tuproq kimyosi

PPTX 18 pages 1.9 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi 4-kurs 8-semester (sirtqi) tuproq kimyosi 5- mavzu: tuproqdagi kremniy kislotalari va birikmalari. tuproq jarayonlarida oziq elementlar b.f.d., prof n.yu.abdurakhmonov toshkent - 2023 1. tuproqdagi kremniyning shakllari va birikmalari. 2. kremniy va uning birikmalarining tuproqdagi roli. 3. tuproqlardagi azot birikmalari. 4. tuproqlarda fosfor birikmalari. 5. kaliyni o’simlikga miqdor ta’siri. reja: tuproqdagi si va c ikki omil, ya’ni ona jins hamda o’simlik va hayvonat dunyosining holatini anglatadi. kremniyli birikmalar bilan organic moddalar o’rtasidagi o’zaro ta’sir natijasida yangi gilli-gumusli birikmalar hosil bo’ladi. bu tuproq hosil bo’lish jarayonining xarakterli xususiyatlaridan biridir. kremniy o’simliklar tarkibiga kiradi, ba’zi hollarda hosilga ta’sir qiladi. o’simlik kulida kremniy miqdori 0,5 dan 2,5% gacha, zamburug’larda 30% va donli o’simliklar kulida 18-20% …

2 / 18

keyin eng ko'p to'yingan element bo'lib, u yer qobig'ining 25 foizini tashkil qiladi. shuningdek, u hayvonlar skeletlarida, o'simlik to'qimalarida va dengizlarda yashaydigan diatomlar hujayralarining devor tuzilmalarida uchraydi. yulduzlar va meteoritlar tarkibida kremniy miqdori yuqori. bu tabiatda kremniy yoki kvarts deb nomlanuvchi kremniy dioksidi (sio 2 ) shaklida uchraydi va u kislorod bilan birikib hosil bo'ladi . yer qobig'idagi kremniyning ko'p qismi kvarts va qumdagi kremniy dioksidi kabi mavjud. bundan tashqari, 64 xil elementlarning birikmalarida silikonlar mavjud. tabiatda eng muhim birikmasi bo'lgan kremniyning kristalli shakli kvarts deyiladi. silikon; bu davriy jadvalning iv a guruhidagi metall bo'lmagan element. uning belgisi si, atom raqami - 14, atom og'irligi - 28,06, zichligi - 2,34. 1414 ° da eriydi. kremniy qo'rg'oshin rangiga ega. davriy jadvaldagi kremniy "si" dir va u davriy jadvalda a guruhiga kiritilgan. atomning 14 raqami atom og'irligi 28 086 ni tashkil etadi va u qora rangdan kristalgacha rangi bilan mo'rt qattiq tuzilishdir. …

3 / 18

ibollar, olivinlar, gilli minerallar kiradi va ular tuproqning ko’pchilik xossalarini belgilaydi. alyumosilikatlar miqdoriga tuproqlarning yopishqoqligi, bo’kishi, lationlarning singdirish qobiliyati va boshqalar bog’liq. og’ir granulometrik tarkibga ega bo’lgan tuproqlarda sio2 ijobiy rol o’ynaydi, ya’ni uning suv havo o’tkazuvchanligini yaxshilaydi. shuning uchun ham melioratsiya ishlarining ko’pchiligida qumlash ishi bajariladi. tuproqning yirik fraksiyalarini hamda gilli fraksiyalarini ko’p qismini alyumosilikatlar tashkil qiladi. barcha silikatlarning negizi kremniy kislorodli tetraedr (sio4) tashkil qiladi. silikatlarning 6 ta tipi farq qilinadi: 1. orolli 2. halqali 3. zanjirli 4. lentali 5. qatlam-qatlamli 6. karkasli tuproqlarda 6 ta tipning barchasini kuzatish mumkin. qumli va yirik fraksiyalarda qatlam-qatlamlidan boshqa barcha silikatlar tiplari mavjud bo’ladi. bularga: dala shpatlari, amfibollar, olivine, epidot va boshqalar misol bo’ladi. tuproqning ill va kolloid zarrachalarida qatlam-qatlamli minerallar ko’p bo’lib, ular tuproqni kationlar va anionlar singdirish qobiliyatiga, yopishqoqligi, bo’kishi kabi xossalariga kata ta’sir ko’rsatadi. kremniyning asosiy qismi bo‘lakli birlamchi minerallardan tashkil topgan 0,25 mm dan katta bo‘lgan fraksiyaga …

4 / 18

ilar chizishda, ftoridlar olishda, erituvchi va reagent sifatida ishlatiladi. kremniyning vodorod bilan birikmalari ham uglerod birikmalariga o‘xshaydi, ya’ni ch4 (metan) va sih4. bu birikmaga (sih4) silan deyiladi. bu monosilan (sih4), disilan (si2h6) va ba'zi yuqori darajadagi kremniy-vodorod birikmalarini o'z ichiga olgan bir qator birikmalar uchun umumiy atama. bu rangsiz, hidsiz, gaz bo‘lib, havoda o‘z-o‘zidan yonadi. sih4 + o2 → sio2 + 2h2o uglevodorodlardan o‘zlarining turg‘unligi past, ya’ni kamligi bilan farq qiladigan disilan si2h6 va trisilan si3h8 kabi kremniyli birikmalar mavjud. agar uglevodorodlarda c-h bog‘lanishdagi energiya 413 kdj. mol.-1 bo‘lsa, si-h holatdagi energiya 225 kdj. mol-1 shuning uchun ham silanlar tez hatto uy sharoitida oksidlanadi. kremniy uglerod kabi si-si-si zanjir hosil qiladi, lekin qo‘sh bog‘, uchlamchi bog‘larni hosil qilmaydi. bu kremniyni ugleroddan keskin farqlaridan biri, bunga sabab si dagi elektronlar sonining ko‘pligidir. si-si bog‘lanish energiyasi c-c bog‘lanish energiyasidan 2 barobar kichik. lekin si-o va c-o bog‘lardagi energiya o‘zaro yaqin, ya’ni 369 …

5 / 18

ana shuni alohida ta’kidlash kerakki, tuproqlarning ayrim qatlamlarida organik moddalar 95-99% gacha bo‘lishi mumkin. aynan shunday miqdorlarda kremniyli moddalar ham mavjud bo‘la oladi. kremniyning tuproqdagi sxematik harakat zanjiri kremniy va uning birikmalarining tuproqdagi rolini umumlashtiradigan bo‘lsak ular quyidagilarga to‘g‘ri keladi. 1. kremniyli birikmalar ko‘pchilik tuproq qatlamlari massasi asosini tashkil qiladi va muhim kimyoviy, fizikaviy rol o‘ynaydi. 2. kremniyning tuproqdagi miqdori unda kechadigan alohida jarayonlarning ko‘rsatkichi bo‘lib xizmat qiladi. sio2 : r2o3 va sio2 : al2o3 nisbatlari orqali esa nurash qobig‘i, tipi aniqlanadi. tuproqlardagi azot birikmalari tuproqlardagi azotning turg‘un va doimo uchraydigan birikmalari 3 yoki 5 valentli shakllarda nomoѐ bo‘ladi. ammiak nh3 tuproqlarda erkin xolda deyarli uchramaydi. u juda 03 mikdorda organik o‘g‘tilarning parchalanishida vijudga kelishi mumkin. tuproqlarda bu birikma nh3 xolda bo‘lib, uni ammiak azot emas, azotning ammoniyli shakli deyilishi to‘g‘ri bo‘ladi. azotning tuproqlardagi umumiy miadorda ulardagi organik moddaj^apning bog‘liq: eng ko‘p azot gumusga boy qora tuproqlarda, eng kam mikdori …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproq kimyosi"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi voha tuproqlari genezisi va evolyutsiyasi o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi m.ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti tuproqshunoslik kafedrasi 4-kurs 8-semester (sirtqi) tuproq kimyosi 5- mavzu: tuproqdagi kremniy kislotalari va birikmalari. tuproq jarayonlarida oziq elementlar b.f.d., prof n.yu.abdurakhmonov toshkent - 2023 1. tuproqdagi kremniyning shakllari va birikmalari. 2. kremniy va uning birikmalarining tuproqdagi roli. 3. tuproqlardagi azot birikmalari. 4. tuproqlarda fosfor birikmalari. 5. kaliyni o’simlikga miqdor ta’siri. reja: tuproqdagi si va c ikki omil, ya’...

This file contains 18 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "tuproq kimyosi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproq kimyosi PPTX 18 pages Free download Telegram