biogenelementlar kimyosi

PPTX 18 pages 1.7 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

powerpoint presentation biogen elementlar kimyosi shomaribxo‘djayeva d. k. reja: biogen elementlar haqida tushuncha; biosfera va biokimyo; biogen elementlarning sinflanishi; ayrim biogen elementlarning odam organizmidagi biologik faolligi. o‘simlik, hayvon va odam organizmi keng ma’noda ma’lum bir elementlar yig‘indisidan tarkib topgan molekulalar hamda ularning o‘zaro va tashqi muhit bilan uzluksiz ta’sirlashuvidan iborat bo‘lgan murakkab kimyoviy sistema sifatida qaralishi mumkin. er qurrasida d. i. mendeleev davriy sistemasida keltirilgan elementlardan 90 ga yaqini sezilarli miqdorda tarqalgan bo‘lib, ulardan yarmiga yaqini keng tarqalgan biologik sistemalar tarkibiga kiradi. bu elementlar o‘zaro nafaqat atom tuzilishi va kimyoviy xossalari bilangina emas, balki organizmdagi miqdoriy ulushlari (vazn%) bilan ham farqlanadi: kislorod 62% kaliy 0,23% uglerod 21% oltingugurt 0,16% vodorod 10% xlor 0,1% azot 3% natriy 0,08% kalsiy 2% magniy 0,027% fosfor 1% temir 0,01% rux, mis, brom, marganets, yod va boshqalarning miqdori 0,01% dan kichik. elementlarning organizmdagi miqdori turli omillarga bog‘liq bo‘lib, ulardan asosiylari quyidagilardir: - elementlarning tabiatda tarqalgan …

2 / 18

tanosibligining sabablaridan biri mis ionlarining o‘simliklar tarkibidagi oqsil, aminokislotalar va h.k. bilan titanga qaraganda barqaror komplekslar hosil 10 qilishidir. natijada o‘simliklarda ko‘p miqdorda misli birikmalar bo‘ladi va oqibatda organizmga ko‘plab kirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. odam organizmi turli biogen elementlarga bo‘lgan talabini asosan ozuqa mahsulotlari hisobiga qoplaydi biosfera va kimyo har qanday tirik organizmning hayotiy faolligi, unda sodir bo‘ladigan modda almashinuv jarayonlarining o‘ziga xosligi shu organizm joylashgan atrof-muhitning kimyoviy tarkibiga uzviy ravishda bog‘liq bo‘ladi. organizmlarning shakllanishi va taraqqiy qilishiga kimyoviy elementlarning yer qobig‘i va uning sathi (suv, havo) dagi miqdori, o‘zlashtira olinishi mumkin bo‘lgan shakllari va boshqa geokimyoviy omillar katta ta’sir ko‘rsatadi. buning natijasida tirik organizm atrof-muhitga biokimyoviy va morfologik jihatdan yondoshib, undagi kimyoviy elementlardan o‘z ehtiyojiga yarasha foydalanadi. masalan er qobig‘ida uchraydigan mikroorganizmlar ma’lum sharoitda o‘zida kobalt, mis, rux, yod va boshqa elementlarni juda ko‘p miqdorda yig‘a oladi. ularning ba’zi turlari shu elementlarni ularning tabiiy birikmalaridan o‘zlashtiribgina qolmasdan, balki metall …

3 / 18

iy jarayonlar saqlana oladigan bosim qiymatlari 800 mpa dan (drojjalar) to 0,1 pa (urug‘lar, sporalar) gacha bo‘lishi mumkin. mikrobini misol tariqasida keltirish mumkin. yuqorida keltirilgan misollardan ko‘rinib turibdiki biosferaning chegarasi ancha katta qiymatga ega ekan. ammo shunga qaramasdan faol hayotiy jarayonning temperatura chegara qiymatlari odatda 0 dan +50°c gacha, bosim qiymati esa ~ 1013 gpa ni tashkil etadi. bundan tashqari tirik organizmlarning asosiy qismi qalinligi 150-200 m bo‘lgan biosfera o‘lcham chegaralarida yig‘ilgandir. er kurrasining biosferasini shakllantiruvchi tirik organizmlarning 3 mln. ga yaqin turi mavjud bo‘lib, ulardan 300 mingdan ortiqrog‘i o‘simliklarga to‘g‘ri keladi. o‘simliklar biosfera umumiy massasining 97-98%ini tashkil etadi. qolgan 2-3% esa mikroorganizm va hayvonlarga to‘g‘ri keladi. bu massaning milliondan bir bo‘lagini inson tashkil etadi. inson o‘z hayot va mehnat faoliyatida atrof-muhitga faol ta’sir ko‘rsatadi va buning natijasida biogen elementlarning miqdoriy nisbatlarini o‘zgarishiga olib keladi. tirik organizmdagi hayotiy jarayonlarda bevosita ishtirok etuvchi yoki shu moddalar tarkibiga kiruvchi elementlar biologik faol …

4 / 18

rtli hisoblanadi. bunga sabab inson yashayotgan atrof-muhitdagi elementlarning miqdor ulushlarining farqidir. masalan muhitda nikel miqdori ortiq bo‘lsa, uning organizmidagi ulushi ham yuqori bo‘ladi. bu esa o‘z navbatida uning mikrobiogen elementlarga mos keladigan miqdorlargacha etib borishga va demak, sinflanishining o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. elementlar tirik organizmlarda bajaradigan vazifalarning ahamiyatliligi bo‘yicha quyidagi uch asosiy sinfga bo‘linadi. biogen elementlarning sinflanishi hayotiy zarur bo‘lgan elementlar. bunday elementlarga barcha makrobiogen va ko‘pchilik mikrobiogen elementlar kiradi va ular bo‘lmasligi yoki miqdorining keskin kamayishi hayotiy jarayonlarning to‘xtashi yoki sezilarli darajada buzilishiga olib keladi. hayotiy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan elementlar. bunday elementlarga tirik organizmlarda doimiy ravishda uchraydigan, ammo qanday biokimyoviy jarayonlarda bevosita ishtirok etishi oxirigacha aniqlanmagan elementlar kiradi. bunday elementlarga cr, ni va cd larni misol tariqasida 13 keltirish mumkin. jumladan, organizmdagi xrom miqdorining kamayishi qondagi qand miqdorining nisbatan ortishiga olib keladi. ammo shu bilan bir qatorda hanuzgacha xromning qand metabolizmida bevosita ishtirok etishini isbotlaydigan biror-bir dalil ma’lum …

5 / 18

zo va to‘qimalarda taqsimlanish miqdori tashqi muhitning qator omillariga, iste’mol qiladigan asosiy mahsulot turlari va miqdoriga, insonning yoshiga, jinsiga, mehnat turiga va boshqalarga bog‘liq bo‘ladi. biologik ahamiyati oxirigacha aniqlanmagan elementlar biologik ahamiyati oxirigacha aniqlanmagan elementlar masalan, biogeokimyoviy hudud (ma’lum bir biogeokimyoviy tarkibga ega bo‘lgan biosfera bo‘lagi) suvida saqlangan ftor miqdori normadagidan (~1 mg/l) kamayib ketsa (1,2 mg/l) tish emal qavatining yemirilishining oshishiga olib keladi. bunga sabab ftorning asosiy miqdori tishlarda yig‘ilishidir. agar biogeokimyoviy hududda yod miqdori kam bo‘lsa endemik (aynan shu geografik joyga xos bo‘lgan) bo‘qoq kasalligi kelib chiqadi. chunki j2 qalqonsimon bezda ishlab chiqiladigan maxsus gormon (tirozin) tarkibiga kirib, uning faolligini ta’minlab beradi. yodning bezdagi miqdorining kamayishi esa faolligi kam bo‘lgan 14 gormonni ko‘plab ishlab chiqishiga va bezning gipertrofiyasiga (kattalashib ketishiga) sabab bo‘ladi. odam organizmining o‘sish va ulg‘ayishining turli davrlarida ma’lum a`zo va to‘qimalarida saqlanadigan elementlarning miqdori o‘zaro farqlanishi mumkin. ayrim biogen elementlarning odam organizmidagi biologik faolligi. biogen elementlarning …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biogenelementlar kimyosi"

powerpoint presentation biogen elementlar kimyosi shomaribxo‘djayeva d. k. reja: biogen elementlar haqida tushuncha; biosfera va biokimyo; biogen elementlarning sinflanishi; ayrim biogen elementlarning odam organizmidagi biologik faolligi. o‘simlik, hayvon va odam organizmi keng ma’noda ma’lum bir elementlar yig‘indisidan tarkib topgan molekulalar hamda ularning o‘zaro va tashqi muhit bilan uzluksiz ta’sirlashuvidan iborat bo‘lgan murakkab kimyoviy sistema sifatida qaralishi mumkin. er qurrasida d. i. mendeleev davriy sistemasida keltirilgan elementlardan 90 ga yaqini sezilarli miqdorda tarqalgan bo‘lib, ulardan yarmiga yaqini keng tarqalgan biologik sistemalar tarkibiga kiradi. bu elementlar o‘zaro nafaqat atom tuzilishi va kimyoviy xossalari bilangina emas, balki organizmdagi miqdoriy ul...

This file contains 18 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "biogenelementlar kimyosi", click the Telegram button on the left.

Tags: biogenelementlar kimyosi PPTX 18 pages Free download Telegram