafakkur qudrati yog‘ilib turadi. umar hayyomning falsafiy ruboiylari bitilgan hamda uning asarlari asosida ajoyib miniatyuralar laganlarda ishlangan bo‘lib, kishi nigohini o‘ziga rom etadi. uning ajoyib ishla-ridan biri «yoshlik nafosati» deb nomlangan asaridir. bu asari qiz gorelefi ishlangan bo‘lib, yosh qiz qalbining hayotiga tashnaligi, undagi ilk muhabbatning ishonchi va umidi yonib turadi. uning yonib turgan ko‘zlari allaqanday beg‘ubor, mahzun. …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tosh o‘ymakorligi sanati tarixi va ustalar ijodi"

tosh o‘ymakorligi sanati tarixi va ustalar ijodi reja: 1. tosh o‘ymakorligi tarixi va rivojlanishi 2. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan asboblar 3. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan materiallar 4. suyak o‘ymakorligi . tosh o‘ymakorligi xalq amaliy bezak san’atining noyob turlaridan biri. bu san’at kishidan iste’dod va intilishdan tashqari mehnatsevarlik va g‘oyatda zo‘r sabr-toqat talab qiladi. bu san’atni toshtaroshlik va sangtaroshlik deb ham yuritiladi. tosh o‘ymakorligi toshni o‘yib, yo‘nib, tirnab naqsh yoki biror tasvir ishlash kasbidir. toshni o‘yib ishlashning chiziqli o‘yma, zanjira o‘yma, yassi o‘yma, chuqur o‘yma, panjarasimon o‘yma va hajmli o‘yma turlari bor. tosh o‘ymakorligida ishlatiladigan materiallar o‘rni, maqsadi hamda vazifasiga qarab yumshoq, o‘rtacha qattiqlikdagi ...

This file contains 12 pages in DOCX format (44.2 KB). To download "tosh o‘ymakorligi sanati tarixi va ustalar ijodi", click the Telegram button on the left.

Tags: tosh o‘ymakorligi sanati tarixi… DOCX 12 pages Free download Telegram